करोति प्रहारं च तुंडेन वीरहयानां द्विपानां च चिच्छेद वीरः । स्वदंष्ट्राग्रभागेन तीक्ष्णेन वीरान्पदातीन्हि संपातयेद्रोषभावैः
तो आपल्या चोचीने शूर अश्वांना आणि हत्तींच्या अंगावर जोरदार आघात करतो, आणि आपल्या तीक्ष्ण दातांच्या टोकाने संतापाने भरलेल्या पायदळ सैनिकांना दूर फेकून देतो.
जघानास्य शुंडं गजस्यापि रुष्टो भटान्हतान्पादनखैस्तु हृष्टः
रागाने त्याने त्या हत्तीची सोंड छाटली; आणि आनंदाने, पायांच्या नखांनी योद्ध्यांना ठार मारले.
ततस्ते शूकराः सर्वे लुब्धकाश्च परस्परम् । युयुधुः संगरं कृत्वा क्रोधारुणविलोचनाः
तेव्हा सर्व रानडुकरं आणि शिकारी, रागाने डोळे लाल करून, एकमेकांशी भिडले आणि युद्ध करू लागले.
लुब्धकैश्च हताः कोलाः कोलैश्चापि सुलुब्धकाः । निहताः पतिता भूमौ क्षतजेनापि सारुणाः
शिकाऱ्यांनी काही रानडुकरं मारली, आणि रानडुकरांनीही काही कुशल शिकारी ठार केले; ते सर्व जखमी आणि रक्ताने माखलेले जमिनीवर पडलेले होते.
जीवं त्यक्त्वा हताः कोलैर्लुब्धकाः पतिता रणे । मृताश्च शूकरास्तत्र श्वानः प्राणांश्च तत्यजुः
रानडुकरांनी मारलेले शिकारी रणभूमीत मृत पडले, तिथेच काही रानडुकरंही मेली, आणि कुत्र्यांनीही आपला प्राण सोडला.
यत्रयत्र मृता भूमौ पतिता मृगघातकाः । बहवः शूकरा राज्ञा खड्गपातैर्निपातिताः
जिथे जिथे प्राण्यांची शिकार करणारे मृत्यूमुखी पडले होते, तिथे राजाच्या तलवारीच्या घावांनी अनेक रानडुकरं ठार झाली होती.
कति नष्टा हताः कोला भीता दुर्गेषु संस्थिताः । कुंजेषु कंदरांतेषु गुहांतेषु नृपोत्तम
किती रानडुकरं हरवली किंवा मारली गेली, भीतीने किल्ल्यांत, दाट झाडीत, दरीच्या टोकाला आणि गुहेच्या तोंडाशी लपली, हे कोणाला ठाऊक? राजाधिराज, हे सर्व सांगता येईल का?
लुब्धकाश्च मृताः केचिच्छिन्ना दंष्ट्राग्रसूकरैः । प्राणांस्त्यक्त्वा गताः स्वर्गं खंडशो विदलीकृताः
काही शिकारी रानडुकरांच्या दातांनी फाडले गेले, त्यांचे शरीर तुकडे तुकडे झाले; त्यांनी प्राण सोडले आणि स्वर्गात गेले.
वागुराः पाशजालाश्च कुटकाः पंजरास्तथा । नाड्यश्च पतिता भूमौ यत्रतत्र समंततः
जाळी, जाळं, पिंजरे, कुंपणं आणि सापळे सर्वत्र जमिनीवर विखुरलेले पडले होते.
एको दयितया सार्धं वाराहः परितिष्ठति । पौत्रकैः पंचसप्तभिर्युद्धार्थं बलदर्पितः
एक रानडुक्कर आपल्या प्रियेबरोबर आणि पाच-सात पिल्लांसह, युद्धासाठी सज्ज होऊन, ताठ मानेने उभा होता.
तमुवाच तदा कांतं शूकरं शूकरी पुनः । गच्छ कांत मयासार्द्धमेभिस्तु बालकैः सह
तेव्हा त्या रानडुक्करीने आपल्या प्रिय रानडुकराला पुन्हा सांगितले, "प्रिये, माझ्याबरोबर आणि या मुलांसह चल."
प्राह प्रीतो वराहस्तां विवस्तां सुप्रियामिति । क्व गच्छामि प्रभग्नोहं स्थानं नास्ति महीतले
तेव्हा तो रानडुक्कर आनंदाने, पण तिच्या दुःख पाहून म्हणाला, "मी कुठे जाऊ? मी खचून गेलोय; या पृथ्वीवर माझ्यासाठी कुठेही जागा उरलेली नाही."
मयि नष्टे महाभागे कोलयूथं विनंक्ष्यति । द्वयोश्च सिंहयोर्मध्ये जलं पिबति शूकरः
महाभागे, मी मेलो तर रानडुकरांचा कळप नष्ट होईल; दोन सिंहांच्या मध्ये रानडुक्कर पाणी पितो.
द्वयोः शूकरयोर्मध्ये सिंहो नैव पिबत्यपः । एवं शूकरजातीषु दृश्यते बलमुत्तमम्
दोन रानडुकरांच्या मध्ये सिंह कधीच पाणी पीत नाही; म्हणून रानडुकरांच्या जातीमध्ये मोठे बळ दिसून येते.
तदहं नाशयाम्येव यदा भग्नो व्रजाम्यहम् । जाने धर्मं महाभागे बहुश्रेयोविधायकम्
म्हणून मी त्यांचा नाश करीन; आणि जेव्हा मी हरतो, तेव्हा मी निघून जाईन. महाभागे, मला हे माहीत आहे की, धर्म कसा मोठे पुण्य देतो.
कस्माल्लोभाद्भयाद्वापि युध्यमानः प्रणश्यति । रणतीर्थं परित्यज्य सस्यात्पापी न संशयः
लोभ किंवा भीतीपोटी जो लढता लढता मरतो आणि रणभूमी सोडतो, तो नक्कीच पापी असतो, यात शंका नाही.
निशितं शस्त्रसंव्यूहं दृष्ट्वा हर्षं प्रगच्छति । अवगाह्यामरीं सिंधुं तीर्थपारं प्रगच्छति
तीक्ष्ण शस्त्रांची मांडणी पाहून तो आनंदित होतो; रणाच्या समुद्रात उडी मारून, तो त्या पवित्र क्षेत्राच्या काठी पोहोचतो.
स याति वैष्णवं लोकं पुरुषांश्च समुद्धरेत् । समायांतं च तदहं कथं भग्नो व्रजामि वै
तो वैष्णव लोकात पोहोचतो आणि इतरांना उध्दरतो; पण माझ्या वेळेवर मी हरलो तर कसा जाऊ? हे मला कळत नाही.
योधनं शस्त्रसंकीर्णं प्रवीरानन्ददायकम् । दृष्ट्वा प्रयाति संहृष्टस्तस्य पुण्यफलं शृणु
शस्त्रांनी भरलेल्या रणभूमीकडे, जी वीरांना आनंद देणारी आहे, कोणी पाहून आनंदित होतो आणि तिथून निघून जातो; अशा व्यक्तीला मिळणाऱ्या पुण्यफळाबद्दल ऐक.
पदेपदे महत्स्नानं भागीरथ्याः प्रजायते । रणाद्भग्नो गृहं याति यो लोभाच्च प्रिये शृणु
प्रत्येक पावलावर भागीरथीमध्ये मोठं स्नान केल्यासारखं पुण्य मिळतं; पण जो रणभूमीत हरून, लोभापोटी घरी परततो, त्याचं फळ मी सांगतो, प्रिये, ऐक.
मातृदोषं प्रकाशेत स्त्रीजातः परिकथ्यते । अत्र यज्ञाश्च तीर्थाश्च अत्र देवा महौजसः
तो आपल्या आईचा दोष उघड करतो; त्याच्याबद्दल 'तो स्त्रीजन्माचा आहे' असं लोक म्हणतात; इथे यज्ञ आहेत, तीर्थक्षेत्रं आहेत आणि इथे मोठ्या सामर्थ्याचे देवही आहेत.
पश्यंति कौतुकं कांते मुनयः सिद्धचारणाः । त्रैलोक्यं वर्तते तत्र यत्र वीरप्रकाशनम्
मुनी, सिद्ध आणि चारण हे सगळे हे अद्भुत दृश्य पाहतात, प्रिये; जिथे वीरांची कीर्ती प्रकट होते, तिथेच त्रैलोक्य वास करते.
समराद्भग्नं प्रपश्यंति सर्वे त्रैलोक्यवासिनः । शपंति निर्घृणं पापं प्रहसन्ति पुनःपुनः
रणातून पळणाऱ्याला त्रैलोक्यातील सर्व लोक पाहतात; ते त्याला निर्दयी, पापी म्हणून शाप देतात आणि पुन्हा पुन्हा हसतात.
दुर्गतिं दर्शयेत्तस्य धर्मराजो न संशयः । सम्मुखः समरे युद्धे स्वशिरः शोणितं पिबेत्
धर्मराज त्याला दुर्दशा दाखवतो, यात शंका नाही; रणांगणात समोरासमोर उभा राहून त्याने स्वतःच्या डोक्यातून वाहणारे रक्त प्यावे लागते.
अश्वमेधफलं भुंक्ते इंद्रलोकं प्रगच्छति । यदा जयति संग्रामे शत्रूञ्छूरो वरानने
जो वीर रणात शत्रूंना जिंकतो, तो अश्वमेध यज्ञाचं फळ भोगतो आणि इंद्रलोकात जातो, हे सुंदर मुखी.
तदा प्रभुंजते लक्ष्मीं नानाभोगान्न संशयः । यदा तत्र त्यजेत्प्राणान्सम्मुखः सन्निराश्रयः
मग तो लक्ष्मी आणि अनेक प्रकारच्या सुखांचा उपभोग घेतो, यात शंका नाही; आणि जेव्हा तो तिथे, कोणत्याही आधाराशिवाय, समोरासमोर प्राण सोडतो.
स गच्छेत्परमं स्थानं देवकन्यां प्रभुंजते । एवं धर्मं विजानामि कथं भग्नो व्रजाम्यहम्
तो परम स्थानाला जातो आणि देवकन्येचा संग भोगतो; असा हा धर्म मी जाणतो — मग मी रणात हरून कसा जाऊ?
अनेन समरे युद्धं करिष्ये नात्र संशयः । मनोः पुत्रेण धीरेण राज्ञा इक्ष्वाकुणा सह
या सर्वांसह मी रणभूमीत युद्ध करणारच, यात शंका नाही; मनूचा बुद्धिमान पुत्र आणि राजा इक्ष्वाकू यांच्या सोबत.
डिंभान्गृहीत्वा याहि त्वं सुखं जीव वरानने । तस्य श्रुत्वा वचः प्राह बद्धाहं तव बंधनैः
तू मुलांना घेऊन जा आणि सुखाने जग, हे सुंदर मुखी; त्याचं बोलणं ऐकून ती म्हणाली, 'मी तुझ्या बंधनांनी बांधले गेले आहे.'
स्नेहमानरसाख्यैश्च रतिक्रीडनकैः प्रिय । पुरतस्ते सुतैः सार्द्धं प्राणांस्त्यक्ष्यामि मानद
स्नेह, मान आणि प्रेमाच्या खेळांनी, प्रिये, तुझ्यासमोर आणि मुलांसोबत मी प्राण सोडीन, हे मान देणाऱ्या.