चोराय च न दातव्यं स यद्यत्रिसमो भवेत् । अतृप्ताय न दातव्यं शावं तु परिवर्जयेत्
चोराला कधीच दान देऊ नये, तो अत्रिसमान असला तरीही. जो कधीच समाधानी राहत नाही, त्यालाही देऊ नये, आणि मृताला तर अजिबात नाही.
अतिस्तब्धाय नो देयं शठाय च विशेषतः । वेदशास्त्रसमायुक्तः सदाचारेण वर्जितः
जो फार गर्विष्ठ आहे, विशेषतः कपटी आहे, तो वेदशास्त्रात पारंगत असला तरी, चांगले वर्तन नसेल तर त्याला दान देऊ नये.
श्राद्धे दाने च राजेंद्र नैव युक्तः कदा भवेत् । अथ दानं प्रवक्ष्यामि सफलं पुण्यदायकम्
राजेंद्र, श्राद्ध किंवा दान यासाठी असे लोक कधीच योग्य नाहीत. आता मी फळ देणारे, पुण्यदायक दान सांगतो.
कालतीर्थसुपात्राणां श्रद्धा योगात्प्रजायते । नास्ति श्रद्धासमं पुण्यं नास्ति श्रद्धासमं सुखम्
योग्य काळ, तीर्थ, योग्य पात्र आणि श्रद्धा यांच्या एकत्रिततेने पुण्य मिळते. श्रद्धेसारखे पुण्य नाही, श्रद्धेसारखे सुखही नाही.
नास्ति श्रद्धासमं तीर्थं संसारे प्राणिनां नृप । श्रद्धाभावेन संयुक्तो मामेवं परिसंस्मरेत्
राजन, या संसारात जीवांसाठी श्रद्धेसारखे तीर्थ नाही. श्रद्धा नसलेला जो आहे, त्याने मला असेच आठवावे.
पात्रहस्ते प्रदातव्यं स्वल्पमेव नृपोत्तम । एवंविधस्य दानस्य विधियुक्तस्य यत्फलम्
राजन, पात्राच्या हातातच, अगदी थोडे असले तरी, दान द्यावे. अशा योग्य रीतीने दिलेल्या दानाचे फळ—
अनंतं तदवाप्नोति मत्प्रसादात्सुखी भवेत्
ते अनंत असते; माझ्या कृपेने तो ते मिळवतो आणि सुखी होतो.
वेन उवाच- नित्यदानफलं देव त्वत्तः पूर्वं मया श्रुतम् । नैमित्तिकस्य दानस्य दत्तस्यापि हि यत्फलम्
वेण म्हणाला—देवा, तुझ्याकडून मी नेहमीच्या दानाचे फळ पूर्वी ऐकले आहे. आता निमित्ताने दिलेल्या दानाचे फळ काय तेही सांग.
तत्फलं मे समाचक्ष्व त्वत्प्रसादात्प्रयत्नतः । महातृप्तिं न गच्छामि श्रोतुं श्रद्धा प्रवर्तते
तू कृपापूर्वक आणि मन लावून मला या दानाचे फळ सांग. मला अजून समाधान मिळत नाही, उलट तुझ्या बोलण्यामुळे माझी श्रद्धा अधिक वाढते.
विष्णुरुवाच- नैमित्तिकं प्रवक्ष्यामि दानमेव नृपोत्तम । महापर्वणि संप्राप्ते येन दानानि श्रद्धया
विष्णू म्हणाले – राजांमध्ये श्रेष्ठा, मी तुला विशेष प्रसंगी दिल्या जाणाऱ्या दानाबद्दल सांगतो. जेव्हा मोठ्या सणाचा काळ येतो, तेव्हा श्रद्धेने जी दाने दिली जातात—
सत्पात्रेभ्यः प्रदत्तानि तस्य पुण्यफलं शृणु । गजं रथं प्रदत्ते यो ह्यश्वं चापि नृपोत्तम
योग्य पात्राला दिलेल्या दानाचे पुण्य काय मिळते ते ऐक. जो कोणी हत्ती, रथ किंवा घोडा दान देतो, राजांमध्ये श्रेष्ठा—
स च भृत्यैस्तु संयुक्तः पुण्यदेशे नृपोत्तमः । जायते हि महाराज मत्प्रसादान्न संशयः
तो राजा आपल्या सेवकांसह पुण्यभूमीत जन्म घेतो, हे महाबली राजा, माझ्या कृपेने यात काहीच शंका नाही.
राजा भवति धर्मात्मा ज्ञानवान्बलवान्सुधीः । अजेयः सर्वभूतानां महातेजाः प्रजायते
तो राजा धर्मशील, ज्ञानी, बलवान आणि बुद्धिमान होतो; सर्व प्राण्यांमध्ये कोणीही त्याला जिंकू शकत नाही, आणि तो मोठ्या तेजाचा जन्म घेतो.
महापर्वणि संप्राप्ते भूमिदानं ददाति यः । गोदानं वा महाराज सर्वभोगपतिर्भवेत्
जो कोणी मोठ्या सणाच्या वेळी भूमीदान किंवा गाईचे दान करतो, हे महाबली राजा, तो सर्व सुखांचा स्वामी होतो.
ब्राह्मणाय सुपुण्याय दानं दद्यात्प्रयत्नतः । महादानानि यो दद्यात्तीर्थे पर्वणि पात्रवित्
कोणीतरी उत्तम पुण्यवान ब्राह्मणाला मनापासून दान द्यावे. जो कोणी योग्य पात्र ओळखून तीर्थस्थळी, सणाच्या वेळी मोठी दाने देतो—
तेषां चिह्नं प्रवक्ष्यामि भूपतित्वं प्रजायते । तीर्थे पर्वणि संप्राप्ते गुप्तदानं ददाति यः
त्यांचे लक्षण मी सांगतो—त्यांना राजपद मिळते. जो कोणी सणाच्या वेळी तीर्थस्थळी गुप्तपणे दान देतो—
निधीनामाशुसंप्राप्तिरक्षरा परिजायते । महापर्वणि संप्राप्ते तीर्थेषु ब्राह्मणाय च
त्याला लगेचच खजिना मिळतो आणि अक्षय संपत्ती प्राप्त होते. मोठ्या सणाच्या वेळी, तीर्थस्थळी आणि ब्राह्मणांना—
सुचैलं च महादानं कांचनेन समन्वितम् । पुण्यं फलं प्रवक्ष्यामि तस्य दानस्य भूपते
सुंदर वस्त्र आणि सोन्याने सजवलेले मोठे दान दिल्यास, त्या दानाचे पुण्य मी तुला सांगतो, हे राजन.
जायंते बहवः पुत्राः सुगुणा वेदपारगाः । आयुष्मंतः प्रजावंतो यशः पुण्यसमन्विताः
त्याला अनेक गुणी, वेदपारंगत, दीर्घायुषी आणि संततीसंपन्न पुत्र जन्माला येतात, आणि त्यांना कीर्ती व पुण्य लाभते.
विपुलाश्चैव जायंते स्फीता लक्ष्मीर्महामते । सौख्यं च लभते पुण्यं धर्मवान्परिजायते
त्याला मोठी समृद्धी आणि विपुल लक्ष्मी मिळते, हे बुद्धिमान राजा; तो सुख, पुण्य आणि धर्मशीलता प्राप्त करतो.
महापर्वणि संप्राप्ते तीर्थे गत्वा प्रयत्नतः । कपिलां कांचनीं दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने
मोठ्या सणाच्या वेळी, मन लावून तीर्थस्थळी जाऊन, एखाद्या महान ब्राह्मणाला सोन्यासारखी गाई द्यावी.
तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि दानस्य च महामते । कपिलादो महाराज सर्वसौख्यान्प्रभुंजति
त्या दानाचे पुण्य मी तुला सांगतो, हे बुद्धिमान राजा; सोन्याची गाई दान केल्याने, हे महाबली राजा, तो सर्व सुखे मिळवतो.
यावद्ब्रह्मा प्रजीवेत्स तावत्तिष्ठति तत्र सः । महापर्वणि संप्राप्ते अलंकृत्य च गां तदा
तो ब्रह्मदेव जिवंत असेपर्यंत तिथेच राहतो. मोठ्या सणाच्या वेळी, गायीला सजवून—
कांचनेनापि संयुक्तां वस्त्रालंकारभूषणैः । तस्य दानस्य राजेंद्र फलभोगं वदाम्यहम्
ती गाई सोन्याने, वस्त्रांनी आणि दागिन्यांनी सजवलेली असावी. त्या दानाचे फळ आणि त्याचा उपभोग मी तुला सांगतो, हे राजेंद्र.
विपुला जायते लक्ष्मीर्दानभोगसमाकुला । सर्वविद्यापतिर्भूत्वा विष्णुभक्तो भवेत्किल
त्याला विपुल लक्ष्मी मिळते, आणि दानाचा आनंद अनुभवता येतो; तो सर्व विद्या प्राप्त करून, खऱ्या अर्थाने विष्णूभक्त होतो.
विष्णुलोके वसेन्मर्त्यो यावत्तिष्ठति मेदिनी । तीर्थं गत्वा तु यो दद्याद्ब्राह्मणाय विभूषणम्
माणूस पृथ्वीवर ज्या काळात असतो, त्या काळात तो विष्णूच्या लोकात वास करतो; जो कोणी तीर्थस्थळी जाऊन ब्राह्मणाला दागिना देतो—
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगानिन्द्रेण क्रीडते सह । महापर्वणि संप्राप्ते वस्त्रं च द्विजपुंगवे
विविध सुखांचा उपभोग घेतल्यावर तो इंद्रासोबत खेळतो; मोठ्या सणाच्या वेळी त्याला वस्त्र मिळते, हे श्रेष्ठ द्विज.
दत्त्वान्नं भूमिसंयुक्तं पात्रे श्रद्धासमन्वितः । मोदते स तु वैकुंठे विष्णुतुल्यपराक्रमः
जो श्रद्धेने योग्य पात्राला माती मिसळलेले अन्न देतो, तो वैकुंठात विष्णूसारखा पराक्रमी होऊन आनंदाने राहतो.
सवस्त्रं कांचनं दत्त्वा द्विजाय परिशांतये । स्वेच्छया अग्निसदृशो वैकुंठे स वसेत्सुखी
जो ब्राह्मणाच्या शांततेसाठी वस्त्रासह सोने देतो, तो स्वतःच्या इच्छेने अग्निसारखा तेजस्वी होऊन वैकुंठात सुखाने वास करतो.
सुवर्णस्य सुकुंभं च घृतेन परिपूरयेत् । पिधानं रौप्यं कर्तव्यं वस्त्रहारैरलंकृतम्
सुंदर सोन्याच्या कलशात तूप भरावे, त्यावर चांदीचे झाकण करावे आणि वस्त्रांच्या माळांनी व दागिन्यांनी ते सजवावे.