दानेन नश्यते पापं तस्माद्दानं ददस्व हि । अश्वमेधादिभिर्यज्ञैर्यजस्व नृपसत्तम
दानामुळे पाप नष्ट होते, म्हणून नक्कीच दान करावे. राजांमध्ये श्रेष्ठ, अश्वमेधासारख्या यज्ञांनीही तू यज्ञ कर.
भूमिदानादिकं दानं ब्राह्मणेभ्यो ददस्व वै । सुदानात्प्राप्यते भोगः सुदानात्प्राप्यते यशः
भूमीदानासारखे दान ब्राह्मणांना दे. उत्तम दानामुळे सुख मिळते आणि उत्तम दानामुळे कीर्तीही मिळते.
सुदानाज्जायते कीर्तिः सुदानात्प्राप्यते सुखम् । दानेन स्वर्गमाप्नोति फलं तत्र भुनक्ति च
उत्तम दानामुळे कीर्ती वाढते, आणि उत्तम दानामुळे सुख मिळते. दान केल्याने स्वर्गप्राप्ती होते आणि तिथे त्या फळाचा उपभोग घेता येतो.
दत्तस्यापि सुदानस्य श्रद्धायुक्तस्य सत्तम । काले प्राप्ते व्रजेत्तीर्थं पुण्यस्यापि फलं त्विदम्
श्रद्धेने उत्तम दान करणाऱ्याने योग्य वेळ आली की तीर्थयात्रेला जावे, हेही पुण्याचे फळच आहे.
पात्रभूताय विप्राय श्रद्धापूतेन चेतसा । यो ददाति महादानं मयि भावं निवेश्य च
जो कोणी पात्र ब्राह्मणाला श्रद्धेने आणि माझ्यावर भक्ती ठेवून मोठे दान देतो,
तस्याहं सकलं दद्मि मनसा यंयमिच्छति । वेन उवाच- कालं दानस्य मे ब्रूहि कीदृक्कालस्य लक्षणम्
त्याला मी मनात ज्या गोष्टीची इच्छा असेल ती पूर्णपणे देतो. वेन म्हणाला – मला दान देण्याचा योग्य काळ आणि त्या काळाची लक्षणे सांग.
तीर्थस्यापि च यद्रूपं पात्रस्यापि सुलक्षणम् । दानस्यापि जगन्नाथ विधिं विस्तरतो वद
तीर्थाचे स्वरूप कसे आहे, पात्राची उत्तम लक्षणे कोणती, आणि दानाची योग्य पद्धत काय आहे, हे सर्व विस्ताराने सांग, हे जगन्नाथा.
प्रसादसुमुखो भूत्वा दया मे यदि वर्त्तते । श्रीकृष्ण उवाच-। दानकालं प्रवक्ष्यामि नित्यं नैमित्तिकं नृप
जर तुझ्या मनात कृपा आणि दया असेल, तर मी दानाचा काळ सांगतो – नित्य, नैमित्तिक आणि, राजन,
काम्यं चान्यं महाराज चतुर्थप्रापकं पुनः । सूर्योदयस्य वेलायां पापं नश्यति सर्वतः
काम्य आणि इतर प्रकारचे, तसेच चौथा जो सिद्धी देणारा आहे. सूर्योदयाच्या वेळी सर्व पाप नष्ट होते.
अंधकाराधिका घोरा नराणां नाशकारकाः । दिवि सूर्यो ममांशोऽयं तेजसां कल्पितो निधिः
गडद अंधाराचा काळ भयंकर असून तो माणसांचे विनाश करतो. आकाशातील सूर्य हा माझा अंश आहे, आणि तो तेजाचा खजिना आहे.
तस्यैव तेजसा दग्धा भस्मतां यांति किल्बिषाः । उदयंतं ममांशं यो दृष्ट्वा दत्ते तु वार्यपि
त्या तेजामुळे पापे जळून राख होतात. जो माझा अंश म्हणजे सूर्य उगवताना पाहून जरी पाणी देतो,
तस्य किं कथ्यते भूप नित्यं पुण्यविवर्द्धनम् । संप्राप्तायां सुवेलायां तस्यां पुण्यकरो नरः
राजन, त्याच्या पुण्याची वाढ नेहमीच होते, हे सांगण्याची गरजच नाही. त्या शुभवेळी जो दान करतो, तो पुण्यवान होतो.
स्नात्वाभ्यर्च्य पितॄन्देवान्दानदाता भवेत्पुनः । यथाशक्तिप्रभावेन श्रद्धापूतेन चेतसा
स्नान करून, पितरांची आणि देवांची पूजा करून, श्रद्धेने आणि आपल्या सामर्थ्यानुसार पुन्हा दान द्यावे.
अन्नं पयः फलं पुष्पं वस्त्रं तांबूलभूषणम् । हेमरत्नादिकं चैव तस्य पुण्यमनंतकम्
अन्न, दूध, फळे, फुले, वस्त्र, तांबूल, दागिने, तसेच सोने, रत्ने इत्यादी दिल्यास त्याचे पुण्य अनंत असते.
मध्याह्ने तु ततो राजन्नपराह्णे तथैव च । मामुद्दिश्य च यो दद्यात्तस्य पुण्यमनंतकम्
मध्यान्ही आणि त्यानंतरच्या वेळी, राजन, जो माझ्या नावाने दान करतो त्याचे पुण्य अनंत असते.
खाद्यपानादिकं मिष्ट लेपनं गंधकुंकुमम् । कर्पूरादिकमेवापि वस्त्रालंकारसंयुतम्
खाण्यापिण्याच्या स्वादिष्ट वस्तू, गोड पदार्थ, उटणे, चंदन, केशर, कापूर आणि असेच इतर, वस्त्र व दागिने यांसह द्यावेत.
अविच्छिन्नं ददात्येवं भोगसौख्यप्रदायकम् । नित्यकालो मया ख्यातो दानपूजार्थिनां शुभः
अखंड दान केल्याने सुख आणि आनंद मिळतो; दान आणि पूजेच्या इच्छेने हे शुभ, कायमस्वरूपी वेळ मी सांगितला आहे.
अथातः संप्रवक्ष्यामि नैमित्तिकमनुत्तमम् । त्रिकालेष्वपि दातव्यं दानमेव न संशयः
आता मी श्रेष्ठ, विशेष प्रसंगी द्यायच्या वेळा सांगतो; तीनही काळात दान द्यावेच लागते—याबद्दल काहीही शंका नाही.
शून्यं दिनं न कर्तव्यमात्मनो हितमिच्छता । यस्मिन्काले प्रदत्तं हि किंचिद्दानं नराधिप
स्वतःच्या हिताची इच्छा असणाऱ्याने एकही दिवस निष्फळ जाऊ द्यू नये; राजन, ज्या वेळी जरी थोडेसे दान दिले तरी—
तत्प्रभावान्महाप्राज्ञो बहुसामर्थ्यसंयुतः । धनाढ्यो गुणवान्प्राज्ञः पंडितोऽपि विचक्षणः
त्या दानाच्या प्रभावामुळे, मोठ्या सामर्थ्याने युक्त असलेला ज्ञानी मनुष्य धनवान, सद्गुणी, विद्वान आणि सुज्ञ होतो.
पक्षं मासं दिनं यावन्न दत्तं वै यदाशनम् । तमेव वारयाम्येव भक्ष्याच्चैव नरोत्तमम्
पंधरवडा, महिना किंवा दिवसभर ज्या जेवणाचे दान करायचे ते न दिल्यास, मी तेच अन्न आणि उत्तम पदार्थ त्या श्रेष्ठ पुरुषापासून दूर ठेवतो.
स्वमलं भक्षितं चैव अदत्वा दानमुत्तमम् । उत्पादयाम्यहं रोगं सर्वभोगनिवारणम्
जो कोणी उत्तम दान न देता आपलेच अपवित्र अन्न खातो, त्याच्यात मी सर्व सुखांना अडथळा आणणारा रोग उत्पन्न करतो.
तेषां कायेष्वसंतुष्टो बहुपीडाप्रदायकम् । मंदानलेन संयुक्तं ज्वरसंतापकारकम्
त्यांच्या शरीरात मी असमाधान राहतो आणि त्यांना मोठ्या वेदना देतो, मंद ताप आणि आजाराच्या यातना देतो.
त्रिकालेषु न दत्तं यैर्ब्राह्मणेषु सुरेषु च । स्वयमश्नाति मिष्टं तु तेन पापं महत्कृतम्
जे लोक तीनही वेळा ब्राह्मणांना किंवा देवांना दान देत नाहीत, पण स्वतः मात्र स्वादिष्ट अन्न खातात, ते मोठे पाप करतात.
प्रायश्चित्तेन रौद्रेण तमेवं परिशोधयेत् । उपवासैर्महाराज कायशोषकरादिकैः
हे महराजा, त्या पापाचे प्रायश्चित्त कठोर उपवास आणि शरीर शोषण करणाऱ्या उपायांनी करावे.
चर्मकारो यथा चर्म कुंडस्थोपरि निर्घृणः । शोधयेच्च कषायैश्च तच्चर्मस्फोटयेद्यथा
जसा निर्दयी चर्मकार कातड्याला कुंडात ठेवून, कडू औषधींनी स्वच्छ करतो आणि ते कातडं फाडतो—
तथाहं पापकर्तारं शोधयामि न संशयः । औषधीनां सुयोगाच्च कषायैः कटुकैर्ध्रुवम्
तसाच मी पाप करणाऱ्याला नक्कीच औषधांच्या योग्य उपयोगाने आणि कडू, तुरट पदार्थांनी शुद्ध करतो.
उष्णोदकैश्च संतापैर्वैद्यरूपेण नान्यथा । अन्ये भुंजन्ति तस्योग्र भोगान्पुण्यान्मनोनुगान्
गरम पाण्याने आणि वेदनांनी, वैद्याच्या रूपाने, मी त्याला शुद्ध करतो; त्याने ज्या तीव्र आणि पुण्यदायक सुखांची इच्छा केली, ती दुसरे लोक भोगतात.
किं करोति समर्थश्च न दत्तं दानमुत्तमम् । महता पापरूपेण तमेवं परितापये
सामर्थ्य असूनही जो श्रेष्ठ दान देत नाही, त्याने काय साधले? मोठ्या पापाच्या रूपाने मी त्याला यातना देतो.
नित्यकालस्य यद्दानमात्मार्थं पापिभिर्यथा । न दत्तं राजराजेंद्र श्रद्धापूतेन चेतसा
हे राजाधिराज, नित्यकाळी जे दान श्रद्धेने आणि शुद्ध मनाने स्वतःच्या कल्याणासाठी दिले जात नाही, ते—