तत्वं तेन विना देवि न दृष्टं न श्रुतं मया । अतो विष्णुर्महादेवः केशवः क्लेशनाशनः । तीर्थरूपेण वर्तेत द्वीपे ह्यस्मिन्सुरेश्वरि
देवी, त्या तत्त्वाशिवाय मी काहीही पाहिले किंवा ऐकले नाही; म्हणून, विष्णू, महादेव, केशव, दुःखनाशक, या द्वीपावर तीर्थरूपाने वास करतो, हे सुरेश्वरी.
तानि तीर्थानि वक्ष्यामि सांप्रतं नात्र संशयः । प्रथमं पुष्करं क्षेत्रं तीर्थानां प्रवरं शुभम् । वाराणसी द्वितीयं तु क्षेत्रं मुक्तिप्रदायकम्
ती तीर्थस्थाने मी आता सांगतो, यात शंका नाही. पहिले म्हणजे पुष्कर क्षेत्र, तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आणि शुभ; दुसरे म्हणजे वाराणसी, मुक्ती देणारे क्षेत्र.
तृतीयं नैमिषं क्षेत्रमृषीणां पावनं स्मृतम् । प्रयागं वै चतुर्थं तु तीर्थानामुत्तमं स्मृतम्
तिसरे म्हणजे नैमिष क्षेत्र, जे ऋषींचे पावन स्थान मानले जाते; चौथे म्हणजे प्रयाग, तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ समजले जाते.
कार्मुकं पंचमं प्रोक्तं उत्पन्नं गंधमादने । एकादशं कान्यकुब्जं यत्र तिष्ठति वामनः
पाचवे म्हणजे कार्मुक, जे गंधमादन पर्वतावर उत्पन्न झाले; अकरावे म्हणजे कण्यकुब्ज, जिथे वामन वास करतो.
सप्तमं विश्वकायं तु अवरे पर्वते शुभे । अष्टमं गौतमाख्यं च मंदरे निर्मितं पुरा
सातवे म्हणजे विश्वकाय, खालील सुंदर पर्वतावर; आठवे म्हणजे गौतम नावाचे, जे पूर्वी मंदारावर स्थापन झाले.
मदोत्कटं तु नवमं दशमं रथचैत्रकम् । एकादशं कान्यकुब्जं यत्र तिष्ठति वामनः
नववे म्हणजे मदोत्कट, दहावे म्हणजे रथचैत्रक; अकरावे म्हणजे कण्यकुब्ज, जिथे वामन वास करतो.
द्वादशं मलयं चैव कुब्जाम्रकमतः परम् । विश्वेश्वरं गिरिकर्णं केदारं गतिदायकम्
बारा क्रमांकाचं मलय, मग कुब्जाम्रक, त्यानंतर विश्वेश्वर, गिरिकर्ण, आणि मुक्तिदायक केदार.
बाह्यं हिमवतः पृष्ठे गोकर्णे गोपकं तथा । स्थानेश्वरं हिमाद्रौ च बिल्वके बिल्वपत्रिकम्
हिमालयाच्या पाठीमागे बाह्य, गोकार्ण, आणि गोपक; हिमालयात स्थानेश्वर, आणि बिल्वकासह बिल्वपत्रिक.
श्रीशैले माधवं तीर्थं भद्रं भद्रेश्वरे तथा । वाराहे विजयं प्रोक्तं वैष्णवं वैष्णवे गिरौ
श्रीशैल, माधवाचं तीर्थ, भद्रेश्वराजवळ भद्र; वाराह येथे विजय, आणि वैष्णव पर्वतावर वैष्णव.
रौद्रं तु रुद्रकोटे तु पैत्र्यं कालिजरे गिरौ । कंपिले कापिलं तीर्थं मुकुटे कर्कोटकं तथा
रौद्र हे रुद्रकोटी, पितृसंबंधी तीर्थ कालिजर पर्वतावर; कंपीले कपील तीर्थ, मुकुटावर कर्कोटक.
शालग्रामोद्भवं तीर्थं गल्लिकायां सुरेश्वरि । नर्मदायां शिवाख्यं तु मायायां विश्वरूपकम्
शालग्राममध्ये जन्मलेलं तीर्थ, गल्लिकेत सुरेश्वरी; नर्मदेला शिव नावाचं, आणि मायेत विश्वरूपक.
उत्पलाक्षं सहस्राक्षं जातं वै रैवते गिरौ । गंगायां पितृतीर्थं च विष्णुपादोद्भवं तथा
रैवत पर्वतावर उत्पलाक्ष आणि सहस्राक्ष जन्मले; गंगेवर पितृतीर्थ, आणि विष्णुपादातून जन्मलेलं तीर्थ.
विपाशायां विपापा च पाटले पुंड्रवर्द्धनम् । नारायणं सुपार्श्वे तु त्रिकूटे विष्णुमंदिरम्
विपाशा नदीवर विपापा, पाटलात पुंड्रवर्धन; सुपार्श्वाजवळ नारायण, आणि त्रिकूटावर विष्णुमंदिर.
विपुले विपुलं नाम कल्याणं मलयाचले । कौरवं कोटितीर्थे च सुगंधं गंधमादने
विपुलावर विपुल नावाचं, कल्याण मलयाचलावर; कौऱव कोटितीर्थावर, सुगंध गंधमादनावर.
कुब्जाम्रके त्रिसंध्यं तु गंगांद्वारे हरिप्रियम् । शैलं विंध्यप्रदेशे तु बदर्यां सारस्वतं स्मृतम्
कुब्जाम्रक येथे त्रिसंध्या, गंगाद्वारावर हरिप्रिय; विंध्यप्रदेशात शैल, बदरीला सारस्वत असं स्मरणात आहे.
कालिद्यां कालरूपं च सह्ये वै सायकं स्मृतम् । चांद्रं चंद्रप्रदेशे तु रमणं तीर्थनायकम्
कालिद्या येथे कालरूप, सह्याद्रीवर सायक स्मरणात; चंद्र प्रदेशात रमण, तीर्थांचा प्रमुख.
यमुनायां मृगाख्यं तु करवीरे कुरूद्भवम् । विनायके पर्वते वै उमाख्यं तीर्थमेव च
यमुनेवर मृगाख्य, करवीरात कुरूंपासून उत्पन्न; विनायक पर्वतावर उमाख्य तीर्थ.
आरोग्यं भास्करे देशे महाकाले महेश्वरम् । तीर्थं अभयदं नामामृताख्यं विंध्यकंधरे
आरोग्य भास्कर प्रदेशात, महाकाळाजवळ महेश्वर; अभयद नावाचं, अमृत असं विंध्यकंढावरचं तीर्थ.
मंडपे विश्वरूपं च स्वाहाख्यं ईश्वरे पुरे । वैगलेयं प्रचंडायां चांडिकंमरकंटके
मंडपावर विश्वरूप, ईश्वरपुरात स्वाहा नावाचं; प्रचंडा येथे वैगलेय, मरकंटकावर चंडिका.
सोमेश्वरं तथा तीर्थे प्रभासे पुष्करं तथा । देवमात्रं सरस्वत्यां पारावततटे स्थितम्
तीर्थस्थळी सोमेश्वर, प्रभासाजवळ पुष्कर; सरस्वतीच्या पारावत तीरावर देवमात्र.
महालयं महापद्मे पयोष्ण्यां पिंगलेश्वरम् । सिंहिकायां तथा तीर्थं सौरवेरविसंज्ञकम्
महालय महापद्मात, पयोष्णीवर पिंगलेश्वर; सिम्हिकेवर सौरवेर नावाचं तीर्थ.
कार्तिकं कृत्तिकाक्षेत्रे शांकरं शंकरे गिरौ । उत्पलाख्यं ततो दिव्यं सुभद्रा सिंधुसंगमे
कार्तिक कृतिका क्षेत्रात, शंकर शंकर पर्वतावर; त्यानंतर दिव्य उत्पलाख्य, आणि सिंधू संगमावर शुभद्रा.
गाणपत्यं ततश्चैव पर्वतो विष्णुसंज्ञके । जालंधरे ततः प्रोक्तं तीर्थं विष्णुमुखं च यत्
गाणपत्य त्यानंतर, विष्णु नावाचा पर्वत; जालंधरावर विष्णुमुख नावाचं तीर्थ.
तारे वै तारकं प्रोक्तं पर्वते विष्णुसंज्ञके । देवदारुवने पौंड्रं पौष्कं काश्मीरमंडले
तार येथे तारक, विष्णु नावाच्या पर्वतावर; देवदारू वनात पौंड्र, आणि पौष्क काश्मीर प्रदेशात.
भौमं हिमं हिमाद्रौ च तुष्टिकं पौष्टिकं पुनः । कपालमोचनं तीर्थं जातं मायापुरे तथा
हिमालयावर पृथ्वीवरील बर्फ, तुष्टिक आणि पौष्टिक पुन्हा; तसेच मायापूरमध्ये कपाळमोचन हे तीर्थ निर्माण झाले.
शंखोद्धारं ततश्चैव देवं वै शंखधारकम् । पिंडे वै पिंडनामानं सिद्धे वैखानसं भवेत्
नंतर शंखोद्धार आणि शंखधारक देव, पिंड येथे पिंड नावाचा, सिद्ध येथे वैखानस सापडतो.
अच्छोदे विष्णुकामं तु धर्मकामार्थमोक्षदम् । औषध्यं चोत्तरेकूले कुशद्वीपे कुशोदकम्
अच्छोदात विष्णुकाम, जे धर्म, काम, अर्थ आणि मोक्ष देणारे आहे; उत्तरेकाठी औषधी पाणी, कुशद्वीपात कुशोदक आहे.
मन्मथं हेमकूटे तु कुमुदे सत्यवादनम् । वदंत्यावाश्वकं तीर्थं विंध्ये वै मातृकं स्मृतम्
हेमकूटावर मनमथ, कुमुदावर सत्यवाद; अवाश्वक हे तीर्थ म्हणतात, आणि विंध्यात मातृका स्मरणात आहे.
चित्ते ब्रह्ममयं तीर्थं तीर्थानां पावनं स्मृतम् । एतेषां सर्वतीर्थानामुत्तमं शृणु सुंदरि
चित्तात ब्रह्ममय तीर्थ, तीर्थांमध्ये पावन मानले जाते; या सर्व तीर्थांपैकी उत्तम ऐक, सुंदरि.
विष्णोर्नाममयं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । ब्रह्महा हेमहारी वा बालहा गोघ्न एव च
विष्णूच्या नावाने बनलेले तीर्थ कधीच झाले नाही आणि होणारही नाही; ब्रह्महत्यारा, सोन्याचा चोर, बालहत्यारा किंवा गोहत्यारा असो,