विश्वाख्योहं प्रतिजगज्ज्ञानविज्ञानसंयुतः । अहमित्यभिमानी च जाग्रच्चिंतासमाकुलः
माझं नाव विश्व आहे, मी जगाचं ज्ञान आणि समज याने युक्त आहे. 'मी आहे' असा अभिमान माझ्यात आहे आणि जागृत अवस्थेत मी विचारांनी अस्वस्थ होतो.
तैजसोहं जगच्चेष्टामयश्चेंद्रियरूपवान् । ज्ञानकर्मसमुद्रिक्तः स्वप्नावस्थां गतो ह्यहम्
मी तैजस आहे, जगातील क्रिया आणि इंद्रियांच्या रूपाने बनलो आहे. ज्ञान आणि कर्म यांनी भरलेला, मी स्वप्नावस्थेत प्रवेश करतो.
प्राज्ञोहमधिदैवात्मा विश्वाधिष्ठानगोचरः । सुषुप्तावास्थितो लोकादुदासीनो विकल्पितः
मी प्राज्ञ आहे, देवांचा अंतरात्मा, विश्वाचा आधार असलेला. मी सुषुप्तीत राहतो, जगाकडे उदासीन आणि भेदरहित असतो.
तुरीयोऽहं निर्विकारी गुणावस्थाविवर्जितः । निर्लिप्तः साक्षिवद्विश्व प्रतिबिंबित विग्रहः
मी चतुर्थ आहे, बदल न होणारा, गुणांच्या अवस्थांपासून मुक्त. मी कोणत्याही गोष्टीला न लागणारा, साक्षीसारखा, आणि विश्व माझ्यात प्रतिबिंबित झालं आहे.
चिदाभासश्चिदानंदश्चिन्मयश्चित्स्वरूपवान् । नित्योक्षरो ब्रह्मरूपो ब्रह्मन्नेवमवेहि माम्
मी चैतन्याचा आभास, चैतन्याचा आनंद, चैतन्यस्वरूप, आणि चैतन्यमय आहे. मी शाश्वत, अक्षय, ब्रह्मरूप आहे—म्हणून मला ब्रह्म म्हणून ओळख.
भगवानुवाच- इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुः स्वरूपं ब्रह्मणे पुरा । सोपि ज्ञात्वा जगद्व्याप्तिं कृतात्मा समभूत्क्षणात्
भगवान म्हणाले—असं सांगून विष्णू आपल्या मूळ रूपात ब्रह्मासमोर अदृश्य झाला. आणि ब्रह्मा, जगात सर्वत्र विष्णू आहे हे जाणून, क्षणात शांत झाला.
राजंस्त्वमपि शुद्धात्मा पृथोर्जन्मन एव च । तथाप्याराधय विभुं स्तोत्रेणानेन सुव्रत
राजा, तूही पवित्र आत्मा आहेस, पृथूच्या जन्मापासूनच. तरीही, हे सुशील, या स्तोत्राने प्रभूची उपासना कर.
तुष्टो विष्णुस्तमभ्याह वरं वरय मानद । वेन उवाच- सुगतिं देहि मे विष्णो दुष्कृतात्तारयस्व माम्
विष्णू प्रसन्न होऊन म्हणाला, 'वर माग, हे मानदायक.' वेन म्हणाला—'माझ्या चांगल्या वाटेसाठी कृपा कर, हे विष्णू, आणि मला पापांतून तार.'
शरणं त्वां प्रपन्नोस्मि कारणं वद सद्गतेः । विष्णुरुवाच- पूर्वमेव महाभाग त्वंगेनापि महात्मना
'मी तुझ्या शरण आलो आहे; सद्गतीचं कारण सांग.' विष्णू म्हणाले—'पूर्वी, हे भाग्यवान, तुझ्या महान आत्म्याच्या अंशानेही—'
अहमाराधितस्तेन तस्मै दत्तो वरो मया । प्रयास्यसि महाभाग वैष्णवं लोकमुत्तमम्
'त्याने माझी उपासना केली आणि मी त्याला वर दिला; तू, हे भाग्यवान, श्रेष्ठ वैष्णव लोकात जाशील.'
कर्मणा स्वेन विप्रेंद्र पुण्येन नृपनंदन । आत्मार्थे त्वं महाभाग वरमेव प्रयाचय
तुझ्या स्वतःच्या पुण्यकर्माने, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, राजकुमार, आणि भाग्यवान, स्वतःसाठी वर माग.
शृणु वेन महाभाग वृत्तांतं पूर्वसंभवम् । तव मात्रे पुरा दत्तः शापः क्रुद्धेन भूपते
हे वेन, हे भाग्यवान, पूर्वीची एक गोष्ट ऐक—पूर्वी तुझ्या आईला राजाने रागावून शाप दिला होता.
सुशंखेन सुनीथायै बाल्ये पूर्वं महात्मना । ततस्त्वंगे वरो दत्तो मयैव विदितात्मना
सुशंख या महात्म्याने, लहानपणीच सुनिथेला शाप दिला; त्यानंतर, अंगाला मी, स्वतःला ओळखणारा, वर दिला.
त्वां समुद्धर्त्तुकामेन सुपुत्रस्ते भविष्यति । एवमुक्त्वा तु पितरं तवाहं गुणवत्सल
तुला उध्दारण्यासाठी, एक चांगला मुलगा तुझ्या घरी जन्मेल; असं सांगून मी तुझ्या वडिलांना, गुणप्रिय, सांगितलं.
भवदंगात्समुद्भूतः करिष्ये लोकपालनम् । दिवींद्रो हि यथा भाति तथाहं भूतले स्थितः
'तुझ्या अंगातून जन्म घेऊन मी जगाचं रक्षण करीन; जसा इंद्र स्वर्गात तेजस्वी आहे, तसाच मी पृथ्वीवर तेजस्वी राहीन.'
आत्मा वै जायते पुत्र इति सत्यवती श्रुतिः । अतस्त्वं सुगतिं वत्स लभिष्यसि वरान्मम
'स्वतःच पुत्र म्हणून जन्म घेतो'—अशी सत्यवती श्रुती आहे; म्हणून, मुला, माझ्या वराने तुला चांगली गती मिळेल.
गत्यर्थमात्मनो राजन्दानमेकं समाचर । यस्त्वां पातकरूपोऽहं सुनीथायाः परंतप
स्वतःच्या कल्याणासाठी, राजन, एक दान कर; मीच तो आहे जो पापरूपाने सुनिथेकडे आलो, हे शत्रुतापा.
अब्रुवन्नग्नरूपेण कर्तुं त्वां तु विधर्मगम् । अन्यथा तु सुशंखस्य वाक्यमेवान्यथा भवेत्
ते नग्न रूपाने बोलले, जेणेकरून तू अधर्म करशील; अन्यथा, सुशंखाचं वचन वेगळं ठरेल.
अतो विधिर्निषेधश्च ह्यहमेव नृपोत्तम । कर्मानुरूपफलदो बुद्ध्यतीतो गुणाग्रहः
म्हणून, राजांमध्ये श्रेष्ठ, आज्ञा आणि मनाई करणारा मीच आहे. प्रत्येकाच्या कर्मानुसार फळ देणारा, बुद्धीच्या पलीकडचा आणि गुणांपासून अलिप्त असा मीच आहे.
दानमेव परं श्रेष्ठं दानं सर्वप्रभावकम् । तस्माद्दानं ददस्व त्वं दानात्पुण्यं प्रवर्तते
दान हेच सर्वात श्रेष्ठ आहे, आणि दानातूनच सर्व सामर्थ्य मिळते. म्हणून तू दान कर, कारण दानातूनच पुण्य निर्माण होते.
दानेन नश्यते पापं तस्माद्दानं ददस्व हि । अश्वमेधादिभिर्यज्ञैर्यजस्व नृपसत्तम
दानामुळे पाप नष्ट होते, म्हणून नक्कीच दान करावे. राजांमध्ये श्रेष्ठ, अश्वमेधासारख्या यज्ञांनीही तू यज्ञ कर.
भूमिदानादिकं दानं ब्राह्मणेभ्यो ददस्व वै । सुदानात्प्राप्यते भोगः सुदानात्प्राप्यते यशः
भूमीदानासारखे दान ब्राह्मणांना दे. उत्तम दानामुळे सुख मिळते आणि उत्तम दानामुळे कीर्तीही मिळते.
सुदानाज्जायते कीर्तिः सुदानात्प्राप्यते सुखम् । दानेन स्वर्गमाप्नोति फलं तत्र भुनक्ति च
उत्तम दानामुळे कीर्ती वाढते, आणि उत्तम दानामुळे सुख मिळते. दान केल्याने स्वर्गप्राप्ती होते आणि तिथे त्या फळाचा उपभोग घेता येतो.
दत्तस्यापि सुदानस्य श्रद्धायुक्तस्य सत्तम । काले प्राप्ते व्रजेत्तीर्थं पुण्यस्यापि फलं त्विदम्
श्रद्धेने उत्तम दान करणाऱ्याने योग्य वेळ आली की तीर्थयात्रेला जावे, हेही पुण्याचे फळच आहे.
पात्रभूताय विप्राय श्रद्धापूतेन चेतसा । यो ददाति महादानं मयि भावं निवेश्य च
जो कोणी पात्र ब्राह्मणाला श्रद्धेने आणि माझ्यावर भक्ती ठेवून मोठे दान देतो,
तस्याहं सकलं दद्मि मनसा यंयमिच्छति । वेन उवाच- कालं दानस्य मे ब्रूहि कीदृक्कालस्य लक्षणम्
त्याला मी मनात ज्या गोष्टीची इच्छा असेल ती पूर्णपणे देतो. वेन म्हणाला – मला दान देण्याचा योग्य काळ आणि त्या काळाची लक्षणे सांग.
तीर्थस्यापि च यद्रूपं पात्रस्यापि सुलक्षणम् । दानस्यापि जगन्नाथ विधिं विस्तरतो वद
तीर्थाचे स्वरूप कसे आहे, पात्राची उत्तम लक्षणे कोणती, आणि दानाची योग्य पद्धत काय आहे, हे सर्व विस्ताराने सांग, हे जगन्नाथा.
प्रसादसुमुखो भूत्वा दया मे यदि वर्त्तते । श्रीकृष्ण उवाच-। दानकालं प्रवक्ष्यामि नित्यं नैमित्तिकं नृप
जर तुझ्या मनात कृपा आणि दया असेल, तर मी दानाचा काळ सांगतो – नित्य, नैमित्तिक आणि, राजन,
काम्यं चान्यं महाराज चतुर्थप्रापकं पुनः । सूर्योदयस्य वेलायां पापं नश्यति सर्वतः
काम्य आणि इतर प्रकारचे, तसेच चौथा जो सिद्धी देणारा आहे. सूर्योदयाच्या वेळी सर्व पाप नष्ट होते.
अंधकाराधिका घोरा नराणां नाशकारकाः । दिवि सूर्यो ममांशोऽयं तेजसां कल्पितो निधिः
गडद अंधाराचा काळ भयंकर असून तो माणसांचे विनाश करतो. आकाशातील सूर्य हा माझा अंश आहे, आणि तो तेजाचा खजिना आहे.