तं दृष्ट्वासमनुप्राप्तं रूपं वीक्ष्य महामतिः । तं प्रोवाच पिता एवं को भवान्वै भविष्यति
तो दाराशी आला, त्याचं रूप पाहून, माझ्या वडिलांनी त्याला विचारलं, 'तू कोण आहेस? आणि काय होणार आहेस?'
किं ते नाम कुलं गोत्रमाचारं वद सांप्रतम् । समाकर्ण्य पितुर्वाक्यं वसुदत्तमुवाच सः
'तुझं नाव काय? कुळ, गोत्र आणि आचार काय आहे? ते सांग.' असं वडिलांनी विचारल्यावर वसुदत्तानं उत्तर दिलं.
कौशिकस्यान्वये जातो वेदवेदांगपारगः । शिवशर्मेति मे नाम पितृमातृविवर्जितः
'मी कौशिक वंशात जन्मलो आहे, वेद आणि त्यांचे अंग जाणतो. माझं नाव शिवशर्मा आहे. माझे आई-वडील नाहीत.'
संति मे भ्रातरश्चान्ये चत्वारो वेदपारगाः । एवं कुलं समाख्यातमाचारः कुलसंभवः
'माझे आणखी चार भाऊ आहेत, तेही वेदपाठी आहेत. असं मी माझ्या घराण्याचं आणि परंपरेचं वर्णन केलं.'
एवं सर्वं समाख्यातं पितरं शिवशर्मणा । शुभे लग्ने तिथौ प्राप्ते नक्षत्रे भगदैवते
असं सर्व काही शिवशर्म्यानं माझ्या वडिलांना सांगितलं. शुभ मुहूर्त, तिथी आणि नक्षत्र आलं.
पित्रा दत्तास्मि सुभगे तस्मै विप्राय वै तदा । पितृगेहे वसाम्येका तेन सार्धं महात्मना
त्या वेळी माझ्या वडिलांनी मला त्या ब्राह्मणाला दिलं. मी सासरी त्या महात्म्यासोबत एकटीच राहू लागले.
नैव शुश्रूषितो भर्ता मया स पापया तदा । पितृमातृसुद्रव्येण गर्वेणापि प्रमोहिता
त्या वेळी मी पापीपणानं, आई-वडिलांच्या संपत्तीचा गर्व करून, नवऱ्याची सेवा केली नाही.
अंगसंवाहनं तस्य न कृतं हि मया कदा । रतिभावेन स्नेहेन वचनेन मया शुभे
कधीच मी त्याचे हातपाय दाबले नाहीत, ना प्रेमानं, ना आपुलकीनं, ना गोड शब्दांनी.
क्रूरबुद्ध्या हि दृष्टोसौ सर्वदा पापया मया । पुंश्चलीनां प्रसंगेन तद्भावं हि गता शुभे
पापी मनानं, नेहमीच मी त्याच्याकडे वाईट नजरेनं पाहिलं. वाईट स्त्रियांच्या संगतीमुळे माझं वागणं असंच झालं.
मातापित्रोश्च भर्तुश्च भ्रातॄणां हितमेव च । न करोम्यहमेवापि यत्रयत्र व्रजाम्यहम्
आई-वडील, नवरा आणि भावांसाठी जे हिताचं होतं, ते मी कधीच केलं नाही, जिथे जिथे गेले तिथे.
एवं मे दुष्कृतं दृष्ट्वा शिवशर्मा पतिर्मम । स्नेहाच्छ्वशुरवर्गस्य मम भर्त्ता महामतिः
माझ्या वाईट वागण्याकडे पाहून, माझे पती शिवशर्मा, सासरच्या घरच्यांवर प्रेम ठेवून, मोठ्या समजुतीने हे सर्व सहन करत होते.
न किंचिद्वक्ति मां सोपि क्षमते दुष्कृतं मम । वार्यमाणा कुटुंबेन अहमेवं सुपापिनी
ते मला काहीच बोलत नाहीत, उलट माझ्या चुकीला माफ करतात; घरच्यांनी कितीही समजावलं तरी मीच एवढं पाप केलं.
तस्य शीलं विदित्वा ते साधुत्वं शिवशर्मणः । पितामाता च मे सर्वे मम पापेन दुःखिताः
शिवशर्म्यांचा चांगुलपणा आणि स्वभाव ओळखून, माझ्या आईवडिलांना माझ्या पापामुळे फार दुःख झालं.
भर्त्ता मे दुष्कृतं दृष्ट्वा स्वगृहान्निर्गतो बहिः । तं देशं ग्राममेनं च परित्यज्य गतस्ततः
माझ्या चुकीचं कळल्यावर माझे पती घर सोडून बाहेर गेले आणि हा गाव, हे ठिकाण सर्व सोडून निघून गेले.
गते भर्तरि मे तातः संजातश्चिंतयान्वितः । मम दुःखेन दुःखात्मा यथा रोगेण पीडितः
पती निघून गेल्यावर माझ्या वडिलांना खूप चिंता लागली; माझ्या दुःखामुळे ते आजारी माणसासारखे व्यथित झाले.
मम माता उवाचैनं भर्तारं दुःखपीडितम् । कस्माच्चिंतयसे कांत वद दुःखं ममाग्रतः
माझ्या आईने दुःखाने व्याकुळ झालेल्या माझ्या वडिलांना विचारलं, 'प्रिय, तू इतका का चिंतीत आहेस? आपलं दुःख मला सांग.'
वसुदत्त उवाचैनां मातरं मम नंदने । सुतां त्यक्त्वा गतो विप्रो जामाता शृणु वल्लभे
वसुदत्तेने माझ्या आईला बागेत सांगितलं, 'ब्राह्मण जावई तुझ्या लेकीला सोडून निघून गेला आहे, ऐक प्रिय.'
इयं पापसमाचारा निर्घृणा पापचारिणी । अनया हि परित्यक्तः शिवशर्मा महामतिः
ही सुदेवा पापी वागणुकीची, निर्दयी आणि वाईट कृत्य करणारी आहे; हिच्यामुळेच शहाण्या शिवशर्म्याने तिला सोडून दिलं.
समस्तस्य कुटुंबस्य दाक्षिण्येन महामतिः । ममायं स द्विजः कांते सुदेवां नैव भाषते
संपूर्ण कुटुंबाच्या भल्यासाठी आणि दयाळूपणाने, तो शहाणा ब्राह्मण, प्रिय, सुदेवाशी काहीच बोलत नाही.
वसते सौम्यभावेन नैव निंदति कुत्सति । सुदेवां पापसंचारां स वै पंडितबुद्धिमान्
तो नेहमी सौम्यपणे वागतो, कधीही दोष काढत नाही किंवा निंदा करत नाही; सुदेवा जरी पापी वागणुकीची असली तरी तो तिला विद्वानासारखं पाहतो.
भविष्यति त्वियं दुष्टा सुदेवा कुलनाशिनी । अहमेनां परित्यज्य व्रजामि गृहवासिनि
पण ही दुष्ट सुदेवा घराण्याचं नाश करेल; म्हणून मी तिला सोडून देऊन, घर सोडून निघून जातो.
ब्राह्मण्युवाच- अद्य ज्ञातं त्वया कांत सुताया गुणदूषणम् । तव मोहेन स्नेहेन नष्टेयं शृणु सांप्रतम्
ब्राह्मण स्त्री म्हणाली, 'आज तुला तुझ्या लेकीचे दोष कळले, प्रिय; तुझ्या मोहामुळे आणि प्रेमामुळे ती हरवली आहे—आता ऐक.'
तावद्विलाडयेत्पुत्रं यावत्स्यात्पंचवार्षिकः । शिक्षाबुद्ध्या सदा कांत पुनर्मोहेन पोषयेत्
पाच वर्षांपर्यंत मुलाला जपावं, त्याला नेहमी योग्य शिकवण द्यावी, आणि पुन्हा प्रेमाने त्याचं संगोपन करावं.
स्नानाच्छादनकैर्भक्ष्यैर्भोज्यैः पेयैर्न संशयः । गुणेषु योजयेत्कांत सद्विद्यासु च तं सुतम्
स्नान, वस्त्र, खाण्यापिण्याच्या गोष्टींनी त्याची काळजी घ्यावी, पण त्याचबरोबर त्याला सद्गुण आणि खरी विद्या शिकवावी, यात शंका नाही.
गुणशिक्षार्थंनिर्मोहः पिता भवति सर्वदा । पालने पोषणे कांत संमोहः परिजायते
गुणांची शिकवण देताना वडिलांनी नेहमी मोह टाळावा; पण संगोपन आणि पालन करताना, प्रिय, मोह निर्माण होतो.
सगुणं न वदेत्पुत्रं कुत्सयेच्च दिनेदिने । काठिन्यं च वदेन्नित्यं वचनैः परिपीडयेत्
मुलाच्या गुणांची स्तुती करू नये, उलट रोज त्याला चुका दाखवाव्यात; नेहमी कठोर बोलावं आणि शब्दांनी त्याला ताळ्यावर आणावं.
यथाहि साधयेन्नित्यं सुविद्यां ज्ञानतत्परः । अभिमानेच्छलेनापि पापं त्यक्त्वा प्रदूरतः
जसा नेहमी चांगली विद्या मिळवावी, ज्ञानासाठी प्रयत्न करावा, तसंच गर्वाचा बहाणा करूनसुद्धा पाप दूर ठेवावं.
नैपुण्यं जायते नित्यं विद्यासु च गुणेषु च । माता च ताडयेत्कन्यां स्नुषां श्वश्रूर्विताडयेत्
विद्या आणि गुण यात नेहमी कौशल्य येतं; आईने आपल्या मुलीला समज द्यावी, आणि सासूने सूनबाईला समज द्यावी.
गुरुश्च ताडयेच्छिष्यं ततः सिध्यंति नान्यथा । भार्यां च ताडयेत्कांत अमात्यं नृपतिस्तथा
गुरूंनी शिष्याला मारावे, तेव्हाच यश मिळते, नाहीतर नाही. त्याचप्रमाणे, पतीने पत्नीस, आणि राजाने आपल्या मंत्र्याला मारावे.
हयं च ताडयेद्धीरो गजं मात्रो दिनेदिने । शिक्षाबुद्ध्या प्रसिध्यंति ताडनात्पालनाद्विभो
धीर पुरुषाने घोड्याला मारावे, आणि आईने दररोज हत्तीला मारावे. शिस्त आणि शिकवणीमुळे, मारून आणि सांभाळून यश मिळते, हे लक्षात ठेवा.