पुष्पमालान्वितं कुर्याद्ब्रह्मसूत्रेण शोभितम् । प्रतिष्ठितं वेदमंत्रैस्तं संपूज्य महामते
त्या कलशाला फुलांच्या माळांनी व ब्रह्मसूत्राने शोभवावे; वेदमंत्रांनी प्रतिष्ठित करून, हे बुद्धिमान, त्याची पूजा करावी.
उपचारैः पवित्रैश्च षोडशैः परिपूजयेत् । स्वलंकृत्य ततो दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने
शुद्ध सोळा उपचारांनी त्याची पूजा करावी; मग त्याला सुशोभित करून तो महान आत्म्याच्या ब्राह्मणाला द्यावा.
षोडशैव ततो गावः सवस्त्राः कांस्यदोहनाः । कुंभयुक्ताश्च चत्वारो दक्षिणां च सकांचनाम्
मग सोळा गायी, वस्त्रांसह आणि कांस्याच्या दूध काढण्याच्या भांड्यांसह, प्रत्येक गायेसोबत एक कलश आणि सोन्याची दक्षिणा द्यावी.
तथा द्वादशका गावो वस्त्रालंकारभूषणाः । पृथग्भूताय विप्राय दातव्या नात्र संशयः
तसेच, बारा गायी वस्त्र व दागिन्यांनी सजवून, वेगळ्या ब्राह्मणाला द्याव्यात, यात शंका नाही.
एवमादीनि दानानि अन्यानि नृपनंदन । तीर्थकालं सुसंप्राप्य विप्रावसथमेव च
राजकुमार, अशा प्रकारची इतर दाने तीर्थयात्रेच्या योग्य वेळी आणि ब्राह्मणांच्या निवासस्थानी द्यावीत.
श्रद्धाभावेन दातव्यं बहुपुण्यकरं भवेत् । विष्णुरुवाच-। विष्णुमुद्दिश्य यद्दानं कामनापरिकल्पितम्
श्रद्धेने दान द्यावे, ते मोठे पुण्य देते. विष्णू म्हणतो: जी दान इच्छा ठेवून विष्णूसाठी दिली जातात,
तस्य दानस्य भावेन भावनापरिभावितः । तादृक्फलं समश्नाति मानुषो नात्र संशयः
त्या दानाच्या भावाप्रमाणे, जसा भाव तसा फल मिळते; यात काहीच शंका नाही.
अभ्युदयं प्रवक्ष्यामि यज्ञादिषु प्रवर्तते । तेन दानेन तस्यापि श्रद्धया च द्विजोत्तम
यज्ञादींमध्ये जे सौख्य मिळते ते मी सांगतो; त्या दानाने आणि श्रद्धेने, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण,
प्रज्ञावृद्धिं समाप्नोति न च दुःखं प्रविंदति । भोगान्भुनक्ति धर्मात्मा जीवमानस्तु सांप्रतम्
तो बुद्धीची वाढ मिळवतो आणि दुःख त्याला लागत नाही; धर्मात्मा असताना तो सुख भोगतो.
ऐंद्रांस्तु भुंक्ते भोगान्स दाता दिव्यां गतिं गतः । स्वकुलं नयते स्वर्गं कल्पानां च सहस्रकम्
तो दाता दिव्य स्थिती प्राप्त करून इंद्राचे सुख भोगतो आणि आपल्या कुटुंबाला हजार कल्पांपर्यंत स्वर्गात नेतो.
एवमाभ्युदयं प्रोक्तं प्राप्तं तेषु वदाम्यहम् । कायस्य च क्षयं ज्ञात्वा जरया परिपीडितः
अशा प्रकारे मी त्यांना मिळणारे सौख्य सांगितले; शरीराचा क्षय आणि वार्धक्याची वेदना समजून,
दानं तेन प्रदातव्यमाशां कस्य न कारयेत् । मृते च मयि मे पुत्रा अन्ये स्वजनबांधवाः
त्या वेळी दान द्यावे—कोणाची आशा उरेल नाही? मी मेल्यावर माझे पुत्र आणि इतर नातेवाईक,
कथमेते भविष्यंति मां विना सुहृदो मम । तेषां मोहात्प्रमुग्धो वै न ददाति स किंचन
माझ्याविना हे माझे मित्र कसे राहतील? मोहाने अंध झाल्यामुळे तो काहीच देत नाही.
मृत्युं प्रयाति मोहात्मा रुदंति मित्रबांधवाः । दुःखेन पीडिताः सर्वे मायामोहेन पीडिताः
मोहग्रस्त जीव मृत्यूला जातो, मित्र आणि नातेवाईक रडतात, सर्वजण दुःखाने आणि मायेच्या मोहाने त्रस्त होतात.
संकल्पयंति दानानि मोक्षं वै चिंतयंति च । तस्मिन्मृते महाराज मायामोहे गते सति
लोक दान देण्याचा संकल्प करतात, मुक्तीचा विचार करतात; पण तो माणूस मेल्यावर, राजन, माया आणि मोह नाहीसे होतात.
विस्मरंति च दानानि लोभात्मानो ददंति न । योऽसौ मृतो महाराज यमपंथं सुदुःखितः
मग ते दान विसरतात, लोभी लोक दान देत नाहीत; जो मेला, राजन, तो यमाच्या मार्गावर मोठ्या दुःखात जातो.
तृषाक्षुधासमाक्रांतो बहुदुःखैः प्रपीडितः । तस्माद्दानं प्रदातव्यं स्वयमेव न संशयः
त्याला तहान आणि भूक त्रास देतात, अनेक दुःखांनी तो पिडला जातो; म्हणून दान स्वतःच द्यावं, यात शंका नाही.
कस्य पुत्राश्च पौत्राश्च कस्य भार्या नृपोत्तम । संसारे नास्ति कः कस्य तस्माद्दानं प्रदीयते
कोणाचे पुत्र, कोणाचे नातू, कोणाची पत्नी, हे कुणाचं आहे, राजन? या जगात कोण कोणाचा आहे? म्हणून दान द्यावं.
ज्ञानवता प्रदातव्यं स्वयमेव न संशयः । अन्नं पानं च तांबूलमुदकं कांचनं तथा
ज्ञानी लोकांनी स्वतःच दान द्यावं, यात शंका नाही; अन्न, पाणी, तांबूल, पिण्याचं पाणी आणि सोनेसुद्धा.
युग्मं वस्त्रं च छत्रं च स्वयमेव न संशयः । जलपात्राण्यनेकानि सोदकानि नृपोत्तम
जोडीची वस्त्रं, छत्री, हे स्वतःच द्यावं, यात शंका नाही; पाण्याची अनेक भांडी, पाण्यासह, राजन.
वाहनानि विचित्राणि यानान्येव महामते । नानागंधान्सकर्पूरं यमपंथ सुखप्रदे
विविध वाहनं, रथ, आणि अनेक प्रकारचे सुगंध, कापूरासह, हे यमाच्या मार्गावर सुख देतात, हे जाणावे.
उपानहौ प्रदातव्ये यदीच्छेद्विपुलं सुखम् । एतैर्दानैर्महाराज यमपंथं सुखेन वै
जर मोठं सुख हवं असेल तर पादत्राणं द्यावीत; या दानांनी, राजन, यमाचा मार्ग सुखाने पार करता येतो.
प्रयाति मानवो राजन्यमदूतैरलंकृतम्
माणूस, राजन, यमदूतांनी सजवून, पुढे जातो.
एकचत्वारिंशोऽध्यायः 2.41 वेन उवाच- पुत्रो भार्या कथं तीर्थं पितामाता कथं वद । गुरुश्चैव कथं तीर्थं तन्मे विस्तरतो वद
वेन म्हणाला — पुत्र, पत्नी, तीर्थ कसे असतात? आई-वडील कसे तीर्थ होतात, ते सांग. गुरु कसा तीर्थ असतो, हेही मला सविस्तर सांग.
श्रीविष्णुरुवाच- अस्ति वाराणसी रम्या गंगायुक्ता महापुरी । तस्यां वसति वैश्यैकः कृकलो नाम नामतः
श्रीविष्णू म्हणाले — गंगेसह रमणीय अशी वाराणसी ही महान नगरी आहे. तिथे कर्कल नावाचा एक वैश्य राहतो.
तस्य भार्या महासाध्वी पतिव्रतपरायणा । धर्माचारपरा नित्यं सा वै पतिपरायणा
त्याची पत्नी फार सती होती, पतीपरायण होती; नेहमी धर्माचरण करणारी, पतीला समर्पित.
सुकला नाम पुण्यांगी सुपुत्रा चारुमंगला । सत्यंवदा सदा शुद्धा प्रियाकारा प्रियप्रिया
सुकला नावाची, पुण्यशाली, चांगली मुलगी, शुभ आणि सुंदर, नेहमी सत्य बोलणारी, नेहमी शुद्ध, देखण्या रूपाची आणि प्रिय.
एवंगुणैः समायुक्ता सुभगा चारुकारिणी । स वैश्य उत्तमो नाना धर्मज्ञो ज्ञानवान्गुणी
अशा गुणांनी युक्त, भाग्यशाली आणि सुंदर वागणारी; तो वैश्यही उत्तम, विविध धर्म जाणणारा, ज्ञानी आणि गुणी होता.
पुराणे श्रौतधर्मे च सदा श्रवणतत्परः । तीर्थयात्राप्रसंगेन बहुपुण्यप्रदायकम्
पुराण आणि श्रौतधर्मात नेहमी ऐकण्यास उत्सुक; तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने तो अनेक पुण्य मिळवून देणारा होता.
श्रद्धया निर्गतो यात्रां तीर्थानां पुण्यमंगलाम् । ब्राह्मणानां प्रसंगेन सार्थवाहेन तेन च
श्रद्धेने तो पुण्य आणि मंगल तीर्थयात्रेला निघाला; ब्राह्मण आणि त्या सार्थवाहासोबत.