तथा ताञ्जारयाम्येतानुपायैर्दारुणैः किल । वासुदेव उवाच- नैमित्तिकं तथा कालं पुण्यं चैव तवाग्रतः
त्यांना मी कठोर उपायांनी यातना देतो; वासुदेव म्हणाले— आता मी तुझ्यासमोर विशेष आणि योग्य काळातील पुण्य सांगतो.
प्रवक्ष्यामि नरश्रेष्ठ सुबुद्ध्या शृणु तत्परः । अमावास्या महाराज पौर्णमासी तथैव च
हे श्रेष्ठ पुरुषा, मी ते सांगतो, तू एकाग्र मनाने ऐक: अमावस्या, हे महराजा, आणि पौर्णिमा देखील—
यदा भवति संक्रांतिर्व्यतीपातो नरेश्वर । वैधृतिश्च यदा प्रोक्ता यदा एकादशी भवेत्
जेव्हा संक्रांती, ग्रहण, वैधृति किंवा एकादशी येते, हे नराधिपा—
महामाघी तथाषाढी वैशाखी कार्तिकी तथा । अमासोमसमायोगे मन्वादिषु युगादिषु
महामाघ, आषाढ, वैशाख, कार्तिक या विशेष दिवसांना, अमावास्या आणि पौर्णिमा एकत्र येतात, मन्वंतर आणि युगांच्या प्रारंभी—
गजच्छाया तथा प्रोक्ता पितृक्षया तथैव च । एते नैमित्तिकाः ख्यातास्तवाग्रे नृपसत्तम
गजाची सावली आणि पितरांची क्षयाची वेळ, हे दोन्ही विशेष प्रसंग पूर्वी तुझ्यासमोर सांगितले आहेत, राजाधिराज.
एतेषु दीयते दानं तस्य दानस्य यत्फलम् । तत्फलं तु प्रवक्ष्यामि श्रूयतां नृपसत्तम
या वेळी जो दान देतो, त्या दानाचे फळ काय मिळते ते मी तुला सांगतो, राजाधिराज, नीट ऐक.
मामुद्दिश्य नरो भक्त्या ब्राह्मणाय प्रयच्छति । तस्याहं निर्विकल्पेन प्रयच्छामि न संशयः
जो मनुष्य भक्तीने माझ्या निमित्ताने ब्राह्मणाला काही देतो, त्याला मी कोणतीही अडचण न आणता फळ देतो—यात शंका नाही.
गृहं सौख्यं महाराज स्वर्गमोक्षादिकं बहु । काम्यं कालं प्रवक्ष्यामि दानस्य फलदायकम्
राजा, घरात सुख, समृद्धी, स्वर्ग, मोक्ष आणि इतर अनेक इच्छित फळ देणाऱ्या दानाच्या योग्य वेळा मी तुला सांगतो.
व्रतानामेव सर्वेषां देवादीनां तथैव च । दानस्य पुण्यकालं तु संप्रोक्तं द्विजसत्तमैः
सर्व व्रतांची, देवपूजेची आणि दानाची पुण्यकारक वेळ श्रेष्ठ द्विजांनी सांगितली आहे.
आभ्युदयिकमेवापि कालं वक्ष्यामि ते नृप । मखानामेव सर्वेषां वैवाहिकमनुत्तमम्
राजा, मी तुला शुभ काळ सांगतो, विशेषतः सर्व यज्ञ आणि विवाहासाठीची उत्तम वेळ.
पुत्रस्य जातमात्रस्य चौलमौंज्यादिकं तथा । प्रासादध्वजदेवानां प्रतिष्ठादिककर्मणि
नवजात मुलाचा मुंज, चूडाकर्म, तसेच देवळातील ध्वज, देवतांची स्थापना यांसारख्या विधींसाठी—
वापीकूपतडागानां गृहवास्तुमयं नृप । तदाभ्युदयिकं प्रोक्तं मातॄणां यत्र पूजनम्
राजा, विहिरी, तलाव, तळी, घरबांधणी आणि मातांची पूजा यासाठीही हा शुभ काळ सांगितला आहे.
तस्मिन्काले ददेद्दानं सर्वसिद्धिप्रदायकम् । आभ्युदयिक एवायं कालः प्रोक्तो नृपोत्तम
अशा वेळी दान दिल्यास सर्व सिद्धी मिळतात; हा काळ खरोखरच शुभ काळ म्हणून ओळखला जातो, राजाधिराज.
अन्यच्चैव प्रवक्ष्यामि पापपीडानिवारणम् । मृत्युकाले च संप्राप्ते क्षयं ज्ञात्वा नरोत्तम
आणखी एक सांगतो—पापाची बाधा दूर करण्यासाठी, आणि मृत्यू जवळ आला आहे हे समजल्यावर, श्रेष्ठ पुरुषा.
तत्र दानं प्रदातव्यं यममार्गसुखप्रदम् । नित्यनैमित्तिकाः कालाः काम्याभ्युदयिकास्तथा
त्या वेळी दान द्यावे, जे यमाच्या मार्गावर सुख देणारे असते; हे काळ नेहमीचे, विशेष, इच्छित आणि शुभ असे आहेत.
अंत्यःकालो महाराज समाख्यातस्तवाग्रतः । एते कालाः समाख्याताः स्वकर्मफलदायकाः
राजा, अंतिम काळही तुझ्यासमोर सांगितला; हे सर्व काळ त्यांच्या कर्मानुसार फळ देणारे आहेत.
तीर्थस्य लक्षणं राजन्प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः । सुतीर्थानामियं गंगा भाति पुण्या सरस्वती
राजा, मी तुझ्यासमोर तीर्थाचे लक्षण सांगतो; सर्व तीर्थांमध्ये गंगा आणि पुण्यवती सरस्वती उजळून दिसतात.
रेवा च यमुना तापी तथा चर्मण्वती नदी । सरयूर्घर्घरा वेणा सर्वपापप्रणाशिनी
रेवा, यमुना, तापी, चर्मण्वती, सरयू, घरघर, वेणा—या सर्व नद्या सर्व पापे नाहीशा करतात.
कावेरी कपिला चान्या विशाला विश्वतारणी । गोदावरी समाख्याता तुंगभद्रा नरोत्तम
कावेरी, कपिला, विशाल, विश्वतारण, गोदावरी आणि प्रसिद्ध तुंगभद्रा, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
पापानां भीतिदा नित्यं भीमरथ्या प्रपठ्यते । देविका कृष्णगंगा च अन्याः सरिद्वरोत्तमाः
पाप्यांना नेहमी भीती देणारी भीमरथी प्रसिद्ध आहे; देविका, कृष्णगंगा आणि इतर उत्तम नद्या आहेत.
एतासां पुण्यकालेषु संति तीर्थान्यनेकशः । ग्रामे वा यदि वारण्ये नद्यः सर्वत्र पावनाः
या नद्यांच्या शुभ काळात असंख्य तीर्थस्थाने असतात; गावात असो वा जंगलात, नद्या सर्वत्र पावन आहेत.
तत्र तत्र प्रकर्तव्याः स्नानदानादिकाः क्रियाः । यदा न ज्ञायते नाम तासां तीर्थस्य सत्तमाः
त्या त्या ठिकाणी स्नान, दान यांसारख्या क्रिया कराव्यात; ज्या वेळी त्या श्रेष्ठ तीर्थांची नावे माहीत नसतील.
नामोच्चारं प्रकुर्वीत विष्णुतीर्थमिदं नृप । तीर्थस्य देवता तद्वदहमेव न संशयः
राजा, या ठिकाणी विष्णूचं पवित्र तीर्थ आहे, म्हणून इथे त्याचं नाव उच्चारावं. या तीर्थाची देवता मीच आहे, यात काहीही शंका नाही.
मामेवमुच्चरेद्यो वै तीर्थे देवेषु साधकः । तस्य पुण्यफलं जातं मन्नाम्ना नृपनंदन
जो साधक या तीर्थात देवांमध्ये माझं नाव उच्चारतो, राजकुमार, त्याला माझ्या नावामुळे मिळणाऱ्या पुण्याचं फळ मिळतं.
अज्ञातानां सुतीर्थानां देवानां नृपसत्तम । स्नाने दाने महाराज मन्नाम हि समुच्चरेत्
राजाधिराज, अज्ञात तीर्थांमध्ये किंवा अज्ञात देवतांना स्नान किंवा दान करताना, नक्कीच माझं नाव उच्चारावं.
तीर्थानामेव राजेंद्र धात्रा धात्र्य इमाः कृताः । सिंधवः सर्वपुण्यानां सर्वस्थाः क्षितिमंडले
राजा, या पृथ्वीवर सृष्टीकर्त्याने या नद्या तीर्थरूपाने निर्माण केल्या आहेत, आणि समुद्र हे सर्व पुण्याचं स्थान आहेत, ते सर्वत्र पसरलेले आहेत.
यत्रतत्र प्रकर्त्तव्यं स्नानदानादिकं नृप । अक्षयं फलमाप्नोति सुतीर्थानां प्रसादतः
राजा, जिथे जिथे स्नान, दान किंवा अशा कृती केल्या जातात, तिथे त्या तीर्थांच्या कृपेने अक्षय फळ मिळतं.
तीर्थरूपा महापुण्याः सागरा सप्त एव च । मानसाद्यास्तथा राजन्सरस्यश्च प्रकीर्तिताः
राजा, मानस वगैरे सातही समुद्र आणि प्रसिद्ध सरोवरे हे सर्व तीर्थरूप आहेत आणि अत्यंत पुण्यदायक आहेत.
निर्झराः पल्वलाः प्रोक्तास्तीर्थरूपा न संशयः । स्वल्पा नद्यो महाराज तासु तीर्थं प्रतिष्ठितम्
झरे आणि तळी हेही नक्कीच तीर्थरूप आहेत, यात काही शंका नाही. राजाधिराज, लहान नद्यांमध्येही तीर्थाचं स्थान आहे.
खातेष्वेवं च सर्वेषु वर्जयित्वा च कूपकम् । पर्वतास्तीर्थरूपाश्च मेर्वाद्याश्च महीतले
कूप वगळता सर्व खणलेल्या जागांमध्ये, आणि मेरू वगैरे पर्वतांवरही पृथ्वीवर तीर्थरूप आहे.