तमुवाच तदा कांतं शूकरं शूकरी पुनः । गच्छ कांत मयासार्द्धमेभिस्तु बालकैः सह
तेव्हा त्या रानडुक्करीने आपल्या प्रिय रानडुकराला पुन्हा सांगितले, "प्रिये, माझ्याबरोबर आणि या मुलांसह चल."
प्राह प्रीतो वराहस्तां विवस्तां सुप्रियामिति । क्व गच्छामि प्रभग्नोहं स्थानं नास्ति महीतले
तेव्हा तो रानडुक्कर आनंदाने, पण तिच्या दुःख पाहून म्हणाला, "मी कुठे जाऊ? मी खचून गेलोय; या पृथ्वीवर माझ्यासाठी कुठेही जागा उरलेली नाही."
मयि नष्टे महाभागे कोलयूथं विनंक्ष्यति । द्वयोश्च सिंहयोर्मध्ये जलं पिबति शूकरः
महाभागे, मी मेलो तर रानडुकरांचा कळप नष्ट होईल; दोन सिंहांच्या मध्ये रानडुक्कर पाणी पितो.
द्वयोः शूकरयोर्मध्ये सिंहो नैव पिबत्यपः । एवं शूकरजातीषु दृश्यते बलमुत्तमम्
दोन रानडुकरांच्या मध्ये सिंह कधीच पाणी पीत नाही; म्हणून रानडुकरांच्या जातीमध्ये मोठे बळ दिसून येते.
तदहं नाशयाम्येव यदा भग्नो व्रजाम्यहम् । जाने धर्मं महाभागे बहुश्रेयोविधायकम्
म्हणून मी त्यांचा नाश करीन; आणि जेव्हा मी हरतो, तेव्हा मी निघून जाईन. महाभागे, मला हे माहीत आहे की, धर्म कसा मोठे पुण्य देतो.
कस्माल्लोभाद्भयाद्वापि युध्यमानः प्रणश्यति । रणतीर्थं परित्यज्य सस्यात्पापी न संशयः
लोभ किंवा भीतीपोटी जो लढता लढता मरतो आणि रणभूमी सोडतो, तो नक्कीच पापी असतो, यात शंका नाही.
निशितं शस्त्रसंव्यूहं दृष्ट्वा हर्षं प्रगच्छति । अवगाह्यामरीं सिंधुं तीर्थपारं प्रगच्छति
तीक्ष्ण शस्त्रांची मांडणी पाहून तो आनंदित होतो; रणाच्या समुद्रात उडी मारून, तो त्या पवित्र क्षेत्राच्या काठी पोहोचतो.
स याति वैष्णवं लोकं पुरुषांश्च समुद्धरेत् । समायांतं च तदहं कथं भग्नो व्रजामि वै
तो वैष्णव लोकात पोहोचतो आणि इतरांना उध्दरतो; पण माझ्या वेळेवर मी हरलो तर कसा जाऊ? हे मला कळत नाही.
योधनं शस्त्रसंकीर्णं प्रवीरानन्ददायकम् । दृष्ट्वा प्रयाति संहृष्टस्तस्य पुण्यफलं शृणु
शस्त्रांनी भरलेल्या रणभूमीकडे, जी वीरांना आनंद देणारी आहे, कोणी पाहून आनंदित होतो आणि तिथून निघून जातो; अशा व्यक्तीला मिळणाऱ्या पुण्यफळाबद्दल ऐक.
पदेपदे महत्स्नानं भागीरथ्याः प्रजायते । रणाद्भग्नो गृहं याति यो लोभाच्च प्रिये शृणु
प्रत्येक पावलावर भागीरथीमध्ये मोठं स्नान केल्यासारखं पुण्य मिळतं; पण जो रणभूमीत हरून, लोभापोटी घरी परततो, त्याचं फळ मी सांगतो, प्रिये, ऐक.
मातृदोषं प्रकाशेत स्त्रीजातः परिकथ्यते । अत्र यज्ञाश्च तीर्थाश्च अत्र देवा महौजसः
तो आपल्या आईचा दोष उघड करतो; त्याच्याबद्दल 'तो स्त्रीजन्माचा आहे' असं लोक म्हणतात; इथे यज्ञ आहेत, तीर्थक्षेत्रं आहेत आणि इथे मोठ्या सामर्थ्याचे देवही आहेत.
पश्यंति कौतुकं कांते मुनयः सिद्धचारणाः । त्रैलोक्यं वर्तते तत्र यत्र वीरप्रकाशनम्
मुनी, सिद्ध आणि चारण हे सगळे हे अद्भुत दृश्य पाहतात, प्रिये; जिथे वीरांची कीर्ती प्रकट होते, तिथेच त्रैलोक्य वास करते.
समराद्भग्नं प्रपश्यंति सर्वे त्रैलोक्यवासिनः । शपंति निर्घृणं पापं प्रहसन्ति पुनःपुनः
रणातून पळणाऱ्याला त्रैलोक्यातील सर्व लोक पाहतात; ते त्याला निर्दयी, पापी म्हणून शाप देतात आणि पुन्हा पुन्हा हसतात.
दुर्गतिं दर्शयेत्तस्य धर्मराजो न संशयः । सम्मुखः समरे युद्धे स्वशिरः शोणितं पिबेत्
धर्मराज त्याला दुर्दशा दाखवतो, यात शंका नाही; रणांगणात समोरासमोर उभा राहून त्याने स्वतःच्या डोक्यातून वाहणारे रक्त प्यावे लागते.
अश्वमेधफलं भुंक्ते इंद्रलोकं प्रगच्छति । यदा जयति संग्रामे शत्रूञ्छूरो वरानने
जो वीर रणात शत्रूंना जिंकतो, तो अश्वमेध यज्ञाचं फळ भोगतो आणि इंद्रलोकात जातो, हे सुंदर मुखी.
तदा प्रभुंजते लक्ष्मीं नानाभोगान्न संशयः । यदा तत्र त्यजेत्प्राणान्सम्मुखः सन्निराश्रयः
मग तो लक्ष्मी आणि अनेक प्रकारच्या सुखांचा उपभोग घेतो, यात शंका नाही; आणि जेव्हा तो तिथे, कोणत्याही आधाराशिवाय, समोरासमोर प्राण सोडतो.
स गच्छेत्परमं स्थानं देवकन्यां प्रभुंजते । एवं धर्मं विजानामि कथं भग्नो व्रजाम्यहम्
तो परम स्थानाला जातो आणि देवकन्येचा संग भोगतो; असा हा धर्म मी जाणतो — मग मी रणात हरून कसा जाऊ?
अनेन समरे युद्धं करिष्ये नात्र संशयः । मनोः पुत्रेण धीरेण राज्ञा इक्ष्वाकुणा सह
या सर्वांसह मी रणभूमीत युद्ध करणारच, यात शंका नाही; मनूचा बुद्धिमान पुत्र आणि राजा इक्ष्वाकू यांच्या सोबत.
डिंभान्गृहीत्वा याहि त्वं सुखं जीव वरानने । तस्य श्रुत्वा वचः प्राह बद्धाहं तव बंधनैः
तू मुलांना घेऊन जा आणि सुखाने जग, हे सुंदर मुखी; त्याचं बोलणं ऐकून ती म्हणाली, 'मी तुझ्या बंधनांनी बांधले गेले आहे.'
स्नेहमानरसाख्यैश्च रतिक्रीडनकैः प्रिय । पुरतस्ते सुतैः सार्द्धं प्राणांस्त्यक्ष्यामि मानद
स्नेह, मान आणि प्रेमाच्या खेळांनी, प्रिये, तुझ्यासमोर आणि मुलांसोबत मी प्राण सोडीन, हे मान देणाऱ्या.
एवमेतौ सुसंभाष्य परस्परहितैषिणौ । युद्धाय निश्चितौ भूत्वा समालोकयतो रिपून्
अशा प्रकारे दोघांनी एकमेकांशी प्रेमाने संवाद केला आणि एकमेकांच्या हिताची इच्छा ठेवली; मग त्यांनी युद्धाचा निर्धार केला आणि शत्रूंकडे पाहू लागले.
कोशलाधिपतिं वीरं तमिक्ष्वाकुं महामतिम्
कोशलाचा तो वीर राजा, तो महान बुद्धिमान इक्ष्वाकू.
यथैव मेघः परिगर्जते दिवि प्रावृट्सुकालेषु तडित्प्रकाशैः । तथैव संगर्जति कांतया समं समाह्वयेद्राजवरं खुराग्रैः
जसा पावसाळ्यात आकाशात मेघ विजेच्या चमकांसह गडगडतो, तसा तो आपल्या प्रेयसीसह गडगडला आणि खुरांच्या टोकांनी राजाला आव्हान दिलं.
तं गर्जमानं ददृशे महात्मा वाराहमेकं पुरुषार्थयुक्तम् । ससार अश्वस्य जवेनयुक्तः ससम्मुखं तस्य नृवीरधीरः
तो मोठ्या आत्म्याचा राजा त्या गर्जणाऱ्या, एकट्या, ध्येयवंत वराहाला पाहतो; मग तो धाडसी राजा वेगवान घोड्यावर बसून त्याच्याशी समोरासमोर भिडायला निघाला.
चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः सुकलोवाच- स्वसैन्यं दुर्धरं दृष्ट्वा निर्जितं दुर्धरेण तम् । चुकोप भूपतिः क्रूरं दुःसहं शूकरं प्रति
चव्वेचाळीसावे अध्याय. सुकल म्हणाला: आपली अपराजित सेना दुर्धराने पराभूत झालेली पाहून, त्या भयंकर, असह्य वराहावर राजा फारच रागावला.
धनुरादाय वेगेन बाणं कालानलोपमम् । तस्याभिमुखमेवासौ हयेनाभिससार सः
त्याने वेगाने धनुष्य उचललं आणि काळाग्नीसारखा बाण घेतला; मग घोड्यावर बसून तो थेट त्याच्याकडे धावला.
स यदा नृपतिं हयपृष्ठगतं वरपौरुषयुक्तममित्रहणम् । परिपश्यति शूकरयूथपतिः प्रगतोभिमुखं रणभूमितले
जेव्हा तो रानडुकरांचा प्रमुख रणभूमीवर पुढे येणाऱ्या, उत्तम सामर्थ्य असलेल्या, शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, घोड्यावर बसलेल्या राजाला पाहतो,
निशितेन शरेण हतो हि यदा नृपतेर्हयपादतले प्रगतः । तमिहैव विलंघ्य च वेगमनाः प्रखरेण जवेन च कोलवरः
तेव्हा तीक्ष्ण बाण लागून, राजाच्या घोड्याच्या पायाखाली पडलेला तो रानडुकर वेगाने उडी मारून, जबरदस्त झपाट्याने पुन्हा वर उडी घेतो.
व्यथितस्तुरगः सकिरिःकिटिना न हि याति क्षितौ स हि विद्धगतिः । तुरगः पतितो भुवि तुंडहतो लघुस्यंदनमेव गतो नृपतिः
रानडुकराच्या सुळ्याने घायाळ झालेला घोडा फारच व्याकुळ होतो आणि त्याला जमिनीवर हलता येत नाही; घोडा खाली पडतो, आणि राजा पटकन हलक्या रथावर चढतो.
स हि गर्जति शूकरजातिरवैरथसंस्थितकोशल येन जवैः । गदया निहतः किल भूपतिना रणमध्यगतः स हि यूथपतिः
मग रणभूमीच्या मध्यभागी उभा असलेला रानडुकरांचा प्रमुख मोठ्याने गर्जना करतो; पण राजाने गदेद्वारे त्याला मारले आणि तो रणाच्या मध्यातच पडतो.