जेष्यामि भूपं यदि स्वेन तेजसा भोक्ष्यामि कीर्तिं त्वतुलां पृथिव्याम् । तेनाहतो वीरवरेण संगरे यास्यामि लोकं मधुसूदनस्य
मी जर स्वतःच्या तेजाने राजाला जिंकलो, तर पृथ्वीवर अपूर्व कीर्ती मिळवीन; आणि जर त्या वीरश्रेष्ठाच्या हातून रणात मारला गेलो, तर मधुसूदनाच्या लोकात जाईन.
ममांगभूतेन पलेनमेदसा तृप्तिं परां यास्यति भूमिनाथः । तृप्ता भविष्यंति सुलोकदेवता अस्मादयंचागतो वज्रपाणिः
माझ्या अंगातील मांस आणि रक्ताने भूमिपतीला परिपूर्ण तृप्ती मिळेल; देवताही तृप्त होतील, आणि वज्रपाणीसुद्धा येथे आला आहे.
अस्यैव हस्तान्मरणं यदाभवेल्लाभश्च मे सुंदरि कीर्तिरुत्तमा । तस्माद्यशो भूमितले जगत्त्रये व्रजामि लोकं मधुसूदनस्य
त्याच्या हातून मृत्यू आला, सुंदरि, तरीही मला लाभ आणि श्रेष्ठ कीर्ती मिळेल. म्हणून मी पृथ्वीवर आणि तिन्ही लोकांत यश मिळवून, मधुसूदनाच्या लोकात जाईन.
नैवं भीतोस्मि क्षुब्धोस्मि गतोऽहं गिरिसानुषु । पापाद्भीतो गतः कांतेधर्मं दृष्ट्वा स्थितोह्यहम्
मी अशा प्रकारे घाबरलो नाही, फक्त अस्वस्थ झालो आणि डोंगराच्या उतारावर गेलो. पाप्यांची भीती वाटून गेलो, प्रिय, पण धर्म पाहून मी ठाम राहिलो.
न जाने पातकं पूर्वमन्यजन्मनि चार्जितम् । येनाहं शौकरीं योनिं गतोऽहं पापसंचयात्
माझ्याकडून पूर्वी किंवा मागच्या जन्मात कोणते पाप झाले ते मला माहीत नाही, ज्यामुळे पापाच्या संचयाने मी डुकराच्या गर्भात आलो.
क्षालयिष्याम्यहं घोरं पूर्वपातकसंचयम् । बाणोदकैर्महाघोरैः सुतीक्ष्णैर्निशितैः शतैः
मी माझ्या पूर्वजन्मीच्या भयंकर पापांचा संचय, शेकडो धारदार, तीक्ष्ण बाणांच्या वर्षावाने धुवून टाकीन.
पुत्रान्पौत्रांस्तु वाराहि कन्यां कुटुंबबालकम् । गिरिं गच्छ गृहीत्वा तु मम मोहमिमं त्यज
माझे पुत्र, नातवंडे, कन्या आणि घरातील लहान मुले घेऊन, वाऱाही, डोंगराकडे जा आणि माझ्या या मोहाचा त्याग कर.
ममस्नेहं परित्यज्य हरिरेष समागतः । अस्य हस्तात्प्रयास्यामि तद्विष्णोः परमं पदम्
माझा स्नेह सोडून, कारण हरि स्वतः येथे आला आहे; त्याच्या हातून मी त्या विष्णूच्या परम पदाला जाईन.
दैवेनापि ममाद्यैव स्वर्गद्वारमनुत्तमम् । उद्घाटितकपाटं तु यास्यामि सुमहादिवम्
दैवाने आजच मला स्वर्गाचे उत्तम द्वार, उघड्या दारांसह, मिळाले आहे; मी त्या अत्युच्च दिव्य लोकात जाईन.
सुकलोवाच- तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शूकरस्य महात्मनः । उवाच तत्प्रिया सख्यः सीदमानांतरा तदा
सुकलाने सांगितले — त्या महात्मा डुकराच्या शब्दांनी तिच्या प्रियेला, सख्या सभोवती असताना, दुःखाने व्याकुळ होऊन बोलायला लावले.
शूकर्युवाच- यस्मिन्यूथे भवान्स्वामी पुत्रपौत्रैरलंकृतः । मित्रैश्च भ्रातृभिश्चैव अन्यैः स्वजनबांधवैः
त्या कळपात जिथे तुम्ही स्वामी आहात, मुलं आणि नातवंडांनी, मित्रांनी, भावंडांनी आणि इतर आप्तांनी तुम्ही सजलेले आहात—
त्वयैवालंकृतो यूथो भवता परिशोभते । त्वां विनायं महाभाग कीदृग्यूथो भविष्यति
फक्त तुमच्यामुळेच हा कळप शोभून दिसतो; तुमच्या उपस्थितीने त्याला तेज येतं. पण, हे भाग्यवान, तुमच्याशिवाय हा कळप कसा दिसेल?
तवैव स्वबलेनापि गर्जमानाश्च शूकराः । विचरंति गिरौ कांत तनया मम बालकाः
तुमच्या स्वतःच्या बळावर, डोंगरावर हे डुक्कर मोठ्या आवाजात फिरतात; माझी मुलं, लहानगं, तिथे मुक्तपणे वावरतात.
कंदान्मूलान्सुभक्षंति निर्भयास्तव तेजसा । दुर्गेषु वनकुंजेषु ग्रामेषु नगरेषु च
तुमच्या सामर्थ्यामुळे, हे निर्भयपणे कंदमुळं खातात—किल्ल्यांत, वनातील दाट जागी, गावात आणि अगदी शहरातसुद्धा.
न कुर्वंति भयं तीव्रं सिंहानामिह पर्वते । मनुष्याणां महाबाहो पालितास्तव तेजसा
हे डुक्कर या डोंगरावर सिंहांचंही किंवा माणसांचंही तीव्र भीती बाळगत नाहीत, कारण तुमच्या बळाने ते सुरक्षित आहेत, हे महाबाहु.
त्वया त्यक्ता अमी सर्वे बालका मम दारकाः । दीनाश्चैवाकुलाश्चैव भविष्यंति विचेतनाः
तुम्ही त्यांना सोडलं, तर माझी ही सगळी मुलं दीन, व्याकुळ आणि सुज्ञ राहणार नाहीत.
नित्यमेव सुखं वर्त्म गत्वा पश्यंति बालकाः । पतिहीना यथा नारी शोभते नैव शोभना
माझी मुलं नेहमी सुखाच्या वाटेवर चालतात; पण जशी पती नसलेली स्त्री सुंदर दिसत नाही, तसंच हेही शोभत नाही.
अलंकृता यथा दिव्यैरलंकारैः सकांचनैः । परिच्छदै रत्नवस्त्रैः पितृमातृसहोदरैः
जशी एखादी स्त्री सोन्याच्या दागिन्यांनी, सुंदर वस्त्रांनी, आई-वडील, भावंडं आणि सेवकांनी सजलेली असते—
श्वश्रूश्वशुरकैश्चान्यैः पतिहीना न भाति सा । चंद्रहीना यथा रात्री पुत्रहीनं यथा कुलम्
पण पतीशिवाय, सासू-सासरे आणि इतर आप्त असूनही ती शोभत नाही; जशी चंद्राशिवाय रात्र किंवा मुलाशिवाय घराणं.
दीपहीनं यथा गेहं नैव भाति कदाचन । त्वां विनायं तथा यूथो नैव शोभेत मानद
जसं दिवा नसलेलं घर कधीच उजळत नाही, तसंच, हे मानदायक, तुमच्याशिवाय हा कळप देखील शोभणार नाही.
आचारेण विना मर्त्यो ज्ञानहीनो यतिर्यथा । मंत्रहीनो यथा राजा तथायं नैव शोभते
जसा सदाचार नसलेला माणूस, ज्ञान नसलेला संन्यासी किंवा मंत्रांशिवाय राजा शोभत नाही, तसंच हेही आहे.
कैवर्तेन विना नौर्वा संपूर्णा परिसागरे । न भात्येवं यथा सार्थः सार्थवाहेन वै विना
नावाडीशिवाय भरलेली नौका समुद्र पार करू शकत नाही; तसंच, मार्गदर्शक नसलेल्या काफिल्याला यश मिळत नाही.
सेनाध्यक्षेण च विना यथा सैन्यं न भाति च । त्वां विना वै तथा सैन्यं शूकराणां महामते
जसा सेनापती नसलेला सैन्य शोभत नाही, तसंच, हे बुद्धिमान, तुमच्याशिवाय डुकरांचं सैन्यही तेजस्वी दिसणार नाही.
दीनो भविष्यति तथा वेदहीनो यथा द्विजः । मयि भारं कुटुंबस्य विनिवेश्य प्रगच्छसि
तेही दीन होईल, जसा वेदांशिवाय द्विज; आणि तुम्ही घराचा भार माझ्यावर टाकून निघून जाण्याचा विचार करता.
मरणं सुलभं ज्ञात्वा का प्रतिज्ञा तवेदृशी । त्वां विनाहं न शक्नोमि धर्तुं प्राणान्प्रियेश्वर
मरण सहज मिळतं हे माहित असूनही, तुमचं असं वचन कसलं? प्रियेश्वर, तुमच्याशिवाय मी प्राण धरण्याचं सामर्थ्यच नाही.
त्वयैव सहिता स्वर्गं भूमिं वाथ महामते । नरकं वापि भोक्ष्यामि सत्यंसत्यं वदाम्यहम्
हे महाबुद्धी, तुमच्यासोबत मी स्वर्ग, पृथ्वी किंवा नरक कुठेही राहायला तयार आहे; खरं सांगते, खरंच.
त्वं वा पुत्रांस्तुपौत्रांस्तु गृहीत्वा यूथमुत्तमम् । आवां व्रजाव यूथेश दुर्गमेवं सुकंदरम्
तुमचे मुलं, नातवंडं आणि उत्तम कळप घेऊन चला; आपण, हे कळपप्रमुख, त्या कठीण पण सुंदर दरीत जाऊया.
जीवितव्यं परित्यज्य रणाय परिगम्यते । तत्र को दृश्यते लाभो मरणे वद सांप्रतम्
आता जगणं सोडून, आपण रणासाठी जाऊया; मृत्यूमध्ये काय लाभ आहे, ते सांगा.
वाराह उवाच- वीराणां त्वं न जानासि सुधर्मं शृणु सांप्रतम् । युद्धार्थिना हि वीरेण वीरं गत्वा प्रयाचितम्
वाराह म्हणाले — वीरांचं खरं कर्तव्य तुला माहीत नाही, ते आता ऐक. जेव्हा एखादा वीर युद्धाची इच्छा धरून दुसऱ्या वीराकडे जाऊन त्याला युद्धासाठी विनंती करतो,
देहि मे योधनं संख्ये युद्धार्थ्यहं समागतः । परेण याचितं युद्धं न ददाति यदा नरः
"मला रणांगणात तुझ्याशी युद्ध करायला दे, मी युद्धासाठी आलो आहे," असं दुसऱ्याने मागितल्यावर जर कोणी ते युद्ध देत नाही,