यदातिथिर्गृहे याति महोक्षं पचते द्विजः । अजं वा राजराजेंद्र अतिथिं परिभोजयेत्
जेव्हा एखादा पाहुणा घरी येतो, तेव्हा द्विज मोठ्या बैलाचे किंवा शेळीचे मांस शिजवतो, राजाधिराज, आणि त्या पाहुण्याला जेवायला घालतो.
अश्वमेधमखे अश्वं गोमेधे वृषमेव च । नरमेधे नरं राजन्वाजपेये तथा ह्यजान्
अश्वमेध यज्ञात घोडा, गोमेध यज्ञात बैल, नरमेध यज्ञात मनुष्य, राजन्, आणि वाजपेय यज्ञात देखील शेळ्या यज्ञासाठी दिल्या जातात.
राजसूये महाराज प्राणिनां घातनं बहु । पुंडरीके गजं हन्याद्गजमेधेऽथ कुंजरम्
राजसूय यज्ञात, महाराज, अनेक जीव मारले जातात; पुंडरीक यज्ञात हत्ती मारतात, आणि गजमेध यज्ञात मोठा गज मारतात.
सौत्रामण्यां पशुं मेध्यं मेषमेव प्रदृश्यते । नानारूपेषु सर्वेषु श्रूयतां नृपनंदन
सौत्रामणी यज्ञात मेंढा यज्ञासाठी निवडला जातो; राजपुत्रा, वेगवेगळ्या प्रकारच्या यज्ञांत काय काय होते ते ऐक.
नानाजातिविशेषाणां पशूनां घातनं स्मृतम् । यच्चापि दीयते दानं किं तद्दानस्य लक्षणम्
विविध जातींच्या प्राण्यांचे वध करणे सांगितले आहे; आणि जे काही दान दिले जाते, त्याचे खरे स्वरूप काय आहे?
ज्ञेयं तदन्नमुच्छिष्टं क्रियते भूरिभोजनम् । अत्यंतदोषहीनांस्तान्हिंसंति यन्महामखे
शिल्लक राहिलेले अन्न मोठ्या प्रमाणात यज्ञात अर्पण केले जाते; जे पूर्णपणे दोषरहित आहेत, तेच या मोठ्या यज्ञात हिंसा करतात.
तत्र किं दृश्यते धर्मः किं फलं तत्र भूपते । पशूनां मारणं यत्र निर्दिष्टं वेदपंडितैः
राजन्, तिथे काय धर्म आहे आणि काय फळ मिळते? जिथे वेदपंडितांनी प्राण्यांच्या हत्येची आज्ञा दिली आहे.
तस्माद्विनष्टधर्मं च न पुण्यं मोक्षदायकम् । दयां विना हि यो धर्मः स धर्मो विफलायते
म्हणून जिथे धर्म हरवतो, तिथे मुक्ती देणारे पुण्य राहत नाही; कारण दयेशिवाय जो धर्म असतो, तो निष्फळ ठरतो.
जीवानां पालनं यत्र तत्र धर्मो न संशयः । स्वाहाकारः स्वधाकारस्तपः सत्यं नृपोत्तम
जिथे जीवांचे रक्षण होते, तिथेच खरा धर्म आहे, यात शंका नाही; स्वाहा, स्वधा, तप आणि सत्य, हेच खरे राजश्रेष्ठ.
दयाहीनं चापलं स्यान्नास्ति धर्मस्तु तत्र हि । एते वेदा न वेदाः स्युर्दया यत्र न विद्यते
जिथे दया नाही, तिथे चंचलता येते; तिथे धर्म राहत नाही. जिथे दया नाही, ते वेद वेद नाहीत.
दयादानपरो नित्यं जीवमेव प्ररक्षयेत् । चांडालोऽप्यथ शूद्रो वा स वै ब्राह्मण उच्यते
जो नेहमी दया आणि दान करतो, तो जीवांचे रक्षण करतो; मग तो चांडाळ असो किंवा शूद्र असो, तोच खरा ब्राह्मण समजावा.
ब्राह्मणो निर्दयो यो वै पशुघातपरायणः । स वै सुनिर्दयः पापी कठिनः क्रूरचेतनः
जो ब्राह्मण निर्दयी आहे आणि प्राण्यांच्या हत्येत मग्न आहे, तो खरोखरच निर्दयी, पापी, कठोर आणि क्रूर मनाचा आहे.
वंचकैः कथितो वेदो यो वेदो ज्ञानवर्जितः । यत्र ज्ञानं भवेन्नित्यं तत्र वेदः प्रतिष्ठति
फसवणूक करणाऱ्यांनी सांगितलेला वेद हा ज्ञानाशिवाय असतो; जिथे कायम ज्ञान असते, तिथेच वेद टिकून राहतो.
दयाहीनेषु वेदेषु विप्रेषु च महामते । नास्ति सत्यं क्रिया तत्र वेदविप्रेषु वै तदा
दयाशिवाय असलेल्या वेदांत आणि ब्राह्मणांत, हे महाज्ञानी, तिथे ना सत्य असते ना विधी; अशा वेदांत आणि ब्राह्मणांत काहीच शिल्लक राहत नाही.
वेदा न वेदा राजेंद्र ब्राह्मणाः सत्यवर्जिताः । दानस्यापि फलं नास्ति तस्माद्दानं न दीयते
राजाधिराज, जे ब्राह्मण सत्याशिवाय आहेत, त्यांचे वेद हे वेद नाहीत; आणि दानाचेही फळ राहत नाही, म्हणून दान करु नये.
यथा श्राद्धस्य वै चिह्नं तथा दानस्य लक्षणम् । जिनस्यापि च यद्धर्मं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
जसे श्राद्धाचे चिन्ह असते, तसेच दानाचेही लक्षण असते; आणि जिनाचा धर्मही भोग आणि मुक्ती देणारा आहे.
तवाग्रेऽहं प्रवक्ष्यामि बहुपुण्यप्रदायकम् । आदौ दया प्रकर्तव्या शांतभूतेन चेतसा
तुझ्यासमोर मी ते सांगतो, जे पुष्कळ पुण्य देणारे आहे; सुरुवातीला शांत मनाने दया करावी.
आराधयेद्धृदा देवं जिनं येन चराचरम् । मनसा शुद्धभावेन जिनमेकं प्रपूजयेत्
ज्याच्यामुळे सगळे चराचर आहे, त्या जिनदेवाची मनापासून पूजा करावी; शुद्ध भावनेने एकमेव जिनाची मनाने भक्ती करावी.
नमस्कारः प्रकर्तव्यस्तस्य देवस्य नान्यथा । मातापित्रोस्तु वै पादौ कदा नैव प्रवंदयेत्
त्या देवतेला वंदन करावं, दुसऱ्या कुणालाही नाही. पण आईवडिलांच्या पायांना मात्र कधीच वंदन करू नये.
अन्येषामपि का वार्ता श्रूयतां राजसत्तम । वेन उवाच- एते विप्राश्च आचार्या गंगाद्याः सरितस्तथा
इतरांचं काय सांगावं? ऐक राजसत्तम. वेण म्हणाला — हे ब्राह्मण, गुरुजन आणि गंगा वगैरे पवित्र नद्या—
वदंति पुण्यतीर्थानि बहुपुण्यप्रदानि च । तत्किं वदस्व सत्यं मे यदि धर्ममिहेच्छसि
हे सर्वजण या तीरथांना फार पुण्य देणारे म्हणतात. मग खरं सांग, जर तुला इथे धर्म हवा असेल तर तुझं मत काय?
पातक उवाच- आकाशाद्वै महाराज मेघा वर्षंति वै जलम् । भूमौ हि पर्वतेष्वेवं सर्वत्र पतिते जलम्
पापाचं मूर्तिमंत रूप म्हणालं — राजन, आकाशातून ढग पाऊस पाडतात; ते पाणी पृथ्वीवर, पर्वतांवर आणि सर्वत्र पडतं.
स आप्लाव्य ततस्तिष्ठेद्दयां सर्वत्र भावयेत् । नद्यः पापप्रवाहास्तु तासु तीर्थं श्रुतं कथम्
ते पाणी सर्वत्र पसरतं आणि तिथेच राहतं; म्हणून सर्वत्र दया ठेवावी. पण नद्या मात्र पाप वाहून नेतात — मग त्यांना तीरथ कसं म्हणावं?
जलाशया महाराज तडागाः सागरास्तथा । पृथिव्याधारकाश्चैव गिरयो अश्मराशयः
राजा, जलाशय, तळी, समुद्र आणि पृथ्वीला आधार देणारे पर्वत, दगडांचे ढीग —
नास्त्येतेषु च वै तीर्थं जलैर्जलदमुत्तमम् । स्नाने यदा महत्पुण्यं कस्मान्मत्स्येषु वै नहि
यात कुठेही तीरथ नाही, पाण्यापेक्षा पाणी श्रेष्ठ नाही; जर स्नानाने मोठं पुण्य मिळत असेल, तर ते मास्यांना का मिळत नाही?
दृष्टा स्नानेन वै सिद्धिर्मीनाः शुद्ध्यंति नान्यथा । यत्र जिनस्तत्र तीर्थं तत्र धर्मः सनातनः
पाहिलं जातं की मासे फक्त स्नानानेच शुद्ध होतात, दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे नाही; जिथे जिन आहे तिथेच तीरथ, तिथेच सनातन धर्म.
तपोदानादिकं सर्वं पुण्यं तत्र प्रतिष्ठितम्
तप, दान आणि अशा सर्व गोष्टींचं पुण्य तिथेच स्थिर आहे.
एको जिनः सर्वमयो नृपेंद्र नास्त्येव धर्मं परमं हि तीर्थम् । अयं तु लाभः परमस्तु तस्माद्ध्य्यास्व नित्यं सुसुखो भविष्यसि
एकच जिन सर्वत्र आहे, राजन; त्याहून श्रेष्ठ धर्म किंवा तीरथ नाही. हेच खऱ्या अर्थाने मोठं लाभ आहे; म्हणून नेहमी ध्यान कर, तू अत्यंत सुखी होशील.
विनिंद्य धर्मं सकलं सवेदं दानं सपुण्यं परयज्ञरूपम् । पापस्वभावैर्बहुबोधितो नृपस्त्वंगस्य पुत्रो भुवि तेन पापिना
संपूर्ण धर्म, वेद, दान, पुण्य आणि श्रेष्ठ यज्ञ यांना नाकारून, तू, राजा, पापी स्वभाव असणाऱ्यांनी शिकविलास, अंगाचा पुत्र म्हणून त्या पाप्याने पृथ्वीवर.
सूत उवाच- एवं संबोधितो वेनः पापभावं गतः किल । पुरुषेण तेन जैनेन महापापेन मोहितः
सूतम्हणाले — अशा प्रकारे वेणाला समजावलं गेलं आणि तो पापमय झाला; त्या जैन पुरुषाने, मोठ्या पाप्याने त्याला मोहात पाडलं.