गंधर्वैः स्तूयमानस्तु गतः शक्रोऽमरावतीम् । इत्थं सद्यो विपापोऽभूत्प्रयागे पाकशासनः
गंधर्वांनी स्तुती करताच शक्र अमरावतीला गेला. अशा प्रकारे, प्रयागात पाका-विजेता क्षणातच पापमुक्त झाला.
याहि त्वमपि कल्याणि प्रयागं देवसेवितम् । सद्यः पापविनाशाय तथा स्वर्गतये दृढम्
तूही, हे कल्याणी, देवांनी पूजिलेल्या प्रयागात जा. तिथे क्षणात पाप नष्ट होते आणि नक्कीच स्वर्गप्राप्ती होते.
इति तस्य वचः श्रुत्वा सेतिहासं समंगलम् । तदैव संभ्रमापन्ना नत्वा पादौ द्विजस्य तु
त्याचे शुभ आणि इतिहासयुक्त वचन ऐकून, ती त्वरित ब्राह्मणाच्या पायांवर वाकली.
त्यक्त्वा बंधुजनं सर्वं दासदासीगृहं तथा । सकलान्विषयान्रक्षो विषग्रासानिव स्फुटम्
तिने सर्व नातेवाईक, दास-दासींचे घर आणि सर्व भोग सोडून दिले, जणू विष टाकावे तसे.
वपुश्च क्षणविध्वंसि पश्यंती निर्गता ह्यहम् । नरकार्णवसंपात दारुणांतर वह्निना
आपले शरीर क्षणात नष्ट होताना पाहून, मी त्या भयंकर नरकाच्या ज्वाळांनी संतप्त होऊन बाहेर पडले.
हृदये कुणपव्याघ्र तदा तत्तप्यमानया । मया गत्वा कृतं स्नानं माघे मासि सितासिते
माझ्या हृदयात मृतदेहासारख्या व्याघ्राने छळले असता, मी माघ महिन्यात शुभ आणि अशुभ तीर्थांवर स्नान केले.
तस्य स्नानस्य माहात्म्यं शृणु वृद्धनिशाचर । त्र्यहात्पापक्षयो जातः सप्तविंशतिभिर्दिनैः
हे वृद्ध राक्षस, त्या स्नानाचे महत्त्व ऐक—तीन दिवसांत माझे पाप नष्ट झाले; सत्तावीस दिवसांत—
शेषैर्मे यदभूत्पुण्यं तेन देवत्वमागता । रममाणा तु कैलासे गिरिजायाः प्रिया सखी
त्या स्नानाने मिळालेल्या पुण्यामुळे मला देवत्व प्राप्त झाले; मी कैलासावर गिरिजेची प्रिय सखी म्हणून रमले.
जातिस्मरा तथा जाता प्रयागस्य प्रभावतः । स्मृत्वा प्रयागमाहात्म्यं माघे माघे व्रजाम्यहम्
प्रयागाच्या प्रभावामुळे मी जन्मस्मरण असलेली झाले; प्रयागाचे माहात्म्य आठवून, मी दर माघ महिन्यात तिथे जाते.
इति राक्षस यत्पृष्टं त्वया विस्मितचेतसा । तन्मया कथितं सर्वं चरितं प्रीतये तव
हे राक्षसा, तू ज्या आश्चर्याने विचारलेस, ते सर्व मी तुझ्या आनंदासाठी सांगितले.
मत्प्रीतये चरित्रं स्वं त्वं ब्रूहि मम राक्षस । कर्मणा केनजातोऽसि विरूपोऽतिभयंकरः
आता, माझ्या आनंदासाठी, तुझे चरित्र सांग, हे राक्षसा—कुठल्या कर्मामुळे तू असा विकृत आणि भयंकर जन्मास आला आहेस?
श्मश्रुलो दीर्घदंष्ट्रंश्च क्रव्यादो गिरिगह्वरे । राक्षस उवाच। इष्टं ददाति गृह्णाति गुह्यं वदति पृच्छति
लांब दाढी, मोठ्या सुळ्या असलेला, पर्वताच्या गुहांत राहणारा मांसाहारी—राक्षस म्हणाला: जो हवे ते देतो, घेतो, गुपित सांगतो, विचारतो—
प्रीत्या हि सज्जनो भद्रे तच्च सर्वं त्वयि स्थितम् । त्वया संभावितो नूनं मन्येऽहं वामलोचने
सज्जन लोक आनंदाने तुझ्यावर प्रेम करतात, आणि त्यांच्या सर्व चांगुलपणाचं केंद्र तूच आहेस. सुंदर डोळ्यांची सखी, मला खात्री आहे की, तू त्यांच्याकडून मान मिळवला आहेस.
भाविनी निष्कृतिः सद्यस्त्वयास्य क्रूरकर्मणः । अतो वक्ष्यामि ते भद्रे दुष्कृतं यत्स्वयंकृतम्
भाग्यवती, या क्रूर कर्माचं तुझ्यामुळे लगेचच उपाय होईल. म्हणून, सखी, मी तुला माझ्या हातून झालेलं पाप सांगतो.
निवेद्य सज्जने दुःखं ततः सर्वसुखी भवेत् । शृणु सुश्रोण्यहं काश्यां बह्वृचो वेदपारगः
आपलं दु:ख सज्जनांना सांगितल्यावर मन हलकं होतं आणि सुख मिळतं. सुंदर कंबरेच्या सखी, ऐक, मी काशी नगरीत ऋग्वेदाचा पारंगत ब्राह्मण होतो.
जातः पुरा द्विजः श्रेष्ठः कुले महति निर्मले । राज्ञां दुष्कृतिनां भीरु शूद्राणां च तथा विशाम्
पूर्वी मी एका मोठ्या, शुद्ध ब्राह्मण घराण्यात जन्मलो होतो. भीतीने थरथरणाऱ्या सखी, त्या काळात पापी राजे, शूद्र आणि सामान्य लोकांमध्येही होतो.
वाराणस्यां कृतो घोरो मया दुष्टप्रतिग्रहः । बहुधा बहुधा वारं निषिद्धः कुत्सितो बहु
वाराणसीमध्ये मी वाईट दान स्वीकारलं, हे फार मोठं पाप केलं. अनेकदा मला त्यासाठी टोकलं गेलं, तरी मी पुन्हा पुन्हा तेच वाईट दान घेतलं आणि लोकांनी मला निंदा केली.
चांडालस्यापि न त्यक्तो मया दुष्टप्रतिग्रहः । अन्यच्च पातकं तत्र ममाभून्मूढचेतसः । तन्नास्ति दुष्कृतं कर्म मया यत्र न यत्कृतम्
चांडाळाकडून मिळालेलं वाईट दानही मी सोडलं नाही. त्या ठिकाणी, माझ्या अज्ञानामुळे, मी आणखीही पाप केलं. असं एकही वाईट कर्म नाही, जे मी केलं नाही.
अन्यच्च श्रूयतां दोषः क्षेत्रस्य वरवर्णिनि । अविमुक्तेऽणुमात्रं यत्तदघं मेरुतां व्रजेत् । न धर्मस्तु मया कश्चित्संचितस्तत्र जन्मनि
सुंदर वर्णाच्या सखी, त्या पवित्र क्षेत्राबद्दल अजून एक दोष ऐक. अविमुक्त क्षेत्रात अगदी लहान पापही मेरू पर्वताएवढं भारी होतं. त्या जन्मात मी काहीही पुण्य साठवलं नाही.
ततो बहुतिथे काले मृतस्तत्रैव शोभने । अविमुक्तप्रभावेण न चाहं नरकं गतः
मग खूप काळानंतर मी तिथेच मरण पावलो, सुंदर सखी. पण अविमुक्त क्षेत्राच्या प्रभावामुळे मी नरकात गेलो नाही.
अविमुक्ते मृतः कश्चिन्नरकं नेति किल्बिषी । अविमुक्ते कृतं किंचित्पापं वज्री भवेद्दृढम्
असं म्हणतात की अविमुक्त क्षेत्रात मरण पावलेला, कितीही पापी असला तरी नरकात जात नाही. पण तिथे केलं गेलेलं पाप वज्रासारखं दृढ होतं.
वज्रलेपेन पापेन तेन मे जन्म राक्षसम् । रौद्रं क्रूरतरं पापं संभूतं हिमपर्वते
त्या वज्रासारख्या घट्ट पापामुळे मला राक्षसाचं जन्म मिळालं. हिमालयात माझं अत्यंत भयंकर आणि क्रूर पापी जीवन सुरू झालं.
द्विर्जातो गृध्रयोनौ प्राक्त्रिर्व्याघ्रो द्विः सरीसृपः । एकवारमुलूकस्तु विड्वराहस्ततः परम्
मी दोनदा गिधाडाच्या जातीमध्ये, पूर्वी तीनदा वाघ म्हणून, दोनदा सर्प म्हणून जन्म घेतला. एकदा घुबड, मग रानडुक्कर म्हणूनही जन्मलो.
इदं तु दशमं जन्म राक्षसं मम भामिनी । अतीतानि सहस्राणि वर्षाणि मम जन्मनः
हे माझं दहावं राक्षसाचं जन्म आहे, तेजस्विनी. माझ्या या जन्मांना हजारो वर्षं उलटून गेली.
नास्ति मे निष्कृतिर्भद्रे एतस्माद्दुःखसागरात् । अत्र त्रियोजनं सुभ्रूर्निर्जंतु हि मया कृतम्
सखी, या दु:खाच्या समुद्रातून मला सुटका नाही. सुंदर भुवईच्या सखी, इथे मी तीन योजनांचं क्षेत्र प्राण्यांविना केलं आहे.
अनागसां च भूतानां बहूनां च कृतः क्षयः । कर्मणा तेन मे सुभ्रूर्दह्यते सततं मनः
मी अनेक निरपराध जीवांचा नाश केला. त्या कर्मामुळे, सुंदर भुवईच्या सखी, माझं मन नेहमी जळत राहतं.
त्वद्दर्शनसुधासिक्तं गतं शैत्यं मनो मम । तीर्थं फलति कालेन सद्यः साधुसमागमः
तुला पाहिल्याने माझ्या मनावर अमृतासारखी शांती पडली. तीर्थाचं फळ वेळेनं मिळतं, पण सज्जनांच्या संगतीचं फळ तात्काळ मिळतं.
अतः सत्संगतिं सुभ्रूः प्रशंसंति मनीषिणः । एतत्ते कथितं सर्वं स्वदुःखं हृद्गतं मया
म्हणूनच, सुंदर भुवईच्या सखी, बुद्धिमान लोक सज्जनांच्या संगतीचं कौतुक करतात. माझ्या मनातलं सगळं दु:ख मी तुला सांगितलं.
विरलः सज्जनः सुभ्रूः स्वात्मा यस्य न खिद्यते । जानास्यत्रोचितं त्वं हि किंचिन्नो वच्म्यतः परम्
सुंदर भुवईच्या सखी, असा सज्जन फार दुर्मिळ असतो, ज्याचं मन स्वतःच्या दु:खाने खचत नाही. इथे काय योग्य आहे ते तुला माहीत आहे, म्हणून मी आणखी काही बोलणार नाही.
अस्य दुःखोदधेः पारं कथं यामीति चिंतयन् । सज्जनानां समा भूतिः सर्वेषामुपजीवनम्
‘या दु:खाच्या समुद्राचा पार कसा पडावा?’ असं विचार करत असताना, सज्जनांची संगत सर्वांसाठी आधार आणि जगण्याचं साधन असते.