पिबस्व पानं भुंक्ष्व त्वं स्वप्रदत्तं हि पूर्वकम् । कस्य भर्ता सुताः कस्य कस्य स्वजनबांधवाः
जे प्यायचं आहे ते प्या, जे आधी दिलं आहे ते खा; कोणाचा पती, कोणाची मुले, कोणाचे नातेवाईक, खरंच कोणाचे असतात?
कः कस्य नास्ति संसारे संबंधः केन चैव हि । भक्ष्यते भुज्यते बाले संसारस्य हि तत्फलम्
या संसारात कोण कोणाचा असतो, आणि नाते कोणाशी जुळतं? खाणं आणि खाल्लं जाणं, बाळ, हाच संसाराचा परिणाम आहे.
मृते प्राणिनि कोऽश्नाति को हि पश्यति तत्फलम् । पीयते भुज्यते बाले एतत्संसारतः फलम्
जिवंत प्राणी मेल्यावर कोण खातं, कोण पाहतो ते फळ? खाल्लं आणि प्यायलं जातं, बाळ, हाच संसाराचा परिणाम आहे.
सुकलोवाच- भवतीभिः प्रयुक्तं यत्तन्न स्याद्वेदसंमतम् । यातु भर्तुः पृथग्भूता तिष्ठत्येका सदैव हि
सुकेला म्हणाली- 'तुम्ही जे बोललात ते वेदांना मान्य नाही; पतीपासून वेगळी झालेली स्त्री नेहमी एकटीच राहावी.'
पापभूता भवेन्नारी तां न मन्यंति सज्जनाः । भर्तुः सार्धं सदा सख्यो दृष्टो वेदेषु सर्वदा
असं वागणारी स्त्री पापी होते; सज्जन लोक तिला मान्यता देत नाहीत. वेदांमध्ये नेहमीच असं सांगितलं आहे की पत्नीने पतीसोबतच राहावं.
संबंधः पुण्यसंसर्गाज्जायते नात्र संशयः । नारीणां च सदा तीर्थं भर्ता शास्त्रेषु पठ्यते
संबंध हा पुण्याच्या संगतीमुळे निर्माण होतो—यात शंका नाही; आणि स्त्रियांसाठी पतीच नेहमी धर्मशास्त्रात तीर्थस्थान मानलं जातं.
तमेवावाहयेन्नित्यं वाचा कायेन कर्मभिः । मनसा पूजयेन्नित्यं भावसत्येन तत्परा
तोच नेहमी आपल्या वाणीने, शरीराने आणि कृतीने आवाहन करावा; मनाने नेहमी त्याची भक्ती करावी, आणि मनापासून, खरी भावना ठेवून त्याच्यात तल्लीन व्हावे.
भर्तुः पार्श्वं महातीर्थं दक्षिणांगं सदैव हि । तमाश्रित्य यदा नारी गृहस्था परिवर्त्तयेत्
पतीचा उजवा भाग हे मोठे तीर्थ आहे, नेहमीच पवित्र मानले जाते; गृहस्थ स्त्रीने पतीच्या आश्रयाने त्याच्या भोवती प्रदक्षिणा घालावी.
यजते दानपुण्यैश्च तस्य दानस्य यत्फलम् । वाराणस्यां च गंगायां यत्फलं न च पुष्करे
यज्ञ आणि दानाने मिळणारे सर्व पुण्य, तसेच वाराणसी, गंगा किंवा पुष्कर येथे मिळणारे फळ—
द्वारकायां न चावन्त्यां केदारे शशिभूषणे । लभते नैव सा नारी यजमाना सदा किल
द्वारका, अवंती किंवा चंद्रासारख्या प्रिय केदार येथे मिळणारे फळसुद्धा— अशी स्त्री कितीही यज्ञ करणारी असली, तरी तिला ते फळ मिळत नाही.
तादृशं फलमेवं सा न प्राप्नोति कदा सखि । सुमुखं पुत्रसौभाग्यं स्नानं दानं च भूषणम्
अशी फळे, सखी, तिला कधीच मिळत नाहीत—सुंदर चेहरा, मुलांचे सौभाग्य, स्नान, दान किंवा अलंकार—
वस्त्रालंकारसौभाग्यं रूपं तेजः फलं सदा । यशः कीर्तिमवाप्नोति गुणं च वरवर्णिनी
वस्त्र, दागिने, रूप, तेज आणि नेहमीच मिळणारे फळ, यश, कीर्ती आणि गुण हे सर्व तिला मिळते, हे सुंदर वर्णाच्या स्त्री.
भर्तुः प्रसादात्सर्वं च लभते नात्र संशयः । विद्यमाने यदा कांते अन्यं धर्मं करोति या
पतीच्या कृपेने हे सर्व तिला मिळते—यात शंका नाही; पण प्रियकर असताना जर तिने दुसरा धर्म पाळला—
निष्फलं जायते तस्याः पुंश्चली परिकथ्यते । नारीणां यौवनं रूपमवतारं स्मृतं ध्रुवम्
तर तिचे सर्व निष्फळ होते; तिला वाईट स्त्री म्हणतात. स्त्रियांचे तारुण्य आणि रूप हे नक्कीच अधोगती मानले जाते.
एकस्यापि हि भर्तुश्च तस्यार्थे भूमिमंडले । सुपुत्रा सुयशा नारी परिकथ्येत वै सदा
फक्त एकाच पतीसाठी, या पृथ्वीवर, स्त्रीला नेहमीच चांगले पुत्र आणि चांगली कीर्ती मिळते असे म्हटले जाते.
तुष्टे भर्तरि संसारे दृश्या नारी न संशयः । पतिहीना भवेन्नारी भवेत्सा भूमिमंडले
पती संतुष्ट असेल तर स्त्रीचे जीवन फुलते—यात शंका नाही; पण पती नसताना ती स्त्री अशीच राहते या जगात.
कुतस्तस्याः सुखं रूपं यशः कीर्तिः सुता भुवि । सुदौर्भाग्यं महद्दुःखं संसारे परिभुज्यते
तिला सुख, रूप, यश, कीर्ती किंवा पुत्र कसे मिळतील? तिला मोठे दुर्दैव आणि फार दुःख भोगावे लागते.
पापभागा भवेत्सा च दुःखाचारा सदैव हि । तुष्टे भर्तरि तस्यास्तु तुष्टाः सर्वाश्च देवताः
ती पापात भागीदार होते आणि नेहमी दुःखाचा मार्ग चालते; पण पती संतुष्ट असेल तर सर्व देवता तिच्यावर प्रसन्न होतात.
तुष्टे भर्तरि तुष्यंति ऋषयो देवमानवाः । भर्ता नाथो गुरुर्भर्ता देवता दैवतैः सह
पती संतुष्ट असेल तर ऋषी, देव, माणसे हे सर्व प्रसन्न होतात; पतीच रक्षक, पतीच गुरु, पतीच देव आहे, देवतांसह.
भर्ता तीर्थश्च पुण्यश्च नारीणां नृपनंदन । शृंगारं भूषणं रूपं वर्णं सौगंधमेव च
पतीच स्त्रियांसाठी तीर्थ आणि पुण्य आहे, राजनंदना; तोच तिचे अलंकार, रूप, वर्ण आणि सुगंध आहे.
कृत्वा सा तिष्ठते नित्यं वर्जयित्वा सुपर्वसु । शृंगारैर्भूषणैः सा तु शुशुभे सा यदा पतिः
असे केल्यावर ती नेहमी राहते, केवळ शुभ मुहूर्त वगळता; पती समोर असताना ती अलंकारांनी आणि शृंगाराने शोभते.
पत्याविना भवत्येवं क्षीरं सर्पमुखे यथा । भर्तुरर्थे महाभागा सुव्रता चारुमंगला
पतीशिवाय तिचे अस्तित्व सर्पाच्या तोंडातील दूधासारखे होते; पण पतीच्या कल्याणासाठी ती फार भाग्यवान, उत्तम व्रती आणि मंगलमय होते.
गते भर्तरि या नारी शृंगारं कुरुते यदि । रूपं वर्णं च तत्सर्वं शवरूपेण जायते
पती नसताना जर स्त्री शृंगार करते, तर तिचे रूप आणि वर्ण सर्व मृत शरीरासारखे होते.
वदंति भूतले लोकाः पुंश्चलीयं न संशयः । तस्माद्भर्तुर्वियुक्ता या नार्याः शृणुत भूतले
पृथ्वीवर लोक म्हणतात, 'ही वाईट स्त्री आहे,' यात शंका नाही; म्हणून पतीपासून वेगळ्या झालेल्या स्त्रियांबद्दल ऐका.
इच्छंत्या वै महासौख्यं भवितव्यं कदाचन । सुजायायाः परो धर्मो भर्ता शास्त्रेषु गीयते
कोणाला मोठं सुख हवं असेल, तर असंच व्हायला हवं. शास्त्रांमध्ये सांगितलं आहे की, चांगल्या बायेसाठी नवरा हाच सर्वात मोठा धर्म आहे.
तस्माद्वै शाश्वतो धर्मो न त्याज्यो भार्यया किल । एवं धर्मं विजानामि कथं भर्ता परित्यजेत्
म्हणूनच हा चिरंतन धर्म बायेनं कधीही सोडू नये. असा धर्म माहित असताना बायेनं नवऱ्याला कसा काय सोडावं?
इत्यर्थे श्रूयते सख्य इतिहासः पुरातनः । सुदेवायाश्च चरितं सुपुण्यं पापनाशनम्
या विषयावर एक जुनी गोष्ट ऐकायला मिळते—सुदेवाचं पुण्यवान आणि पाप नष्ट करणारं चरित्र.
द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः सख्य ऊचुः- सुदेवा का त्वया प्रोक्ता किमाचारा वदस्व नः । त्वया प्रोक्तं महाभागे वद नः सत्यमेव च
मग सख्या म्हणाल्या—'ही सुदेवा कोण आहे, जी तू सांगितलीस? तिचं वर्तन कसं होतं, ते आम्हाला सांग. तू सांगितलेलं खरं खरं सांग.'
सुकलोवाच- अयोध्यायां महाराजः स आसीद्धर्मकोविदः । मनुपुत्रो महाभागः सर्वधर्मार्थतत्परः
सुकला म्हणाली—'अयोध्येत एक राजा होता, धर्माचं ज्ञान असलेला, मनुपुत्र आणि सर्व धर्मांच्या अर्थात मन लावणारा.'
इक्ष्वाकुर्नाम सर्वज्ञो देवब्राह्मणपूजकः । तस्य भार्या सदा पुण्या पतिव्रतपरायणा
त्याचं नाव इक्ष्वाकू होतं, तो सर्वज्ञ, देव आणि ब्राह्मणांची पूजा करणारा होता. त्याची बायको नेहमी पुण्यवान आणि नवऱ्याच्या सेवेला वाहिलेली होती.