भविष्यति त्वियं दुष्टा सुदेवा कुलनाशिनी । अहमेनां परित्यज्य व्रजामि गृहवासिनि
पण ही दुष्ट सुदेवा घराण्याचं नाश करेल; म्हणून मी तिला सोडून देऊन, घर सोडून निघून जातो.
ब्राह्मण्युवाच- अद्य ज्ञातं त्वया कांत सुताया गुणदूषणम् । तव मोहेन स्नेहेन नष्टेयं शृणु सांप्रतम्
ब्राह्मण स्त्री म्हणाली, 'आज तुला तुझ्या लेकीचे दोष कळले, प्रिय; तुझ्या मोहामुळे आणि प्रेमामुळे ती हरवली आहे—आता ऐक.'
तावद्विलाडयेत्पुत्रं यावत्स्यात्पंचवार्षिकः । शिक्षाबुद्ध्या सदा कांत पुनर्मोहेन पोषयेत्
पाच वर्षांपर्यंत मुलाला जपावं, त्याला नेहमी योग्य शिकवण द्यावी, आणि पुन्हा प्रेमाने त्याचं संगोपन करावं.
स्नानाच्छादनकैर्भक्ष्यैर्भोज्यैः पेयैर्न संशयः । गुणेषु योजयेत्कांत सद्विद्यासु च तं सुतम्
स्नान, वस्त्र, खाण्यापिण्याच्या गोष्टींनी त्याची काळजी घ्यावी, पण त्याचबरोबर त्याला सद्गुण आणि खरी विद्या शिकवावी, यात शंका नाही.
गुणशिक्षार्थंनिर्मोहः पिता भवति सर्वदा । पालने पोषणे कांत संमोहः परिजायते
गुणांची शिकवण देताना वडिलांनी नेहमी मोह टाळावा; पण संगोपन आणि पालन करताना, प्रिय, मोह निर्माण होतो.
सगुणं न वदेत्पुत्रं कुत्सयेच्च दिनेदिने । काठिन्यं च वदेन्नित्यं वचनैः परिपीडयेत्
मुलाच्या गुणांची स्तुती करू नये, उलट रोज त्याला चुका दाखवाव्यात; नेहमी कठोर बोलावं आणि शब्दांनी त्याला ताळ्यावर आणावं.
यथाहि साधयेन्नित्यं सुविद्यां ज्ञानतत्परः । अभिमानेच्छलेनापि पापं त्यक्त्वा प्रदूरतः
जसा नेहमी चांगली विद्या मिळवावी, ज्ञानासाठी प्रयत्न करावा, तसंच गर्वाचा बहाणा करूनसुद्धा पाप दूर ठेवावं.
नैपुण्यं जायते नित्यं विद्यासु च गुणेषु च । माता च ताडयेत्कन्यां स्नुषां श्वश्रूर्विताडयेत्
विद्या आणि गुण यात नेहमी कौशल्य येतं; आईने आपल्या मुलीला समज द्यावी, आणि सासूने सूनबाईला समज द्यावी.
गुरुश्च ताडयेच्छिष्यं ततः सिध्यंति नान्यथा । भार्यां च ताडयेत्कांत अमात्यं नृपतिस्तथा
गुरूंनी शिष्याला मारावे, तेव्हाच यश मिळते, नाहीतर नाही. त्याचप्रमाणे, पतीने पत्नीस, आणि राजाने आपल्या मंत्र्याला मारावे.
हयं च ताडयेद्धीरो गजं मात्रो दिनेदिने । शिक्षाबुद्ध्या प्रसिध्यंति ताडनात्पालनाद्विभो
धीर पुरुषाने घोड्याला मारावे, आणि आईने दररोज हत्तीला मारावे. शिस्त आणि शिकवणीमुळे, मारून आणि सांभाळून यश मिळते, हे लक्षात ठेवा.
त्वयेयं नाशिता नाथ सर्वदैव न संशयः । सार्धं सुब्राह्मणेनापि भवता शिवशर्मणा
हे स्वामी, ही स्त्री तुमच्यामुळे नष्ट झाली, यात कधीच शंका नाही. उत्तम ब्राह्मण आणि तुमच्यासह, शिवशर्मा, हे घडले.
निरंकुशा कृता गेहे तेन नष्टा महामते । तावद्धि धारयेत्कन्यां गृहे कांतवचः शृणु
तिला घरात मोकळीक दिली गेली म्हणून ती हरवली, हे बुद्धिमान. मुलगी किती काळ घरात ठेवावी, ते ऐक.
अष्टवर्षान्विता यावत्प्रबलां नैव धारयेत् । पितुर्गेहस्थिता पुत्री यत्पापं हि प्रकुर्वती
मुलगी आठ वर्षांची झाली की, ती बळकट असेल तर घरात ठेवू नये. जर ती वडिलांच्या घरी राहून काही पाप केले,
उभाभ्यामपि तत्पापं पितृभ्यामपि विंदति । तस्मान्न धार्यते कन्या समर्था निजमंदिरे
ते पाप दोन्ही पालकांनाही लागते. म्हणूनच, समर्थ मुलगी स्वतःच्या घरी ठेवू नये.
यस्य दत्ता भवेत्सा च तस्य गेहे प्रपोषयेत् । तत्रस्था साधयेत्कांतं सगुणं भक्तिपूर्वकम्
जिला लग्नात दिले आहे, तिने पतीच्या घरीच राहावे. तिथे तिने सद्गुणी पतीची भक्तीने सेवा करावी.
कुलस्य जायते कीर्तिः पिता सुखेन जीवति । तत्रस्था कुरुते पापं तत्पापं भुंजते पतिः
कुळाची कीर्ती वाढते आणि वडील सुखाने जगतात. जर तिने तिथे पाप केले, तर त्या पापाचे फळ पतीला भोगावे लागते.
तत्रस्था वर्द्धते नित्यं पुत्रैः पौत्रैः सदैव सा । पिता कीर्तिमवाप्नोति सुतायाः सुगुणैः प्रिय
तिथे ती नेहमी मुलं आणि नातवंडांसह वाढते. तिच्या चांगल्या गुणांमुळे वडिलांना कीर्ती मिळते, प्रिय.
तस्मान्न धारयेत्कांत गेहे पुत्रीं सभर्तृकाम् । इत्यर्थे श्रूयते कांत इतिहासो भविष्यति
म्हणून, प्रिय, मुलगी आणि तिचा पती दोघेही घरात ठेवू नयेत. यासाठी एक कथा सांगितली जाईल, ती ऐक.
अष्टविंशतिके प्राप्ते युगे द्वापरके महान् । उग्रसेनस्य वीरस्य यदुज्येष्ठस्य यत्प्रभो
अठ्ठावीसव्या द्वापरयुगात, हे प्रभो, यदुकुळातील वीर आणि ज्येष्ठ उग्रसेन याच्या विषयी,
चरित्रं ते प्रवक्ष्यमि शृणुष्वैकमना द्विज
त्याचे चरित्र मी तुला सांगतो, एकाग्र मनाने ऐक, द्विज.
ब्राह्मण्युवाच- माथुरे विषये रम्ये मथुरायां नृपोत्तमः । उग्रसेनेति विख्यातो यादवः परवीरहा
ब्राह्मण म्हणाला—मथुरेच्या रम्य प्रदेशात, मथुरेतच, यदुकुळातील शत्रूंचा संहार करणारा, उग्रसेन नावाचा एक श्रेष्ठ राजा होता.
सर्वधर्मार्थतत्त्वज्ञो वेदज्ञः श्रुतवान्बली । दाता भोक्ता गुणग्राही सद्गुणान्वेत्ति भूपतिः
तो सर्व धर्म आणि अर्थ यांचे तत्त्व जाणणारा, वेदज्ञ, परंपरेचा जाणकार आणि बलवान होता. तो दानशूर, उपभोग करणारा, गुण ओळखणारा आणि सद्गुणांची कदर करणारा राजा होता.
राज्यं चकार मेधावी प्रजा धर्मेण पालयेत् । एवं स च महातेजा उग्रसेनः प्रतापवान्
तो बुद्धिमान राजा राज्य करत असे आणि प्रजेला धर्माने वागवत असे. अशा प्रकारे तेजस्वी आणि प्रतापी उग्रसेन राज्य करत होता.
वैदर्भे विषये पुण्ये सत्यकेतुः प्रतापवान् । तस्य कन्या महाभागा पद्माक्षी कमलानना
विदर्भाच्या पुण्य प्रदेशात, सत्यकेतू नावाचा प्रतापी राजा होता. त्याची पद्माक्षी नावाची, कमळासारखा चेहरा असलेली भाग्यवती कन्या होती.
नाम्ना पद्मावती नाम सत्यधर्मपरायणा । सा तु स्त्रीणां गुणैर्युक्ता द्वितीयेव समुद्रजा
तिचे नाव पद्मावती होते, ती सत्य आणि धर्म यांना समर्पित होती. ती स्त्रियांचे सर्व गुण असलेली, जणू समुद्राची दुसरी कन्या होती.
वैदर्भी शुशुभे राजन्स्वगुणैः सत्यकारणैः । माथुर उग्रसेनस्तु उपयेमे सुलोचनाम्
विदर्भराजकन्या आपल्या गुणांनी आणि सत्यतेने शोभून दिसत होती, राजन. मथुरेचा उग्रसेन या सुंदर डोळ्यांच्या कन्येशी विवाहबद्ध झाला.
तया सह महाभाग सुखं रेमे प्रतापवान् । अतिप्रीतो गुणैस्तस्यास्तया सह सुखीभवेत्
तीच्या सोबत तो प्रतापी आणि तेजस्वी पुरुष अत्यंत आनंदाने रमला; तिच्या गुणांमुळे तो फारच प्रसन्न झाला आणि तिच्या सहवासात सुखी झाला.
तस्याः स्नेहेन प्रीत्या च संमुग्धो माथुरेश्वरः । पद्मावती महाभागा तस्य प्राणप्रियाभवत्
तिच्या प्रेमामुळे आणि आपुलकीमुळे मथुरेचा स्वामी तिच्यावर मोहित झाला; पद्मावती ही फारच पुण्यवती असून त्याची प्राणाहूनही प्रिय झाली.
तया विना न बुभुजे तया सह प्रक्रीडयेत् । तया विना न सेवेत परमं सुखमेव सः
ती नसताना त्याने अन्न घेतले नाही; तिच्या सोबत तो खेळत असे; ती जवळ नसताना त्याला मोठं सुखही नकोसं वाटे.
एवं प्रीतिकरौ जातौ परस्परमनुत्तमौ । स्नेहवंतौ द्विजश्रेष्ठ सुखसंप्रीतिदायकौ
अशा रीतीने, ते दोघेही एकमेकांना अतुलनीय आनंद देणारे झाले; हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, दोघेही प्रेमळ आणि सुख-आनंद देणारे होते.