दयादानपरो नित्यं जीवमेव प्ररक्षयेत् । चांडालोऽप्यथ शूद्रो वा स वै ब्राह्मण उच्यते
जो नेहमी दया आणि दान करतो, तो जीवांचे रक्षण करतो; मग तो चांडाळ असो किंवा शूद्र असो, तोच खरा ब्राह्मण समजावा.
ब्राह्मणो निर्दयो यो वै पशुघातपरायणः । स वै सुनिर्दयः पापी कठिनः क्रूरचेतनः
जो ब्राह्मण निर्दयी आहे आणि प्राण्यांच्या हत्येत मग्न आहे, तो खरोखरच निर्दयी, पापी, कठोर आणि क्रूर मनाचा आहे.
वंचकैः कथितो वेदो यो वेदो ज्ञानवर्जितः । यत्र ज्ञानं भवेन्नित्यं तत्र वेदः प्रतिष्ठति
फसवणूक करणाऱ्यांनी सांगितलेला वेद हा ज्ञानाशिवाय असतो; जिथे कायम ज्ञान असते, तिथेच वेद टिकून राहतो.
दयाहीनेषु वेदेषु विप्रेषु च महामते । नास्ति सत्यं क्रिया तत्र वेदविप्रेषु वै तदा
दयाशिवाय असलेल्या वेदांत आणि ब्राह्मणांत, हे महाज्ञानी, तिथे ना सत्य असते ना विधी; अशा वेदांत आणि ब्राह्मणांत काहीच शिल्लक राहत नाही.
वेदा न वेदा राजेंद्र ब्राह्मणाः सत्यवर्जिताः । दानस्यापि फलं नास्ति तस्माद्दानं न दीयते
राजाधिराज, जे ब्राह्मण सत्याशिवाय आहेत, त्यांचे वेद हे वेद नाहीत; आणि दानाचेही फळ राहत नाही, म्हणून दान करु नये.
यथा श्राद्धस्य वै चिह्नं तथा दानस्य लक्षणम् । जिनस्यापि च यद्धर्मं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
जसे श्राद्धाचे चिन्ह असते, तसेच दानाचेही लक्षण असते; आणि जिनाचा धर्मही भोग आणि मुक्ती देणारा आहे.
तवाग्रेऽहं प्रवक्ष्यामि बहुपुण्यप्रदायकम् । आदौ दया प्रकर्तव्या शांतभूतेन चेतसा
तुझ्यासमोर मी ते सांगतो, जे पुष्कळ पुण्य देणारे आहे; सुरुवातीला शांत मनाने दया करावी.
आराधयेद्धृदा देवं जिनं येन चराचरम् । मनसा शुद्धभावेन जिनमेकं प्रपूजयेत्
ज्याच्यामुळे सगळे चराचर आहे, त्या जिनदेवाची मनापासून पूजा करावी; शुद्ध भावनेने एकमेव जिनाची मनाने भक्ती करावी.
नमस्कारः प्रकर्तव्यस्तस्य देवस्य नान्यथा । मातापित्रोस्तु वै पादौ कदा नैव प्रवंदयेत्
त्या देवतेला वंदन करावं, दुसऱ्या कुणालाही नाही. पण आईवडिलांच्या पायांना मात्र कधीच वंदन करू नये.
अन्येषामपि का वार्ता श्रूयतां राजसत्तम । वेन उवाच- एते विप्राश्च आचार्या गंगाद्याः सरितस्तथा
इतरांचं काय सांगावं? ऐक राजसत्तम. वेण म्हणाला — हे ब्राह्मण, गुरुजन आणि गंगा वगैरे पवित्र नद्या—
वदंति पुण्यतीर्थानि बहुपुण्यप्रदानि च । तत्किं वदस्व सत्यं मे यदि धर्ममिहेच्छसि
हे सर्वजण या तीरथांना फार पुण्य देणारे म्हणतात. मग खरं सांग, जर तुला इथे धर्म हवा असेल तर तुझं मत काय?
पातक उवाच- आकाशाद्वै महाराज मेघा वर्षंति वै जलम् । भूमौ हि पर्वतेष्वेवं सर्वत्र पतिते जलम्
पापाचं मूर्तिमंत रूप म्हणालं — राजन, आकाशातून ढग पाऊस पाडतात; ते पाणी पृथ्वीवर, पर्वतांवर आणि सर्वत्र पडतं.
स आप्लाव्य ततस्तिष्ठेद्दयां सर्वत्र भावयेत् । नद्यः पापप्रवाहास्तु तासु तीर्थं श्रुतं कथम्
ते पाणी सर्वत्र पसरतं आणि तिथेच राहतं; म्हणून सर्वत्र दया ठेवावी. पण नद्या मात्र पाप वाहून नेतात — मग त्यांना तीरथ कसं म्हणावं?
जलाशया महाराज तडागाः सागरास्तथा । पृथिव्याधारकाश्चैव गिरयो अश्मराशयः
राजा, जलाशय, तळी, समुद्र आणि पृथ्वीला आधार देणारे पर्वत, दगडांचे ढीग —
नास्त्येतेषु च वै तीर्थं जलैर्जलदमुत्तमम् । स्नाने यदा महत्पुण्यं कस्मान्मत्स्येषु वै नहि
यात कुठेही तीरथ नाही, पाण्यापेक्षा पाणी श्रेष्ठ नाही; जर स्नानाने मोठं पुण्य मिळत असेल, तर ते मास्यांना का मिळत नाही?
दृष्टा स्नानेन वै सिद्धिर्मीनाः शुद्ध्यंति नान्यथा । यत्र जिनस्तत्र तीर्थं तत्र धर्मः सनातनः
पाहिलं जातं की मासे फक्त स्नानानेच शुद्ध होतात, दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे नाही; जिथे जिन आहे तिथेच तीरथ, तिथेच सनातन धर्म.
तपोदानादिकं सर्वं पुण्यं तत्र प्रतिष्ठितम्
तप, दान आणि अशा सर्व गोष्टींचं पुण्य तिथेच स्थिर आहे.
एको जिनः सर्वमयो नृपेंद्र नास्त्येव धर्मं परमं हि तीर्थम् । अयं तु लाभः परमस्तु तस्माद्ध्य्यास्व नित्यं सुसुखो भविष्यसि
एकच जिन सर्वत्र आहे, राजन; त्याहून श्रेष्ठ धर्म किंवा तीरथ नाही. हेच खऱ्या अर्थाने मोठं लाभ आहे; म्हणून नेहमी ध्यान कर, तू अत्यंत सुखी होशील.
विनिंद्य धर्मं सकलं सवेदं दानं सपुण्यं परयज्ञरूपम् । पापस्वभावैर्बहुबोधितो नृपस्त्वंगस्य पुत्रो भुवि तेन पापिना
संपूर्ण धर्म, वेद, दान, पुण्य आणि श्रेष्ठ यज्ञ यांना नाकारून, तू, राजा, पापी स्वभाव असणाऱ्यांनी शिकविलास, अंगाचा पुत्र म्हणून त्या पाप्याने पृथ्वीवर.
सूत उवाच- एवं संबोधितो वेनः पापभावं गतः किल । पुरुषेण तेन जैनेन महापापेन मोहितः
सूतम्हणाले — अशा प्रकारे वेणाला समजावलं गेलं आणि तो पापमय झाला; त्या जैन पुरुषाने, मोठ्या पाप्याने त्याला मोहात पाडलं.
नमस्कृत्य ततः पादौ तस्यैव च दुरात्मनः । वेदधर्मं परित्यज्य सत्यधर्मादिकां क्रियाम्
मग त्याने त्या दुष्टाच्या पायांना वंदन केलं आणि वेदधर्म, सत्यधर्म वगैरे सर्व चांगल्या कृती सोडून दिल्या.
सुयज्ञानां निवृत्तिः स्याद्वेदानां हितथैव च । पुण्यशास्त्रमयो धर्मस्तदा नैव प्रवर्तितः
योग्य यज्ञ थांबले आणि वेदांचा त्याग झाला; पुण्यशास्त्रांनी भरलेला धर्म तेव्हा चालू राहिला नाही.
सर्वपापमयो लोकः संजातस्तस्य शासनात् । नैव यागाश्च वेदाश्च धर्मशास्त्रार्थमुत्तमम्
त्याच्या आज्ञेने सारा लोक पापमय झाला; यज्ञ, वेद आणि धर्मशास्त्रांचा श्रेष्ठ अर्थ राहिला नाही.
न दानाध्ययनं विप्रास्तस्मिञ्छासति पार्थिवे । एवं धर्मप्रलोपोभून्महत्पापं प्रवर्तितम्
त्या राजाच्या राज्यात ब्राह्मणांनी दान दिलं नाही, अभ्यास केला नाही; अशा प्रकारे धर्माचा नाश झाला आणि मोठं पाप सुरू झालं.
अंगेन वार्यमाणस्तु अन्यथा कुरुते भृशम् । न ननाम पितुः पादौ मातुश्चैव दुरात्मवान्
अंगाने रोखलं तरी तो वेगळंच वागत राहिला; त्या दुष्टाने वडिलांच्या आणि आईच्या पायांना वंदन केलं नाही.
सनकस्यापि विप्रस्य अहमेकः प्रतापवान् । पित्रा निवार्यमाणश्च मात्रा चैव दुरात्मवान्
सनाक ऋषीलाही मी एकटाच बलवान आहे असं वाटलं; वडिलांनी आणि आईने रोखलं तरी मी, दुष्ट मनाचा, त्यांचं ऐकलं नाही.
न करोति शुभं पुण्यं तीर्थदानादिकं कदा । आत्मभावानुरूपं च बहुकालं महायशाः
त्याने कधीच तीर्थयात्रा, दान किंवा इतर कोणतेही पुण्याचे काम केले नाही. महायशस्वी असलेल्या त्याच्या वागणुकीने नेहमीच त्याच्या स्वभावानुसार, खूप काळपर्यंतच वागले.
पुनः सर्वैर्विचार्यैवं कस्मात्पापी व्यजायत । अंगप्रजापतेः पुत्रो वंशलाञ्छनमागतः
तेव्हा सर्वांनी हे सगळं विचार करून आश्चर्य मानलं, 'अशा पापी माणसाचा जन्म कसा झाला? अंग नावाच्या राजाचा मुलगा होऊन वंशाला कलंक कसा लावला?'
पुनः पप्रच्छ धर्मात्मा सुतां मृत्योर्महात्मनः । कस्य दोषात्समुत्पन्नो वद सत्यं मम प्रिये
पुन्हा धर्मात्म्याने मृत्यूच्या कन्येला विचारलं, 'माझ्या प्रिय, खरे सांग, त्याचा जन्म कुणाच्या दोषामुळे झाला?'
सुनीथोवाच- पूर्वमेव स्ववृत्तांतमात्मपुण्यं च नंदिनी । समाचष्ट च अंगाय मम दोषान्महामते
सुनिथा म्हणाली— 'पूर्वीच नंदिनीने स्वतःच्या वागणुकीबद्दल आणि पुण्याबद्दल अंगाला सांगितलं होतं, आणि हे महाबुद्धीमान, माझ्या दोषांचाही उल्लेख केला होता.'