शुद्धोसि तपसा च त्वं ततः पुण्यं वदाम्यहम् । पुरा वै ब्रह्मणा तात पृष्टोहं भवता यथा
तू तपाने शुद्ध झाला आहेस, म्हणून मी तुला पुण्य सांगतो. पूर्वी ब्रह्मदेवाने मला जसं विचारलं होतं तसं तूही विचारलंस.
तस्मै यदुदितं वत्स तत्ते सर्वं वदाम्यहम् । एकदा ब्रह्मणा ध्यानस्थितेन नाभिपंकजे
माझ्या लेकरा, ब्रह्मदेवाला मी जे काही सांगितलं होतं ते सगळं मी तुला सांगतो. एकदा ब्रह्मदेव नाभीच्या कमळावर ध्यानस्थ होता—
प्रादुरास तदा तस्य वरदानाय सुव्रत । तेन पृष्टं महत्पुण्यं स्तोत्रं पापप्रणाशनम्
त्यावेळी वर देण्यासाठी मी त्याच्यासमोर प्रकट झालो. त्याने मोठं पुण्य देणारं, पाप नष्ट करणारं स्तोत्र मागितलं.
वासुदेवाभिधानं च सुगतिप्रदमिच्छता । स्तोत्राणां परमं तस्मै वासुदेवाभिधं महत्
सुखप्राप्तीची इच्छा असणाऱ्यांसाठी मी त्याला 'वासुदेव' नावाचं, सर्व स्तोत्रांमध्ये श्रेष्ठ असं स्तोत्र दिलं, जे उत्तम मार्ग देतं.
सर्वसौख्यप्रदं नॄणां पठतां जपतां सदा । उपादिशं महाभाग विष्णुप्रीतिकरं परम्
हे स्तोत्र नेहमी वाचणाऱ्यांना आणि जप करणाऱ्यांना सर्व सुखं मिळतात. हे महाभागा, मी त्याला विष्णूला प्रसन्न करणारे श्रेष्ठ स्तोत्र शिकवलं.
विष्णुरुवाच- एतत्सर्वं जगद्व्याप्तं मया त्वव्यक्तमूर्तिना । अतो मां मुनयः प्राहुर्विष्णुं विष्णुपरायणाः
विष्णू म्हणाले, 'हे संपूर्ण जग मी अव्यक्त रूपाने व्यापलं आहे; म्हणूनच विष्णूला भक्तीने मानणारे ऋषी मला विष्णू म्हणतात.'
वसंति यत्र भूतानि वसत्येषु च यो विभुः । स वासुदेवो विज्ञेयो विद्वद्भिरहमादरात्
जिथे सर्व जीव राहतात आणि जिथे प्रभू त्यांच्यात वास करतो, तिथे ज्ञानी लोक मला वासुदेव म्हणून ओळखतात; मीच तो आहे, आदराने.
संकर्षति प्रजाश्चांते ह्यव्यक्ताय यतो विभुः । ततः संकर्षणो नाम्ना विज्ञेयः शरणागतैः
संपूर्ण सृष्टीचा शेवट करताना, मी अव्यक्तातून सर्वांना माझ्यात घेतो; म्हणून शरण आलेल्यांनी मला 'संकर्षण' या नावाने ओळखावं.
इंगिते कामरूपोहं बहु स्यामिति काम्यया । प्रद्युम्नोहं बुधैस्तस्माद्विज्ञेयोस्मि सुतार्थिभिः
माझ्या इच्छेने मी इच्छित रूप घेतो आणि अनेक होतो; म्हणून ज्ञानी मला 'प्रद्युम्न' म्हणतात आणि पुत्राची इच्छा असणाऱ्यांनी मला असंच ओळखावं.
अत्र लोके विना चेशौ सर्वेशौ हरकेशवौ । निरुद्धोहं योगबलान्न केनातोनिरुद्धवत्
या जगात, हरा आणि केशव या दोन प्रभूंपलीकडे, मी योगशक्तीने 'निरुद्ध' आहे; म्हणून इतर कुणीही 'निरुद्ध' नाही.
विश्वाख्योहं प्रतिजगज्ज्ञानविज्ञानसंयुतः । अहमित्यभिमानी च जाग्रच्चिंतासमाकुलः
माझं नाव विश्व आहे, मी जगाचं ज्ञान आणि समज याने युक्त आहे. 'मी आहे' असा अभिमान माझ्यात आहे आणि जागृत अवस्थेत मी विचारांनी अस्वस्थ होतो.
तैजसोहं जगच्चेष्टामयश्चेंद्रियरूपवान् । ज्ञानकर्मसमुद्रिक्तः स्वप्नावस्थां गतो ह्यहम्
मी तैजस आहे, जगातील क्रिया आणि इंद्रियांच्या रूपाने बनलो आहे. ज्ञान आणि कर्म यांनी भरलेला, मी स्वप्नावस्थेत प्रवेश करतो.
प्राज्ञोहमधिदैवात्मा विश्वाधिष्ठानगोचरः । सुषुप्तावास्थितो लोकादुदासीनो विकल्पितः
मी प्राज्ञ आहे, देवांचा अंतरात्मा, विश्वाचा आधार असलेला. मी सुषुप्तीत राहतो, जगाकडे उदासीन आणि भेदरहित असतो.
तुरीयोऽहं निर्विकारी गुणावस्थाविवर्जितः । निर्लिप्तः साक्षिवद्विश्व प्रतिबिंबित विग्रहः
मी चतुर्थ आहे, बदल न होणारा, गुणांच्या अवस्थांपासून मुक्त. मी कोणत्याही गोष्टीला न लागणारा, साक्षीसारखा, आणि विश्व माझ्यात प्रतिबिंबित झालं आहे.
चिदाभासश्चिदानंदश्चिन्मयश्चित्स्वरूपवान् । नित्योक्षरो ब्रह्मरूपो ब्रह्मन्नेवमवेहि माम्
मी चैतन्याचा आभास, चैतन्याचा आनंद, चैतन्यस्वरूप, आणि चैतन्यमय आहे. मी शाश्वत, अक्षय, ब्रह्मरूप आहे—म्हणून मला ब्रह्म म्हणून ओळख.
भगवानुवाच- इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुः स्वरूपं ब्रह्मणे पुरा । सोपि ज्ञात्वा जगद्व्याप्तिं कृतात्मा समभूत्क्षणात्
भगवान म्हणाले—असं सांगून विष्णू आपल्या मूळ रूपात ब्रह्मासमोर अदृश्य झाला. आणि ब्रह्मा, जगात सर्वत्र विष्णू आहे हे जाणून, क्षणात शांत झाला.
राजंस्त्वमपि शुद्धात्मा पृथोर्जन्मन एव च । तथाप्याराधय विभुं स्तोत्रेणानेन सुव्रत
राजा, तूही पवित्र आत्मा आहेस, पृथूच्या जन्मापासूनच. तरीही, हे सुशील, या स्तोत्राने प्रभूची उपासना कर.
तुष्टो विष्णुस्तमभ्याह वरं वरय मानद । वेन उवाच- सुगतिं देहि मे विष्णो दुष्कृतात्तारयस्व माम्
विष्णू प्रसन्न होऊन म्हणाला, 'वर माग, हे मानदायक.' वेन म्हणाला—'माझ्या चांगल्या वाटेसाठी कृपा कर, हे विष्णू, आणि मला पापांतून तार.'
शरणं त्वां प्रपन्नोस्मि कारणं वद सद्गतेः । विष्णुरुवाच- पूर्वमेव महाभाग त्वंगेनापि महात्मना
'मी तुझ्या शरण आलो आहे; सद्गतीचं कारण सांग.' विष्णू म्हणाले—'पूर्वी, हे भाग्यवान, तुझ्या महान आत्म्याच्या अंशानेही—'
अहमाराधितस्तेन तस्मै दत्तो वरो मया । प्रयास्यसि महाभाग वैष्णवं लोकमुत्तमम्
'त्याने माझी उपासना केली आणि मी त्याला वर दिला; तू, हे भाग्यवान, श्रेष्ठ वैष्णव लोकात जाशील.'
कर्मणा स्वेन विप्रेंद्र पुण्येन नृपनंदन । आत्मार्थे त्वं महाभाग वरमेव प्रयाचय
तुझ्या स्वतःच्या पुण्यकर्माने, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, राजकुमार, आणि भाग्यवान, स्वतःसाठी वर माग.
शृणु वेन महाभाग वृत्तांतं पूर्वसंभवम् । तव मात्रे पुरा दत्तः शापः क्रुद्धेन भूपते
हे वेन, हे भाग्यवान, पूर्वीची एक गोष्ट ऐक—पूर्वी तुझ्या आईला राजाने रागावून शाप दिला होता.
सुशंखेन सुनीथायै बाल्ये पूर्वं महात्मना । ततस्त्वंगे वरो दत्तो मयैव विदितात्मना
सुशंख या महात्म्याने, लहानपणीच सुनिथेला शाप दिला; त्यानंतर, अंगाला मी, स्वतःला ओळखणारा, वर दिला.
त्वां समुद्धर्त्तुकामेन सुपुत्रस्ते भविष्यति । एवमुक्त्वा तु पितरं तवाहं गुणवत्सल
तुला उध्दारण्यासाठी, एक चांगला मुलगा तुझ्या घरी जन्मेल; असं सांगून मी तुझ्या वडिलांना, गुणप्रिय, सांगितलं.
भवदंगात्समुद्भूतः करिष्ये लोकपालनम् । दिवींद्रो हि यथा भाति तथाहं भूतले स्थितः
'तुझ्या अंगातून जन्म घेऊन मी जगाचं रक्षण करीन; जसा इंद्र स्वर्गात तेजस्वी आहे, तसाच मी पृथ्वीवर तेजस्वी राहीन.'
आत्मा वै जायते पुत्र इति सत्यवती श्रुतिः । अतस्त्वं सुगतिं वत्स लभिष्यसि वरान्मम
'स्वतःच पुत्र म्हणून जन्म घेतो'—अशी सत्यवती श्रुती आहे; म्हणून, मुला, माझ्या वराने तुला चांगली गती मिळेल.
गत्यर्थमात्मनो राजन्दानमेकं समाचर । यस्त्वां पातकरूपोऽहं सुनीथायाः परंतप
स्वतःच्या कल्याणासाठी, राजन, एक दान कर; मीच तो आहे जो पापरूपाने सुनिथेकडे आलो, हे शत्रुतापा.
अब्रुवन्नग्नरूपेण कर्तुं त्वां तु विधर्मगम् । अन्यथा तु सुशंखस्य वाक्यमेवान्यथा भवेत्
ते नग्न रूपाने बोलले, जेणेकरून तू अधर्म करशील; अन्यथा, सुशंखाचं वचन वेगळं ठरेल.
अतो विधिर्निषेधश्च ह्यहमेव नृपोत्तम । कर्मानुरूपफलदो बुद्ध्यतीतो गुणाग्रहः
म्हणून, राजांमध्ये श्रेष्ठ, आज्ञा आणि मनाई करणारा मीच आहे. प्रत्येकाच्या कर्मानुसार फळ देणारा, बुद्धीच्या पलीकडचा आणि गुणांपासून अलिप्त असा मीच आहे.
दानमेव परं श्रेष्ठं दानं सर्वप्रभावकम् । तस्माद्दानं ददस्व त्वं दानात्पुण्यं प्रवर्तते
दान हेच सर्वात श्रेष्ठ आहे, आणि दानातूनच सर्व सामर्थ्य मिळते. म्हणून तू दान कर, कारण दानातूनच पुण्य निर्माण होते.