तया सार्द्धं यजेद्यज्ञं तीर्थानि विविधानि च । वेदराजस्य वीरस्य काशीशस्य महात्मनः
तीसोबत त्यानं अनेक यज्ञ केले आणि विविध तीर्थस्थळांना भेट दिली. तो वेदांचा राजा, काशीचा वीर आणि महात्मा होता.
सुदेवा नाम वै कन्या सत्याचारपरायणा । उपयेमे महाराज इक्ष्वाकुस्तां महीपतिः
सुदेवा नावाची एक कन्या होती, जी नेहमी सत्य आणि चांगल्या वर्तनाला धरून राहायची. राजा इक्ष्वाकूनं तिला पत्नी म्हणून स्वीकारलं.
सुदेवा चारुसर्वांगी सत्यव्रतपरायणा । तया सार्द्धं स वै राजा जनानां पुण्यनायकः
सुदेवा सर्वांग सुंदर आणि सत्यव्रती होती. तिच्यासोबत तो राजा, पुण्यवानांचा पुढारी, आपल्या प्रजेला राज्य करायचा.
स रेमे नृपशार्दूलो नित्यं च प्रियया तया । एकदा तु महाराजस्तया सार्द्धं वनं ययौ
तो राजसिंह नेहमी आपल्या प्रिय पत्नीबरोबर आनंद मानायचा. एकदा तो मोठा राजा तिच्यासोबत जंगलात गेला.
गंगारण्यं समासाद्य मृगयां क्रीडते सदा । सिंहान्हत्वा वराहांश्च गजांश्च महिषांस्तथा
गंगानदीच्या जंगलात पोहोचून तो नेहमी शिकार खेळायचा—सिंह, रानडुक्कर, हत्ती आणि महिष यांचा शिकार करायचा.
क्रीडमानस्य तस्याग्रे वराहश्च समागतः । बहुशूकरयूथेन पुत्रपौत्रैरलंकृतः
शिकार करत असताना त्याच्या समोर एक मोठा रानडुक्कर आला, जो आपल्या मोठ्या कळपासह, मुलं आणि नातवंडांनी वेढलेला होता.
एका च शूकरी तस्य प्रियापार्श्वे प्रतिष्ठिता । वराहैः शूकरैस्तस्य तमेव परिवारिता
त्याच्या प्रिय पत्नीच्या बाजूला एक डुकरिणी उभी होती. त्या डुकरांनी आणि डुकरिणींनी तिला वेढलं होतं.
दृष्ट्वा च राजराजेंद्रं दुर्जयं मृगयारतम् । पर्वताधारमाश्रित्य भार्यया सह शूकरः
राजांचा राजा, जिंकता न येणारा आणि शिकार करण्यात मग्न आहे हे पाहून, तो रानडुक्कर आपल्या बायकोसह डोंगराच्या पायथ्याशी जाऊन थांबला.
तिष्ठत्येकः सुवीर्येण पुत्रान्पौत्रान्गुरूञ्छिशून् । ज्ञात्वा तेषां महाराज मृगाणां कदनं महत्
तो मोठ्या धैर्यानं एकटा उभा राहिला, आपल्या मुलं, नातवंडं, वडीलधारी आणि लहानग्यांसह. राजानं प्राण्यांची मोठी कत्तल केली आहे हे त्याला माहीत होतं.
तानुवाच सुतान्पौत्रान्भार्यां तां च स शूकरः । कोशलाधिपतिर्वीरो मनुपुत्रो महाबलः
त्या रानडुक्करानं आपल्या मुलांना, नातवंडांना आणि बायकोला सांगितलं—'कोशलाचा राजा, मनुपुत्र, मोठ्या ताकदीचा वीर—'
क्रीडते मृगयां कांते मृगान्संहरते बहून् । स मां दृष्ट्वा महाराज एष्यते नात्र संशयः
'तो शिकार करण्यात आनंद मानतो, प्रिये, आणि अनेक प्राण्यांना मारतो. मला पाहून तो राजा नक्कीच इथे येईल—यात काहीच शंका नाही.'
अन्येषां लुब्धकानां मे नास्ति प्राणभयं ध्रुवम् । ममरूपं नृपो दृष्ट्वा क्षमां नैव करिष्यति
'इतर शिकाऱ्यांपासून मला जीवाचा धोका नाही, पण राजानं मला पाहिलं तर तो मला माफ करणार नाही.'
हर्षेण महताविष्टो बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । श्वभिर्युक्तो महातेजा लुब्धकैः परिवारितः
मोठ्या आनंदाने भरून गेलेला, धनुष्य हातात धरलेला, तेजस्वी बाणपाणि, कुत्र्यांच्या जोडीने आणि शिकाऱ्यांनी वेढलेला होता.
प्रिये करिष्यते घातं ममाप्येवं न संशयः
प्रिय, तो नक्कीच मला मारणार यात शंका नाही.
शूकर्युवाच- यदायदा पश्यसि लुब्धकान्बहून्महावने कांत समायुधान्बहून् । एतैस्तु पुत्रैर्ममपौत्रकैः समं दूरं नु भो यासि पलायमानः
मादी डुकराने म्हणाले — जेव्हा जेव्हा या मोठ्या जंगलात तू अनेक सशस्त्र शिकारी पाहतोस, तेव्हा माझ्या या मुलांबाळांसह तू एवढ्या लांब का पळून जातोस?
त्यक्त्वा सुधैर्यं बलपौरुषं महन्महाभयेनापि विषण्णचेतनः । दृष्ट्वा नृपेंद्रं पुरुषोत्तमोत्तमं करोषि किं कांत वदस्वकारणम्
आपले धैर्य, बळ आणि पुरुषार्थ सोडून, मोठ्या भीतीने तू खचून जातोस; राजाला, श्रेष्ठ पुरुषाला पाहून, प्रिय, तू काय करतोस? कारण सांग.
तस्यास्तु वाक्यं सनिशम्य कोल उवाच तां शूकरराजउत्तरम् । यदर्थभीतोस्मि सुलुब्धकात्प्रिये दृष्ट्वा गतो दूर निशम्यशूकरान्
तिचे शब्द ऐकून, डुकराने डुकरांची राणीला उत्तर दिले — 'प्रिय, त्या क्रूर शिकाऱ्याला पाहून मला भीती वाटते; डुकरांचे किंकाळ्या ऐकून मी लांब पळून जातो.'
सुलुब्धकाः पापकराः शठाः प्रिये कुर्वंति पापं गिरिदुर्गकंदरे । सदैव दुष्टा बहुपापचिंतका जाताश्च सर्वे परिपापिनां कुले
हे शिकारी फारच क्रूर, कपटी आणि पापी आहेत, प्रिय. ते डोंगरातील गुहांत पाप करतात. नेहमीच वाईट, अनेक पापांच्या विचारात मग्न, हे सगळे फार पापी कुळात जन्मलेले आहेत.
तेषां हि हस्तान्मरणाद्बिभेमि मृतोपि यास्यामि पुनश्च पापम् । दूरं गिरिं पर्वतकंदरं च व्रजामि कांते अपमृत्युभीतः
त्यांच्या हातून मृत्यू येईल याची मला भीती आहे; मेलो तरी पुन्हा पापात पडेन. अकाली मृत्यूची भीती वाटून, प्रिय, मी डोंगर आणि गुहेकडे दूर जातो.
अयं हि पुण्यो नरनाथ आगतो विश्वाधिकः केशवरूप भूपः । युद्धं करिष्ये समरे महात्मना सार्द्धं प्रिये पौरुषविक्रमेण
हा पुण्यवान नरराजा, सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ, केशवरूप राजा येथे आला आहे. या महात्म्याशी मी रणांगणात, प्रिय, पूर्ण ताकदीने लढेन.
जेष्यामि भूपं यदि स्वेन तेजसा भोक्ष्यामि कीर्तिं त्वतुलां पृथिव्याम् । तेनाहतो वीरवरेण संगरे यास्यामि लोकं मधुसूदनस्य
मी जर स्वतःच्या तेजाने राजाला जिंकलो, तर पृथ्वीवर अपूर्व कीर्ती मिळवीन; आणि जर त्या वीरश्रेष्ठाच्या हातून रणात मारला गेलो, तर मधुसूदनाच्या लोकात जाईन.
ममांगभूतेन पलेनमेदसा तृप्तिं परां यास्यति भूमिनाथः । तृप्ता भविष्यंति सुलोकदेवता अस्मादयंचागतो वज्रपाणिः
माझ्या अंगातील मांस आणि रक्ताने भूमिपतीला परिपूर्ण तृप्ती मिळेल; देवताही तृप्त होतील, आणि वज्रपाणीसुद्धा येथे आला आहे.
अस्यैव हस्तान्मरणं यदाभवेल्लाभश्च मे सुंदरि कीर्तिरुत्तमा । तस्माद्यशो भूमितले जगत्त्रये व्रजामि लोकं मधुसूदनस्य
त्याच्या हातून मृत्यू आला, सुंदरि, तरीही मला लाभ आणि श्रेष्ठ कीर्ती मिळेल. म्हणून मी पृथ्वीवर आणि तिन्ही लोकांत यश मिळवून, मधुसूदनाच्या लोकात जाईन.
नैवं भीतोस्मि क्षुब्धोस्मि गतोऽहं गिरिसानुषु । पापाद्भीतो गतः कांतेधर्मं दृष्ट्वा स्थितोह्यहम्
मी अशा प्रकारे घाबरलो नाही, फक्त अस्वस्थ झालो आणि डोंगराच्या उतारावर गेलो. पाप्यांची भीती वाटून गेलो, प्रिय, पण धर्म पाहून मी ठाम राहिलो.
न जाने पातकं पूर्वमन्यजन्मनि चार्जितम् । येनाहं शौकरीं योनिं गतोऽहं पापसंचयात्
माझ्याकडून पूर्वी किंवा मागच्या जन्मात कोणते पाप झाले ते मला माहीत नाही, ज्यामुळे पापाच्या संचयाने मी डुकराच्या गर्भात आलो.
क्षालयिष्याम्यहं घोरं पूर्वपातकसंचयम् । बाणोदकैर्महाघोरैः सुतीक्ष्णैर्निशितैः शतैः
मी माझ्या पूर्वजन्मीच्या भयंकर पापांचा संचय, शेकडो धारदार, तीक्ष्ण बाणांच्या वर्षावाने धुवून टाकीन.
पुत्रान्पौत्रांस्तु वाराहि कन्यां कुटुंबबालकम् । गिरिं गच्छ गृहीत्वा तु मम मोहमिमं त्यज
माझे पुत्र, नातवंडे, कन्या आणि घरातील लहान मुले घेऊन, वाऱाही, डोंगराकडे जा आणि माझ्या या मोहाचा त्याग कर.
ममस्नेहं परित्यज्य हरिरेष समागतः । अस्य हस्तात्प्रयास्यामि तद्विष्णोः परमं पदम्
माझा स्नेह सोडून, कारण हरि स्वतः येथे आला आहे; त्याच्या हातून मी त्या विष्णूच्या परम पदाला जाईन.
दैवेनापि ममाद्यैव स्वर्गद्वारमनुत्तमम् । उद्घाटितकपाटं तु यास्यामि सुमहादिवम्
दैवाने आजच मला स्वर्गाचे उत्तम द्वार, उघड्या दारांसह, मिळाले आहे; मी त्या अत्युच्च दिव्य लोकात जाईन.
सुकलोवाच- तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शूकरस्य महात्मनः । उवाच तत्प्रिया सख्यः सीदमानांतरा तदा
सुकलाने सांगितले — त्या महात्मा डुकराच्या शब्दांनी तिच्या प्रियेला, सख्या सभोवती असताना, दुःखाने व्याकुळ होऊन बोलायला लावले.