गतेषु तेषु सर्वेषु वेनो राज्यमकारयत् । सूत उवाच- सा सुनीथा सुतं दृष्ट्वा सर्वराज्यप्रसाधकम्
सर्वजण गेल्यावर वेणाने राज्य चालवलं; सूतम्हणाला: सुनिथाने आपल्या पुत्राला सर्व राज्य स्थापन करणारा पाहिलं—
विशंकते प्रभावेण शापात्तस्य महात्मनः । मम पुत्रो महाभागो धर्मत्राता भविष्यति
त्या महात्म्यावर शापाचा प्रभाव असल्यामुळे तिला शंका वाटू लागली: 'माझा हा पुण्यवान पुत्र धर्माचा रक्षक होईल.'
इत्येवं चिंतयेन्नित्यं पूर्वपापाद्विशंकिता । धर्मांगानि सुपुण्यानि सुताग्रे परिदर्शयेत्
ती नेहमीच पूर्वीच्या पापामुळे काळजीत राहायची आणि आपल्या मुलासमोर धर्माची पुण्यकारी अंगं दाखवायची.
सत्यभावादि कान्पुण्यान्गुणान्सा वै प्रकाशयेत् । इत्युवाच सुतं सा हि अहं धर्मसुता सुत
ती त्याला सत्यता आणि इतर पुण्यगुण शिकवायची; आणि म्हणायची: 'अरे मुला, मी धर्माची कन्या आहे.'
पिता ते धर्मतत्त्वज्ञस्तस्माद्धर्मं समाचर । इत्येवं बोधयेन्नित्यं पुत्रं वेनं तदा सती
तुझ्या वडिलांना धर्माचं खरं ज्ञान आहे, म्हणून तू नेहमी धर्माचं पालन कर. अशा प्रकारे त्या काळी ती सती स्त्री आपल्या पुत्र वेनाला नेहमी समजावून सांगायची.
मातापित्रोस्तयोर्वाक्यं प्रजायुक्तं प्रपालयेत् । एवं वेनः प्रजापालः संजातःक्षितिमंडले
आईवडिलांचं, प्रजेसाठी उपयुक्त असलेलं वचन पाळावं. अशा रीतीने वेन पृथ्वीवर प्रजेचा रक्षणकर्ता झाला.
सुखेन जीवते लोकःप्रजाधर्मेणरंजिताः । एवं राज्यप्रभावं तु वेनस्यापि महात्मनः
राजाच्या धर्मनिष्ठ वागण्यामुळे लोक सुखाने आणि आनंदाने जगतात. अशा प्रकारे वेनाच्या राज्याचा प्रभावही मोठा होता.
धर्मभावाः प्रवर्तंते तस्मिञ्छासति पार्थिवे
त्या राजाच्या कारभारात धर्माचे गुण फुलू लागतात.
सप्तत्रिंशोऽध्यायः 2.37 ऋषय ऊचुः- एवं वेनस्य चैवासीत्सृष्टिरेव महात्मनः । धर्माचारं परित्यज्य कथं पापमतिर्भवेत्
ऋषी म्हणाले — अशा रीतीने महात्मा वेनाची सृष्टी झाली. मग त्याने धर्माचं आचरण सोडून पापी वृत्ती कशी अंगीकारली?
सूत उवाच- ज्ञानविज्ञानसंपन्ना मुनयस्तत्त्ववेदिनः । शुभाशुभं वदंत्येवं तन्न स्यादिह चान्यथा
सूतरूपी कथाकार म्हणाला — हे मुनी, जे ज्ञान आणि अनुभवाने परिपूर्ण आहेत, ते शुभ आणि अशुभ गोष्टी सांगतात; इथे ते वेगळं होऊच शकत नाही.
तप्यमानेन तेनापि सुशंखेन महात्मना । दत्तः शापः कथं विप्रा न यथावच्च जायते
त्या महात्मा सुशंखालाही दुःख झालं आणि त्याने शाप दिला. पण हे ब्राह्मणहो, तो शाप योग्यप्रकारे का घडत नाही?
वेनस्य पातकाचारं सर्वमेव वदाम्यहम् । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे प्रजापाले महात्मनि
मी वेनाच्या सर्व पापी वागणुकीची गोष्ट सांगतो. त्या धर्मज्ञ, प्रजापालक महात्म्याच्या राज्यात,
पुरुषः कश्चिदायातश्छद्म लिंगधरस्तदा । नग्नरूपो महाकायः शिरोमुंडो महाप्रभः
त्या वेळी एक मनुष्य वेगळ्या वेशात, नग्न रूपात, मोठ्या देहाचा, डोक्यावर केस नसलेला आणि तेजस्वी असा तेथे आला.
मार्जनीं शिखिपत्राणां कक्षायां स हि धारयन् । गृहीतं पानपात्रं तु नालिकेरमयं करे
त्याच्या बगलमध्ये मोरपिसांची झाडू होती आणि हातात नारळाच्या करवंट्याचं प्यायचं भांडे धरलं होतं.
पठमानो ह्यसच्छास्त्रं वेदधर्मविदूषकम् । यत्र वेनो महाराजस्तत्रायातस्त्वरान्वितः
तो खोटं शास्त्र म्हणत होता, जे वेदधर्माचा अपमान करणारं होतं, आणि तो वेगाने राजा वेनाच्या जवळ गेला.
सभायां तस्य वेनस्य प्रविवेश स पापवान् । तं दृष्ट्वा समनुप्राप्तं वेनः प्रश्नं तदाकरोत्
तो पापी मनुष्य वेनाच्या सभेत शिरला. त्याला तिथे येताना पाहून वेनाने त्याला विचारलं.
भवान्को हि समायात ईदृग्रूपधरो मम । सभायां वर्तमानस्य पुरः कस्मात्समागतः
तू कोण आहेस, असा वेष घेऊन माझ्या सभेत आला आहेस? माझ्यासमोर का आला आहेस?
को वेषः किं नु ते नाम को धर्मः कर्म ते वद । को वेदस्ते क आचारः किं तपः का प्रभावना
तुझा वेष कोणता? तुझं नाव काय? तुझा धर्म कोणता? तुझे कृत्य काय? तुझा वेद कोणता? तुझा आचार काय? तुझं तप काय? तुझी शक्ती कोणती?
किं ज्ञानं कः प्रभावस्ते किं सत्यं धर्मलक्षणम् । तत्त्वं सर्वं समाचक्ष्व ममाग्रे सत्यमेव च
तुला काय ज्ञान आहे? तुझी प्रभा कोणती? सत्य म्हणजे काय, धर्माचं लक्षण काय? हे सर्व खरं खरं माझ्यासमोर सांग.
श्रुत्वा वेनस्य तद्वाक्यं पापो वाक्यमुदाहरत् । पातक उवाच- करोष्येवं वृथा राज्यं महामूढो न संशयः
वेनाचं हे बोलणं ऐकून तो पापी मनुष्य म्हणाला — तू हे राज्य व्यर्थ चालवत आहेस, तू मोठा मूढ आहेस, यात शंका नाही.
अहं धर्मस्य सर्वस्वमहं पूज्यतमोसुरैः । अहं ज्ञानमहं सत्यमहं धाता सनातनः
मीच धर्माचा सारांश आहे, मला देवताही मोठ्या भक्तीने पूजतात. मीच ज्ञान आहे, मीच सत्य आहे, मीच सनातन सृष्टीकर्ता आहे.
अहं धर्मं अहं मोक्षः सर्वदेवमयो ह्यहम् । ब्रह्मदेहात्समुद्भूतः सत्यसंधोऽस्मि नान्यथा
मीच धर्म आहे, मीच मोक्ष आहे, मी सर्व देवांचा स्वरूप आहे. मी ब्रह्मदेवाच्या देहातून उत्पन्न झालो आहे, मी सत्यप्रतिज्ञ आहे, दुसरं काही नाही.
जिनरूपं विजानीहि सत्यधर्मकलेवरम् । मामेव हि प्रधावंति योगिनो ज्ञानतत्पराः
जिनरूप म्हणजेच सत्य आणि धर्माचं मूर्तिमंत रूप समजावं. ज्ञानात मन लावणारे योगी फक्त माझ्याकडेच धाव घेतात.
वेन उवाच- तवैव कीदृशं कर्म किं ते दर्शनमेव च । किमाचारो वदस्वैहि इत्युक्तं तेन भूभुजा
वेना म्हणाला — तुझं कर्म कसं आहे, तुझं रूप कसं आहे, आणि तुझा आचार कसा आहे, हे त्या राजाने विचारल्याप्रमाणे मला सांग.
पातक उवाच- अर्हंतो देवता यत्र निर्ग्रंथो दृश्यते गुरुः । दया चैव परो धर्मस्तत्र मोक्षः प्रदृश्यते
पातक म्हणाला — जिथे अर्हंतांना देव मानलं जातं, जिथे नग्न गुरु दिसतो, आणि जिथे मोठ्या दयेला धर्म मानलं जातं, तिथेच खऱ्या अर्थाने मोक्ष मिळतो.
दर्शनेस्मिन्न संदेह आचारान्प्रवदाम्यहम् । यजनं याजनं नास्ति वेदाध्ययनमेव च
या मतात काहीच शंका नाही; मी आचार सांगतो — इथे यज्ञ किंवा इतर कोणतीही पूजा नाही, ना दुसऱ्यांना करवली जाते, ना वेदांचा अभ्यास केला जातो.
नास्ति संध्या तपो दानं स्वधास्वाहाविवर्जितम् । हव्यकव्यादिकं नास्ति नैव यज्ञादिका क्रिया
इथे संध्यावंदन, तप किंवा दान नाही; पितरांना किंवा देवांना नैवेद्य देणं नाही; हविष्य किंवा काव्य यासारख्या विधी नाहीत, ना यज्ञादी कर्मे केली जातात.
पितॄणां तर्पणं नास्ति नातिथिर्वैश्वदेविकम् । क्षपणस्य वरा पूजा अर्हतो ध्यानमुत्तमम्
पितरांना तर्पण नाही, ना अतिथी किंवा वैश्वदेव विधी आहेत; खऱ्या अर्थाने क्षपण म्हणजे संन्याशाची पूजा सर्वोत्तम, आणि अर्हंताचं ध्यान हेच श्रेष्ठ मानलं जातं.
अयं धर्मसमाचारो जैनमार्गे प्रदृश्यते । एतत्ते सर्वमाख्यातं निजधर्मस्यलक्षणम्
हा जो धर्माचा आचार आहे, तो जैन मार्गात दिसतो; मी माझ्या धर्माची सर्व लक्षणं तुला सांगितली.
वेन उवाच- वेदप्रोक्तो यथा धर्मो यत्र यज्ञादिकाः क्रियाः । पितॄणां तर्पणं श्राद्धं वैश्वदेवं न दृश्यते
वेना म्हणाला — जसा वेदांनी सांगितलेला धर्म आहे, जिथे यज्ञादी कर्मे होतात, तिथे पितरांना तर्पण, श्राद्ध किंवा वैश्वदेव दिसत नाही.