कृत्वा सा तिष्ठते नित्यं वर्जयित्वा सुपर्वसु । शृंगारैर्भूषणैः सा तु शुशुभे सा यदा पतिः
असे केल्यावर ती नेहमी राहते, केवळ शुभ मुहूर्त वगळता; पती समोर असताना ती अलंकारांनी आणि शृंगाराने शोभते.
पत्याविना भवत्येवं क्षीरं सर्पमुखे यथा । भर्तुरर्थे महाभागा सुव्रता चारुमंगला
पतीशिवाय तिचे अस्तित्व सर्पाच्या तोंडातील दूधासारखे होते; पण पतीच्या कल्याणासाठी ती फार भाग्यवान, उत्तम व्रती आणि मंगलमय होते.
गते भर्तरि या नारी शृंगारं कुरुते यदि । रूपं वर्णं च तत्सर्वं शवरूपेण जायते
पती नसताना जर स्त्री शृंगार करते, तर तिचे रूप आणि वर्ण सर्व मृत शरीरासारखे होते.
वदंति भूतले लोकाः पुंश्चलीयं न संशयः । तस्माद्भर्तुर्वियुक्ता या नार्याः शृणुत भूतले
पृथ्वीवर लोक म्हणतात, 'ही वाईट स्त्री आहे,' यात शंका नाही; म्हणून पतीपासून वेगळ्या झालेल्या स्त्रियांबद्दल ऐका.
इच्छंत्या वै महासौख्यं भवितव्यं कदाचन । सुजायायाः परो धर्मो भर्ता शास्त्रेषु गीयते
कोणाला मोठं सुख हवं असेल, तर असंच व्हायला हवं. शास्त्रांमध्ये सांगितलं आहे की, चांगल्या बायेसाठी नवरा हाच सर्वात मोठा धर्म आहे.
तस्माद्वै शाश्वतो धर्मो न त्याज्यो भार्यया किल । एवं धर्मं विजानामि कथं भर्ता परित्यजेत्
म्हणूनच हा चिरंतन धर्म बायेनं कधीही सोडू नये. असा धर्म माहित असताना बायेनं नवऱ्याला कसा काय सोडावं?
इत्यर्थे श्रूयते सख्य इतिहासः पुरातनः । सुदेवायाश्च चरितं सुपुण्यं पापनाशनम्
या विषयावर एक जुनी गोष्ट ऐकायला मिळते—सुदेवाचं पुण्यवान आणि पाप नष्ट करणारं चरित्र.
द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः सख्य ऊचुः- सुदेवा का त्वया प्रोक्ता किमाचारा वदस्व नः । त्वया प्रोक्तं महाभागे वद नः सत्यमेव च
मग सख्या म्हणाल्या—'ही सुदेवा कोण आहे, जी तू सांगितलीस? तिचं वर्तन कसं होतं, ते आम्हाला सांग. तू सांगितलेलं खरं खरं सांग.'
सुकलोवाच- अयोध्यायां महाराजः स आसीद्धर्मकोविदः । मनुपुत्रो महाभागः सर्वधर्मार्थतत्परः
सुकला म्हणाली—'अयोध्येत एक राजा होता, धर्माचं ज्ञान असलेला, मनुपुत्र आणि सर्व धर्मांच्या अर्थात मन लावणारा.'
इक्ष्वाकुर्नाम सर्वज्ञो देवब्राह्मणपूजकः । तस्य भार्या सदा पुण्या पतिव्रतपरायणा
त्याचं नाव इक्ष्वाकू होतं, तो सर्वज्ञ, देव आणि ब्राह्मणांची पूजा करणारा होता. त्याची बायको नेहमी पुण्यवान आणि नवऱ्याच्या सेवेला वाहिलेली होती.
तया सार्द्धं यजेद्यज्ञं तीर्थानि विविधानि च । वेदराजस्य वीरस्य काशीशस्य महात्मनः
तीसोबत त्यानं अनेक यज्ञ केले आणि विविध तीर्थस्थळांना भेट दिली. तो वेदांचा राजा, काशीचा वीर आणि महात्मा होता.
सुदेवा नाम वै कन्या सत्याचारपरायणा । उपयेमे महाराज इक्ष्वाकुस्तां महीपतिः
सुदेवा नावाची एक कन्या होती, जी नेहमी सत्य आणि चांगल्या वर्तनाला धरून राहायची. राजा इक्ष्वाकूनं तिला पत्नी म्हणून स्वीकारलं.
सुदेवा चारुसर्वांगी सत्यव्रतपरायणा । तया सार्द्धं स वै राजा जनानां पुण्यनायकः
सुदेवा सर्वांग सुंदर आणि सत्यव्रती होती. तिच्यासोबत तो राजा, पुण्यवानांचा पुढारी, आपल्या प्रजेला राज्य करायचा.
स रेमे नृपशार्दूलो नित्यं च प्रियया तया । एकदा तु महाराजस्तया सार्द्धं वनं ययौ
तो राजसिंह नेहमी आपल्या प्रिय पत्नीबरोबर आनंद मानायचा. एकदा तो मोठा राजा तिच्यासोबत जंगलात गेला.
गंगारण्यं समासाद्य मृगयां क्रीडते सदा । सिंहान्हत्वा वराहांश्च गजांश्च महिषांस्तथा
गंगानदीच्या जंगलात पोहोचून तो नेहमी शिकार खेळायचा—सिंह, रानडुक्कर, हत्ती आणि महिष यांचा शिकार करायचा.
क्रीडमानस्य तस्याग्रे वराहश्च समागतः । बहुशूकरयूथेन पुत्रपौत्रैरलंकृतः
शिकार करत असताना त्याच्या समोर एक मोठा रानडुक्कर आला, जो आपल्या मोठ्या कळपासह, मुलं आणि नातवंडांनी वेढलेला होता.
एका च शूकरी तस्य प्रियापार्श्वे प्रतिष्ठिता । वराहैः शूकरैस्तस्य तमेव परिवारिता
त्याच्या प्रिय पत्नीच्या बाजूला एक डुकरिणी उभी होती. त्या डुकरांनी आणि डुकरिणींनी तिला वेढलं होतं.
दृष्ट्वा च राजराजेंद्रं दुर्जयं मृगयारतम् । पर्वताधारमाश्रित्य भार्यया सह शूकरः
राजांचा राजा, जिंकता न येणारा आणि शिकार करण्यात मग्न आहे हे पाहून, तो रानडुक्कर आपल्या बायकोसह डोंगराच्या पायथ्याशी जाऊन थांबला.
तिष्ठत्येकः सुवीर्येण पुत्रान्पौत्रान्गुरूञ्छिशून् । ज्ञात्वा तेषां महाराज मृगाणां कदनं महत्
तो मोठ्या धैर्यानं एकटा उभा राहिला, आपल्या मुलं, नातवंडं, वडीलधारी आणि लहानग्यांसह. राजानं प्राण्यांची मोठी कत्तल केली आहे हे त्याला माहीत होतं.
तानुवाच सुतान्पौत्रान्भार्यां तां च स शूकरः । कोशलाधिपतिर्वीरो मनुपुत्रो महाबलः
त्या रानडुक्करानं आपल्या मुलांना, नातवंडांना आणि बायकोला सांगितलं—'कोशलाचा राजा, मनुपुत्र, मोठ्या ताकदीचा वीर—'
क्रीडते मृगयां कांते मृगान्संहरते बहून् । स मां दृष्ट्वा महाराज एष्यते नात्र संशयः
'तो शिकार करण्यात आनंद मानतो, प्रिये, आणि अनेक प्राण्यांना मारतो. मला पाहून तो राजा नक्कीच इथे येईल—यात काहीच शंका नाही.'
अन्येषां लुब्धकानां मे नास्ति प्राणभयं ध्रुवम् । ममरूपं नृपो दृष्ट्वा क्षमां नैव करिष्यति
'इतर शिकाऱ्यांपासून मला जीवाचा धोका नाही, पण राजानं मला पाहिलं तर तो मला माफ करणार नाही.'
हर्षेण महताविष्टो बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । श्वभिर्युक्तो महातेजा लुब्धकैः परिवारितः
मोठ्या आनंदाने भरून गेलेला, धनुष्य हातात धरलेला, तेजस्वी बाणपाणि, कुत्र्यांच्या जोडीने आणि शिकाऱ्यांनी वेढलेला होता.
प्रिये करिष्यते घातं ममाप्येवं न संशयः
प्रिय, तो नक्कीच मला मारणार यात शंका नाही.
शूकर्युवाच- यदायदा पश्यसि लुब्धकान्बहून्महावने कांत समायुधान्बहून् । एतैस्तु पुत्रैर्ममपौत्रकैः समं दूरं नु भो यासि पलायमानः
मादी डुकराने म्हणाले — जेव्हा जेव्हा या मोठ्या जंगलात तू अनेक सशस्त्र शिकारी पाहतोस, तेव्हा माझ्या या मुलांबाळांसह तू एवढ्या लांब का पळून जातोस?
त्यक्त्वा सुधैर्यं बलपौरुषं महन्महाभयेनापि विषण्णचेतनः । दृष्ट्वा नृपेंद्रं पुरुषोत्तमोत्तमं करोषि किं कांत वदस्वकारणम्
आपले धैर्य, बळ आणि पुरुषार्थ सोडून, मोठ्या भीतीने तू खचून जातोस; राजाला, श्रेष्ठ पुरुषाला पाहून, प्रिय, तू काय करतोस? कारण सांग.
तस्यास्तु वाक्यं सनिशम्य कोल उवाच तां शूकरराजउत्तरम् । यदर्थभीतोस्मि सुलुब्धकात्प्रिये दृष्ट्वा गतो दूर निशम्यशूकरान्
तिचे शब्द ऐकून, डुकराने डुकरांची राणीला उत्तर दिले — 'प्रिय, त्या क्रूर शिकाऱ्याला पाहून मला भीती वाटते; डुकरांचे किंकाळ्या ऐकून मी लांब पळून जातो.'
सुलुब्धकाः पापकराः शठाः प्रिये कुर्वंति पापं गिरिदुर्गकंदरे । सदैव दुष्टा बहुपापचिंतका जाताश्च सर्वे परिपापिनां कुले
हे शिकारी फारच क्रूर, कपटी आणि पापी आहेत, प्रिय. ते डोंगरातील गुहांत पाप करतात. नेहमीच वाईट, अनेक पापांच्या विचारात मग्न, हे सगळे फार पापी कुळात जन्मलेले आहेत.
तेषां हि हस्तान्मरणाद्बिभेमि मृतोपि यास्यामि पुनश्च पापम् । दूरं गिरिं पर्वतकंदरं च व्रजामि कांते अपमृत्युभीतः
त्यांच्या हातून मृत्यू येईल याची मला भीती आहे; मेलो तरी पुन्हा पापात पडेन. अकाली मृत्यूची भीती वाटून, प्रिय, मी डोंगर आणि गुहेकडे दूर जातो.
अयं हि पुण्यो नरनाथ आगतो विश्वाधिकः केशवरूप भूपः । युद्धं करिष्ये समरे महात्मना सार्द्धं प्रिये पौरुषविक्रमेण
हा पुण्यवान नरराजा, सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ, केशवरूप राजा येथे आला आहे. या महात्म्याशी मी रणांगणात, प्रिय, पूर्ण ताकदीने लढेन.