चिंतयामास मेधावी किं कृत्वा सुकृतं भवेत् । क्षमां कृत्वा जगामाथ अन्यत्स्थानं द्विजोत्तमः
त्या बुद्धिमानाने विचार केला, 'काय केल्याने पुण्य मिळेल?' संयम धरून तो श्रेष्ठ द्विज दुसऱ्या ठिकाणी गेला.
तपश्चचार धर्मात्मा योगासनगतः सदा । कामं क्रोधं परित्यज्य मोहं लोभं तथैव च
तो धर्मात्मा नेहमी योगासनात राहून, इच्छा, राग, मोह आणि लोभ सोडून तप करीत राहिला.
सर्वेन्द्रियाणि संयम्य मनसा सममेव च । एवं स्थितस्तदा योगी पुलस्त्यो मुनिसत्तमः
सर्व इंद्रिये आणि मन एकसमानपणे आवरून, तो योगी पुलस्त्य ऋषी तिथेच स्थिर राहिला.
सुकलोवाच- गते तस्मिन्महाभागे पुलस्त्ये मुनिपुंगवे । कालादिष्टेन तेनापि गीतविद्याधरेण च
सुकला म्हणाली: त्या महान पुलस्त्य ऋषीने वन सोडले, आणि काळाच्या इच्छेने गीतगंधर्वही निघून गेला.
चिंतितं सुचिरं कालं न दृष्टोयं भयान्मम । क्व गतस्तिष्ठते वापि कुरुते किं कथं च सः
त्याने खूप काळ विचार केला, 'मी त्याला भीतीमुळे पाहिलं नाही; तो कुठे गेला, कुठे राहतो, काय करतो आणि कसं?'
ज्ञात्वा पद्मात्मजसुतमेकांतवनशालिनम् । गतो वराहरूपेण तस्याश्रममनुत्तमम्
पद्मपुत्र एकटा वनात राहतो हे कळल्यावर, तो वराहाचा रूप घेऊन त्या अद्वितीय आश्रमाकडे गेला.
आसनस्थं महात्मानं तेजोज्वालासमाविलम् । दृष्ट्वा चकार वै क्षोभं तस्य विप्रस्य भामिनि
सुंदर स्त्री, ध्यानस्थ, तेजस्वी आणि प्रकाशमान अशा त्या महात्म्याला बसलेला पाहून त्या ब्राह्मणाच्या मनात अस्वस्थता निर्माण झाली.
धर्षयेन्नियतं विप्रं तुंडाग्रेण कुचेष्टया । पशुं ज्ञात्वा महाराज क्षमते तस्य दुष्कृतम्
तो ब्राह्मण संयमी असल्याचे पाहून, त्याला त्रास द्यावा म्हणून तो आपला तोंडाचा टोक वापरून त्याच्याशी खोडकरपणे वागत असे; तो प्राणी आहे हे ओळखून, राजन, त्या ऋषीने त्याच्या वाईट कृत्यांना माफ केले.
मूत्रयेत्पुरतः कृत्वा विष्ठां च कुरुते ततः । नृत्यते क्रीडते तत्र पतति प्रोच्चलेत्पुनः
तो त्याच्यासमोर लघवी करत असे, नंतर तिथेच मल विसर्जन करत असे; मग तिथेच नाचत, खेळत, पडत आणि पुन्हा उठून इकडेतिकडे फिरत असे.
पशुं ज्ञात्वा परित्यक्तो मुनिना तेन भूपते । एकदा तु तथायाते तेन रूपेण वै पुनः
तो प्राणी आहे हे ओळखून त्या ऋषीने त्याला सोडून दिलं, राजन; पण एकदा तो पुन्हा त्याच रूपात तिथे आला.
अट्टाट्टहासेन पुनर्हास्यमेवं कृतं तदा । रोदनं च कृतं तत्र गीतं गायति सुस्वरम्
तेव्हा त्याने मोठ्याने हसत, वेडेपणाने हसण्यासारखे वागले; तिथेच रडला आणि गोड आवाजात गाणीही गायली.
तथा तमागतं विप्रो गीतविद्याधरं नृप । चेष्टितं तस्य वै दृष्ट्वा घोणिरेष भवेन्नहि
राजा, त्या ब्राह्मणाने त्याला गाण्यात पारंगत असलेल्या गायकाच्या रूपात तिथे येताना पाहिले; त्याच्या वागण्यावरून तो प्राणी नसल्याचे स्पष्ट झाले.
ज्ञात्वा तस्य तु वृत्तांतं मामेवं परिचालयेत् । पशुं ज्ञात्वा मया त्यक्तो दुष्ट एष सुनिर्घृणः
त्याची गोष्ट समजून, 'तो माझ्याशी असं वागत आहे; प्राणी आहे म्हणून मी त्याला सोडलं, पण हा फारच दुष्ट आणि निर्दयी आहे,' असं त्याने मनात ठरवलं.
एवं ज्ञात्वा महात्मानं गंधर्वाधममेव हि । चुकोप मुनिशार्दूलस्तं शशाप महामतिः
हे लक्षात आल्यावर, ऋषींच्या सिंहासारख्या त्या महात्म्याने त्याला गंधर्वांतला नीच समजून रागावून, मोठ्या बुद्धीने त्याला शाप दिला.
यस्माच्छूकररूपेण मामेवं परिचालयेः । तस्माद्व्रज महापाप पापयोनिं तु शौकरीम्
तू डुकराच्या रूपात माझ्याशी असा वागलास म्हणून, मोठ्या पापी, आता डुकराच्या पापयुक्त जन्मात जा.
शप्तस्तेनापि विप्रेण गतो देवं पुरंदरम् । तमुवाच महात्मानं कंपमानो वरानने
त्या ब्राह्मणाने शाप दिल्यावर तो देवराज इंद्राकडे गेला; आणि थरथरत त्या महात्म्याशी, सुंदर मुख असलेल्या, बोलला.
शृणु वाक्यं सहस्राक्ष तव कार्यं कृतं मया । तप एव हि कुर्वन्सन्दारुणं मुनिपुंगवः
हे सहस्त्रनेत्र, माझं बोलणं ऐक; तुझं काम मी पूर्ण केलं आहे. कारण कठोर तप करत असलेल्या त्या ऋषीला मी व्यत्यय आणला.
तस्मात्तपःप्रभावात्तु चालितः क्षोभितो मया । शप्तस्तेनास्मि विप्रेण देवरूपं प्रणाशितम्
त्याच्या तपाच्या सामर्थ्यामुळे मी हललो आणि अस्वस्थ झालो; त्या ब्राह्मणाने मला शाप दिला, त्यामुळे माझं दैवी रूप नष्ट झालं.
पशुयोनिं गतं शक्र मामेवं परिरक्षय । ज्ञात्वा तस्य स वृत्तांतं गीतविद्याधरस्य च
शक्रा, मी आता प्राण्याच्या जन्मात आलो आहे, मला वाचव; त्याची आणि त्या गायक विद्या असलेल्या गंधर्वाची गोष्ट तुला माहीत आहे.
तेन सार्धंगतश्चेंद्रस्तं मुनिं पर्यभाषत । दीयतामनुग्रहो नाथ सिद्धिज्ञोसि द्विजोत्तम
इंद्र त्याच्यासोबत गेला आणि त्या ऋषीला म्हणाला, 'स्वामी, सिद्धी जाणणाऱ्या श्रेष्ठ ब्राह्मणा, कृपा करा.'
क्षम्यतां मुनिवर्यास्मिन्क्रियतां शापमोक्षणम् । इति संप्रार्थितो विप्रो महेंद्रेणाह हृष्टधीः
'मुनिवर, त्याला क्षमा करा आणि त्याचा शाप दूर करा.' महेंद्राने अशी विनंती केल्यावर, तो ब्राह्मण प्रसन्न मनाने बोलला.
पुलस्त्य उवाच- वचनात्तव देवेश क्षंतव्यं च मयापि हि । भविष्यति महाराज मनुपुत्रो महाबलः
पुलस्त्य म्हणाले—'देवेंद्र, तुझ्या शब्दामुळे मलाही त्याला क्षमा करावी लागेल; राजन, एक महान शक्ती असलेला मनुपुत्र जन्माला येईल.'
इक्ष्वाकुर्नाम धर्मात्मा सर्वधर्मानुपालकः । तस्य हस्ताद्यदा मृत्युरस्यैव च भविष्यति
'त्याचं नाव इक्ष्वाकू असेल, तो धर्मात्मा आणि सर्व धर्म पाळणारा असेल; त्याच्या हातून मृत्यू आला की, त्याला मुक्ती मिळेल.'
तदैष वै स्वकं देहं प्राप्स्यते नात्र संशयः । एतत्ते सर्ववृत्तांतं शूकरस्य निवेदितम्
'तेव्हा त्याला त्याचं मूळ शरीर परत मिळेल—यात काहीच शंका नाही; अशी ही डुकराची सर्व कथा मी तुला सांगितली.'
आत्मनश्च प्रवक्ष्यामि पत्या सार्धं शृणुष्व हि । मया च पातकं घोरं कृतं यत्पापया पुरा
माझ्याबद्दल आणि माझ्या पतीबद्दल मी तुला सांगते, ऐक. पूर्वी मी पापीपणामुळे एक भयंकर पाप केले होते.
सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः सुकलोवाच- सुदेवा चारुसर्वांगी तामुवाचाथ सूकरीम् । पशुयोनिं गता त्वं हि कथं वदसि संस्कृतम्
सुकला म्हणाली— तेव्हा सुंदर सर्वांग असलेल्या सुदेवेने त्या डुकराशी असे विचारले, "तू प्राणी योनीत जन्म घेतला आहेस, तरी तुला संस्कृत कसे बोलता येते?"
एवंविधं महाज्ञानं कस्माद्भूतं वदस्व मे । कथं जानासि वै भर्तुश्चरित्रमात्मनः शुभे
"असे मोठे ज्ञान तुला कसे मिळाले, मला सांग. आणि तुझ्या पतीचे व तुझे कृत्य तुला कसे माहीत आहे, हेही सांग, शुभे."
शूकर्युवाच- पशोर्भावेन मोहेन मुष्टाहं वरवर्णिनि । निहता खड्गबाणैश्च पतिता रणमूर्धनि
डुकरी म्हणाली— "प्राण्याच्या स्वभावामुळे आणि मोहामुळे, सुंदर वर्ण असलेल्या सखी, मी पकडली गेले आणि तलवार-बाण्यांनी मारली गेले, रणभूमीवर पडले."
मूर्च्छयाभिपरिक्लिन्ना ज्ञानहीना वरानने । त्वयाभिषिक्ता येनाहं पुण्यहस्तेन सुंदरि
माझ्या अंगावर मूर्च्छेमुळे मी अज्ञान झाले होते, सुंदर मुख असलेल्या सखी, तेव्हा तुझ्या पुण्यवान हाताने तू माझ्यावर अभिषेक केला.
पुण्योदकेन शीतेन तव हस्तगतेन वै । अभिषिक्ते हि मे काये मोहो नष्टो विहाय माम्
तुझ्या हातातील थंड, पुण्यवान पाण्याने माझ्या शरीरावर अभिषेक केल्यावर, माझा मोह नाहीसा झाला आणि मला सोडून गेला.