तादृशं फलमेवं सा न प्राप्नोति कदा सखि । सुमुखं पुत्रसौभाग्यं स्नानं दानं च भूषणम्
अशी फळे, सखी, तिला कधीच मिळत नाहीत—सुंदर चेहरा, मुलांचे सौभाग्य, स्नान, दान किंवा अलंकार—
वस्त्रालंकारसौभाग्यं रूपं तेजः फलं सदा । यशः कीर्तिमवाप्नोति गुणं च वरवर्णिनी
वस्त्र, दागिने, रूप, तेज आणि नेहमीच मिळणारे फळ, यश, कीर्ती आणि गुण हे सर्व तिला मिळते, हे सुंदर वर्णाच्या स्त्री.
भर्तुः प्रसादात्सर्वं च लभते नात्र संशयः । विद्यमाने यदा कांते अन्यं धर्मं करोति या
पतीच्या कृपेने हे सर्व तिला मिळते—यात शंका नाही; पण प्रियकर असताना जर तिने दुसरा धर्म पाळला—
निष्फलं जायते तस्याः पुंश्चली परिकथ्यते । नारीणां यौवनं रूपमवतारं स्मृतं ध्रुवम्
तर तिचे सर्व निष्फळ होते; तिला वाईट स्त्री म्हणतात. स्त्रियांचे तारुण्य आणि रूप हे नक्कीच अधोगती मानले जाते.
एकस्यापि हि भर्तुश्च तस्यार्थे भूमिमंडले । सुपुत्रा सुयशा नारी परिकथ्येत वै सदा
फक्त एकाच पतीसाठी, या पृथ्वीवर, स्त्रीला नेहमीच चांगले पुत्र आणि चांगली कीर्ती मिळते असे म्हटले जाते.
तुष्टे भर्तरि संसारे दृश्या नारी न संशयः । पतिहीना भवेन्नारी भवेत्सा भूमिमंडले
पती संतुष्ट असेल तर स्त्रीचे जीवन फुलते—यात शंका नाही; पण पती नसताना ती स्त्री अशीच राहते या जगात.
कुतस्तस्याः सुखं रूपं यशः कीर्तिः सुता भुवि । सुदौर्भाग्यं महद्दुःखं संसारे परिभुज्यते
तिला सुख, रूप, यश, कीर्ती किंवा पुत्र कसे मिळतील? तिला मोठे दुर्दैव आणि फार दुःख भोगावे लागते.
पापभागा भवेत्सा च दुःखाचारा सदैव हि । तुष्टे भर्तरि तस्यास्तु तुष्टाः सर्वाश्च देवताः
ती पापात भागीदार होते आणि नेहमी दुःखाचा मार्ग चालते; पण पती संतुष्ट असेल तर सर्व देवता तिच्यावर प्रसन्न होतात.
तुष्टे भर्तरि तुष्यंति ऋषयो देवमानवाः । भर्ता नाथो गुरुर्भर्ता देवता दैवतैः सह
पती संतुष्ट असेल तर ऋषी, देव, माणसे हे सर्व प्रसन्न होतात; पतीच रक्षक, पतीच गुरु, पतीच देव आहे, देवतांसह.
भर्ता तीर्थश्च पुण्यश्च नारीणां नृपनंदन । शृंगारं भूषणं रूपं वर्णं सौगंधमेव च
पतीच स्त्रियांसाठी तीर्थ आणि पुण्य आहे, राजनंदना; तोच तिचे अलंकार, रूप, वर्ण आणि सुगंध आहे.
कृत्वा सा तिष्ठते नित्यं वर्जयित्वा सुपर्वसु । शृंगारैर्भूषणैः सा तु शुशुभे सा यदा पतिः
असे केल्यावर ती नेहमी राहते, केवळ शुभ मुहूर्त वगळता; पती समोर असताना ती अलंकारांनी आणि शृंगाराने शोभते.
पत्याविना भवत्येवं क्षीरं सर्पमुखे यथा । भर्तुरर्थे महाभागा सुव्रता चारुमंगला
पतीशिवाय तिचे अस्तित्व सर्पाच्या तोंडातील दूधासारखे होते; पण पतीच्या कल्याणासाठी ती फार भाग्यवान, उत्तम व्रती आणि मंगलमय होते.
गते भर्तरि या नारी शृंगारं कुरुते यदि । रूपं वर्णं च तत्सर्वं शवरूपेण जायते
पती नसताना जर स्त्री शृंगार करते, तर तिचे रूप आणि वर्ण सर्व मृत शरीरासारखे होते.
वदंति भूतले लोकाः पुंश्चलीयं न संशयः । तस्माद्भर्तुर्वियुक्ता या नार्याः शृणुत भूतले
पृथ्वीवर लोक म्हणतात, 'ही वाईट स्त्री आहे,' यात शंका नाही; म्हणून पतीपासून वेगळ्या झालेल्या स्त्रियांबद्दल ऐका.
इच्छंत्या वै महासौख्यं भवितव्यं कदाचन । सुजायायाः परो धर्मो भर्ता शास्त्रेषु गीयते
कोणाला मोठं सुख हवं असेल, तर असंच व्हायला हवं. शास्त्रांमध्ये सांगितलं आहे की, चांगल्या बायेसाठी नवरा हाच सर्वात मोठा धर्म आहे.
तस्माद्वै शाश्वतो धर्मो न त्याज्यो भार्यया किल । एवं धर्मं विजानामि कथं भर्ता परित्यजेत्
म्हणूनच हा चिरंतन धर्म बायेनं कधीही सोडू नये. असा धर्म माहित असताना बायेनं नवऱ्याला कसा काय सोडावं?
इत्यर्थे श्रूयते सख्य इतिहासः पुरातनः । सुदेवायाश्च चरितं सुपुण्यं पापनाशनम्
या विषयावर एक जुनी गोष्ट ऐकायला मिळते—सुदेवाचं पुण्यवान आणि पाप नष्ट करणारं चरित्र.
द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः सख्य ऊचुः- सुदेवा का त्वया प्रोक्ता किमाचारा वदस्व नः । त्वया प्रोक्तं महाभागे वद नः सत्यमेव च
मग सख्या म्हणाल्या—'ही सुदेवा कोण आहे, जी तू सांगितलीस? तिचं वर्तन कसं होतं, ते आम्हाला सांग. तू सांगितलेलं खरं खरं सांग.'
सुकलोवाच- अयोध्यायां महाराजः स आसीद्धर्मकोविदः । मनुपुत्रो महाभागः सर्वधर्मार्थतत्परः
सुकला म्हणाली—'अयोध्येत एक राजा होता, धर्माचं ज्ञान असलेला, मनुपुत्र आणि सर्व धर्मांच्या अर्थात मन लावणारा.'
इक्ष्वाकुर्नाम सर्वज्ञो देवब्राह्मणपूजकः । तस्य भार्या सदा पुण्या पतिव्रतपरायणा
त्याचं नाव इक्ष्वाकू होतं, तो सर्वज्ञ, देव आणि ब्राह्मणांची पूजा करणारा होता. त्याची बायको नेहमी पुण्यवान आणि नवऱ्याच्या सेवेला वाहिलेली होती.
तया सार्द्धं यजेद्यज्ञं तीर्थानि विविधानि च । वेदराजस्य वीरस्य काशीशस्य महात्मनः
तीसोबत त्यानं अनेक यज्ञ केले आणि विविध तीर्थस्थळांना भेट दिली. तो वेदांचा राजा, काशीचा वीर आणि महात्मा होता.
सुदेवा नाम वै कन्या सत्याचारपरायणा । उपयेमे महाराज इक्ष्वाकुस्तां महीपतिः
सुदेवा नावाची एक कन्या होती, जी नेहमी सत्य आणि चांगल्या वर्तनाला धरून राहायची. राजा इक्ष्वाकूनं तिला पत्नी म्हणून स्वीकारलं.
सुदेवा चारुसर्वांगी सत्यव्रतपरायणा । तया सार्द्धं स वै राजा जनानां पुण्यनायकः
सुदेवा सर्वांग सुंदर आणि सत्यव्रती होती. तिच्यासोबत तो राजा, पुण्यवानांचा पुढारी, आपल्या प्रजेला राज्य करायचा.
स रेमे नृपशार्दूलो नित्यं च प्रियया तया । एकदा तु महाराजस्तया सार्द्धं वनं ययौ
तो राजसिंह नेहमी आपल्या प्रिय पत्नीबरोबर आनंद मानायचा. एकदा तो मोठा राजा तिच्यासोबत जंगलात गेला.
गंगारण्यं समासाद्य मृगयां क्रीडते सदा । सिंहान्हत्वा वराहांश्च गजांश्च महिषांस्तथा
गंगानदीच्या जंगलात पोहोचून तो नेहमी शिकार खेळायचा—सिंह, रानडुक्कर, हत्ती आणि महिष यांचा शिकार करायचा.
क्रीडमानस्य तस्याग्रे वराहश्च समागतः । बहुशूकरयूथेन पुत्रपौत्रैरलंकृतः
शिकार करत असताना त्याच्या समोर एक मोठा रानडुक्कर आला, जो आपल्या मोठ्या कळपासह, मुलं आणि नातवंडांनी वेढलेला होता.
एका च शूकरी तस्य प्रियापार्श्वे प्रतिष्ठिता । वराहैः शूकरैस्तस्य तमेव परिवारिता
त्याच्या प्रिय पत्नीच्या बाजूला एक डुकरिणी उभी होती. त्या डुकरांनी आणि डुकरिणींनी तिला वेढलं होतं.
दृष्ट्वा च राजराजेंद्रं दुर्जयं मृगयारतम् । पर्वताधारमाश्रित्य भार्यया सह शूकरः
राजांचा राजा, जिंकता न येणारा आणि शिकार करण्यात मग्न आहे हे पाहून, तो रानडुक्कर आपल्या बायकोसह डोंगराच्या पायथ्याशी जाऊन थांबला.
तिष्ठत्येकः सुवीर्येण पुत्रान्पौत्रान्गुरूञ्छिशून् । ज्ञात्वा तेषां महाराज मृगाणां कदनं महत्
तो मोठ्या धैर्यानं एकटा उभा राहिला, आपल्या मुलं, नातवंडं, वडीलधारी आणि लहानग्यांसह. राजानं प्राण्यांची मोठी कत्तल केली आहे हे त्याला माहीत होतं.
तानुवाच सुतान्पौत्रान्भार्यां तां च स शूकरः । कोशलाधिपतिर्वीरो मनुपुत्रो महाबलः
त्या रानडुक्करानं आपल्या मुलांना, नातवंडांना आणि बायकोला सांगितलं—'कोशलाचा राजा, मनुपुत्र, मोठ्या ताकदीचा वीर—'