महापर्वणि संप्राप्ते तीर्थे गत्वा प्रयत्नतः । कपिलां कांचनीं दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने
मोठ्या सणाच्या वेळी, मन लावून तीर्थस्थळी जाऊन, एखाद्या महान ब्राह्मणाला सोन्यासारखी गाई द्यावी.
तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि दानस्य च महामते । कपिलादो महाराज सर्वसौख्यान्प्रभुंजति
त्या दानाचे पुण्य मी तुला सांगतो, हे बुद्धिमान राजा; सोन्याची गाई दान केल्याने, हे महाबली राजा, तो सर्व सुखे मिळवतो.
यावद्ब्रह्मा प्रजीवेत्स तावत्तिष्ठति तत्र सः । महापर्वणि संप्राप्ते अलंकृत्य च गां तदा
तो ब्रह्मदेव जिवंत असेपर्यंत तिथेच राहतो. मोठ्या सणाच्या वेळी, गायीला सजवून—
कांचनेनापि संयुक्तां वस्त्रालंकारभूषणैः । तस्य दानस्य राजेंद्र फलभोगं वदाम्यहम्
ती गाई सोन्याने, वस्त्रांनी आणि दागिन्यांनी सजवलेली असावी. त्या दानाचे फळ आणि त्याचा उपभोग मी तुला सांगतो, हे राजेंद्र.
विपुला जायते लक्ष्मीर्दानभोगसमाकुला । सर्वविद्यापतिर्भूत्वा विष्णुभक्तो भवेत्किल
त्याला विपुल लक्ष्मी मिळते, आणि दानाचा आनंद अनुभवता येतो; तो सर्व विद्या प्राप्त करून, खऱ्या अर्थाने विष्णूभक्त होतो.
विष्णुलोके वसेन्मर्त्यो यावत्तिष्ठति मेदिनी । तीर्थं गत्वा तु यो दद्याद्ब्राह्मणाय विभूषणम्
माणूस पृथ्वीवर ज्या काळात असतो, त्या काळात तो विष्णूच्या लोकात वास करतो; जो कोणी तीर्थस्थळी जाऊन ब्राह्मणाला दागिना देतो—
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगानिन्द्रेण क्रीडते सह । महापर्वणि संप्राप्ते वस्त्रं च द्विजपुंगवे
विविध सुखांचा उपभोग घेतल्यावर तो इंद्रासोबत खेळतो; मोठ्या सणाच्या वेळी त्याला वस्त्र मिळते, हे श्रेष्ठ द्विज.
दत्त्वान्नं भूमिसंयुक्तं पात्रे श्रद्धासमन्वितः । मोदते स तु वैकुंठे विष्णुतुल्यपराक्रमः
जो श्रद्धेने योग्य पात्राला माती मिसळलेले अन्न देतो, तो वैकुंठात विष्णूसारखा पराक्रमी होऊन आनंदाने राहतो.
सवस्त्रं कांचनं दत्त्वा द्विजाय परिशांतये । स्वेच्छया अग्निसदृशो वैकुंठे स वसेत्सुखी
जो ब्राह्मणाच्या शांततेसाठी वस्त्रासह सोने देतो, तो स्वतःच्या इच्छेने अग्निसारखा तेजस्वी होऊन वैकुंठात सुखाने वास करतो.
सुवर्णस्य सुकुंभं च घृतेन परिपूरयेत् । पिधानं रौप्यं कर्तव्यं वस्त्रहारैरलंकृतम्
सुंदर सोन्याच्या कलशात तूप भरावे, त्यावर चांदीचे झाकण करावे आणि वस्त्रांच्या माळांनी व दागिन्यांनी ते सजवावे.
पुष्पमालान्वितं कुर्याद्ब्रह्मसूत्रेण शोभितम् । प्रतिष्ठितं वेदमंत्रैस्तं संपूज्य महामते
त्या कलशाला फुलांच्या माळांनी व ब्रह्मसूत्राने शोभवावे; वेदमंत्रांनी प्रतिष्ठित करून, हे बुद्धिमान, त्याची पूजा करावी.
उपचारैः पवित्रैश्च षोडशैः परिपूजयेत् । स्वलंकृत्य ततो दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने
शुद्ध सोळा उपचारांनी त्याची पूजा करावी; मग त्याला सुशोभित करून तो महान आत्म्याच्या ब्राह्मणाला द्यावा.
षोडशैव ततो गावः सवस्त्राः कांस्यदोहनाः । कुंभयुक्ताश्च चत्वारो दक्षिणां च सकांचनाम्
मग सोळा गायी, वस्त्रांसह आणि कांस्याच्या दूध काढण्याच्या भांड्यांसह, प्रत्येक गायेसोबत एक कलश आणि सोन्याची दक्षिणा द्यावी.
तथा द्वादशका गावो वस्त्रालंकारभूषणाः । पृथग्भूताय विप्राय दातव्या नात्र संशयः
तसेच, बारा गायी वस्त्र व दागिन्यांनी सजवून, वेगळ्या ब्राह्मणाला द्याव्यात, यात शंका नाही.
एवमादीनि दानानि अन्यानि नृपनंदन । तीर्थकालं सुसंप्राप्य विप्रावसथमेव च
राजकुमार, अशा प्रकारची इतर दाने तीर्थयात्रेच्या योग्य वेळी आणि ब्राह्मणांच्या निवासस्थानी द्यावीत.
श्रद्धाभावेन दातव्यं बहुपुण्यकरं भवेत् । विष्णुरुवाच-। विष्णुमुद्दिश्य यद्दानं कामनापरिकल्पितम्
श्रद्धेने दान द्यावे, ते मोठे पुण्य देते. विष्णू म्हणतो: जी दान इच्छा ठेवून विष्णूसाठी दिली जातात,
तस्य दानस्य भावेन भावनापरिभावितः । तादृक्फलं समश्नाति मानुषो नात्र संशयः
त्या दानाच्या भावाप्रमाणे, जसा भाव तसा फल मिळते; यात काहीच शंका नाही.
अभ्युदयं प्रवक्ष्यामि यज्ञादिषु प्रवर्तते । तेन दानेन तस्यापि श्रद्धया च द्विजोत्तम
यज्ञादींमध्ये जे सौख्य मिळते ते मी सांगतो; त्या दानाने आणि श्रद्धेने, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण,
प्रज्ञावृद्धिं समाप्नोति न च दुःखं प्रविंदति । भोगान्भुनक्ति धर्मात्मा जीवमानस्तु सांप्रतम्
तो बुद्धीची वाढ मिळवतो आणि दुःख त्याला लागत नाही; धर्मात्मा असताना तो सुख भोगतो.
ऐंद्रांस्तु भुंक्ते भोगान्स दाता दिव्यां गतिं गतः । स्वकुलं नयते स्वर्गं कल्पानां च सहस्रकम्
तो दाता दिव्य स्थिती प्राप्त करून इंद्राचे सुख भोगतो आणि आपल्या कुटुंबाला हजार कल्पांपर्यंत स्वर्गात नेतो.
एवमाभ्युदयं प्रोक्तं प्राप्तं तेषु वदाम्यहम् । कायस्य च क्षयं ज्ञात्वा जरया परिपीडितः
अशा प्रकारे मी त्यांना मिळणारे सौख्य सांगितले; शरीराचा क्षय आणि वार्धक्याची वेदना समजून,
दानं तेन प्रदातव्यमाशां कस्य न कारयेत् । मृते च मयि मे पुत्रा अन्ये स्वजनबांधवाः
त्या वेळी दान द्यावे—कोणाची आशा उरेल नाही? मी मेल्यावर माझे पुत्र आणि इतर नातेवाईक,
कथमेते भविष्यंति मां विना सुहृदो मम । तेषां मोहात्प्रमुग्धो वै न ददाति स किंचन
माझ्याविना हे माझे मित्र कसे राहतील? मोहाने अंध झाल्यामुळे तो काहीच देत नाही.
मृत्युं प्रयाति मोहात्मा रुदंति मित्रबांधवाः । दुःखेन पीडिताः सर्वे मायामोहेन पीडिताः
मोहग्रस्त जीव मृत्यूला जातो, मित्र आणि नातेवाईक रडतात, सर्वजण दुःखाने आणि मायेच्या मोहाने त्रस्त होतात.
संकल्पयंति दानानि मोक्षं वै चिंतयंति च । तस्मिन्मृते महाराज मायामोहे गते सति
लोक दान देण्याचा संकल्प करतात, मुक्तीचा विचार करतात; पण तो माणूस मेल्यावर, राजन, माया आणि मोह नाहीसे होतात.
विस्मरंति च दानानि लोभात्मानो ददंति न । योऽसौ मृतो महाराज यमपंथं सुदुःखितः
मग ते दान विसरतात, लोभी लोक दान देत नाहीत; जो मेला, राजन, तो यमाच्या मार्गावर मोठ्या दुःखात जातो.
तृषाक्षुधासमाक्रांतो बहुदुःखैः प्रपीडितः । तस्माद्दानं प्रदातव्यं स्वयमेव न संशयः
त्याला तहान आणि भूक त्रास देतात, अनेक दुःखांनी तो पिडला जातो; म्हणून दान स्वतःच द्यावं, यात शंका नाही.
कस्य पुत्राश्च पौत्राश्च कस्य भार्या नृपोत्तम । संसारे नास्ति कः कस्य तस्माद्दानं प्रदीयते
कोणाचे पुत्र, कोणाचे नातू, कोणाची पत्नी, हे कुणाचं आहे, राजन? या जगात कोण कोणाचा आहे? म्हणून दान द्यावं.
ज्ञानवता प्रदातव्यं स्वयमेव न संशयः । अन्नं पानं च तांबूलमुदकं कांचनं तथा
ज्ञानी लोकांनी स्वतःच दान द्यावं, यात शंका नाही; अन्न, पाणी, तांबूल, पिण्याचं पाणी आणि सोनेसुद्धा.
युग्मं वस्त्रं च छत्रं च स्वयमेव न संशयः । जलपात्राण्यनेकानि सोदकानि नृपोत्तम
जोडीची वस्त्रं, छत्री, हे स्वतःच द्यावं, यात शंका नाही; पाण्याची अनेक भांडी, पाण्यासह, राजन.