प्रहृष्टचेतसः सख्यः स्वस्थानं परिजग्मिरे । गतासु तासु सर्वासु सखीषु द्विजसत्तमः
तिच्या आनंदी मैत्रिणीही आपापल्या घरी परतल्या; सर्व सख्या गेल्यावर तो श्रेष्ठ ब्राह्मण—
रेमे त्वंगस्तया सार्धं प्रियया भार्यया सह । तस्यामुत्पाद्य तनयं सर्वलक्षणसंयुतम्
त्याने आपल्या प्रिय पत्नी सुनिथासोबत सुख उपभोगलं; तिच्या पोटी सर्व शुभ गुणांनी युक्त असा एक मुलगा जन्माला आला.
चकार नाम तस्यैव वेनाख्यं तनयस्य हि । ववृधे स महातेजाः सुनीथातनयस्तदा
त्याने त्या मुलाचं नाव 'वेण' ठेवलं; त्या वेळी सुनिथेचा तो तेजस्वी पुत्र वाढू लागला.
वेदशास्त्रमधीत्यैव धनुर्वेदं गुणान्वितम् । सर्वासामपि मेधावी विद्यानां पारमेयिवान्
त्याने वेद, शास्त्र आणि गुणांनी युक्त धनुर्वेद शिकून सर्व विद्या आत्मसात केल्या आणि सर्वांत बुद्धिमान झाला.
अंगस्य तनयो वेनः शिष्टाचारेण वर्तते । स वेनो ब्राह्मणश्रेष्ठः क्षत्त्राचारपरोऽभवत्
अंगाचा पुत्र वेण शिष्टाचाराने वागू लागला; हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तो वेण क्षत्रियांच्या आचारधर्मात रमला.
दिवि चेंद्रो यथा भाति सर्वतेजःसमन्वितः । भात्येवं तु महाप्राज्ञः स्वबलेन पराक्रमैः
जसा इंद्र स्वर्गात सर्व तेजांनी उजळतो, तसा तो महान आणि बुद्धिमान स्वतःच्या बळावर आणि पराक्रमाने चमकत होता.
चाक्षुषस्यांतरे प्राप्ते वैवस्वतसमागते । प्रजापालं विना लोके प्रजाः सीदंति सर्वदा
चाक्षुष मनुंच्या काळानंतर वैवस्वत मनुंचा काळ आला, तेव्हा रक्षण करणारा कोणी नसल्याने लोक नेहमीच दुःखी राहत.
ऋषयो धर्मतत्त्वज्ञाः प्रजाहेतोस्तपोधनाः । व्यचिंतयन्महीपालं धर्मज्ञं सत्यपंडितम्
धर्माचं तत्त्व जाणणारे, तपाने संपन्न असे ऋषी लोकांच्या भल्यासाठी असा राजा शोधू लागले जो धर्मज्ञ आणि खरा पंडित असेल.
तं वेनमेव ददृशुः संपन्नं लक्षणैर्युतम् । प्राजापत्ये पदे पुण्ये अभ्यषिंचन्द्विजोत्तमाः
त्यांना वेणच सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त दिसला आणि त्या उत्तम द्विजांनी त्याला प्रजापतीपदावर बसवलं.
अभिषिक्ते महाभागे त्वंगपुत्रे तदा नृपे । ते प्रजापतयः सर्वे जग्मुश्चैव तपोवनम्
जेव्हा अंगाचा तो पुण्यशाली पुत्र राजा झाला, तेव्हा सर्व प्रजापती तपोवनात निघून गेले.
गतेषु तेषु सर्वेषु वेनो राज्यमकारयत् । सूत उवाच- सा सुनीथा सुतं दृष्ट्वा सर्वराज्यप्रसाधकम्
सर्वजण गेल्यावर वेणाने राज्य चालवलं; सूतम्हणाला: सुनिथाने आपल्या पुत्राला सर्व राज्य स्थापन करणारा पाहिलं—
विशंकते प्रभावेण शापात्तस्य महात्मनः । मम पुत्रो महाभागो धर्मत्राता भविष्यति
त्या महात्म्यावर शापाचा प्रभाव असल्यामुळे तिला शंका वाटू लागली: 'माझा हा पुण्यवान पुत्र धर्माचा रक्षक होईल.'
इत्येवं चिंतयेन्नित्यं पूर्वपापाद्विशंकिता । धर्मांगानि सुपुण्यानि सुताग्रे परिदर्शयेत्
ती नेहमीच पूर्वीच्या पापामुळे काळजीत राहायची आणि आपल्या मुलासमोर धर्माची पुण्यकारी अंगं दाखवायची.
सत्यभावादि कान्पुण्यान्गुणान्सा वै प्रकाशयेत् । इत्युवाच सुतं सा हि अहं धर्मसुता सुत
ती त्याला सत्यता आणि इतर पुण्यगुण शिकवायची; आणि म्हणायची: 'अरे मुला, मी धर्माची कन्या आहे.'
पिता ते धर्मतत्त्वज्ञस्तस्माद्धर्मं समाचर । इत्येवं बोधयेन्नित्यं पुत्रं वेनं तदा सती
तुझ्या वडिलांना धर्माचं खरं ज्ञान आहे, म्हणून तू नेहमी धर्माचं पालन कर. अशा प्रकारे त्या काळी ती सती स्त्री आपल्या पुत्र वेनाला नेहमी समजावून सांगायची.
मातापित्रोस्तयोर्वाक्यं प्रजायुक्तं प्रपालयेत् । एवं वेनः प्रजापालः संजातःक्षितिमंडले
आईवडिलांचं, प्रजेसाठी उपयुक्त असलेलं वचन पाळावं. अशा रीतीने वेन पृथ्वीवर प्रजेचा रक्षणकर्ता झाला.
सुखेन जीवते लोकःप्रजाधर्मेणरंजिताः । एवं राज्यप्रभावं तु वेनस्यापि महात्मनः
राजाच्या धर्मनिष्ठ वागण्यामुळे लोक सुखाने आणि आनंदाने जगतात. अशा प्रकारे वेनाच्या राज्याचा प्रभावही मोठा होता.
धर्मभावाः प्रवर्तंते तस्मिञ्छासति पार्थिवे
त्या राजाच्या कारभारात धर्माचे गुण फुलू लागतात.
सप्तत्रिंशोऽध्यायः 2.37 ऋषय ऊचुः- एवं वेनस्य चैवासीत्सृष्टिरेव महात्मनः । धर्माचारं परित्यज्य कथं पापमतिर्भवेत्
ऋषी म्हणाले — अशा रीतीने महात्मा वेनाची सृष्टी झाली. मग त्याने धर्माचं आचरण सोडून पापी वृत्ती कशी अंगीकारली?
सूत उवाच- ज्ञानविज्ञानसंपन्ना मुनयस्तत्त्ववेदिनः । शुभाशुभं वदंत्येवं तन्न स्यादिह चान्यथा
सूतरूपी कथाकार म्हणाला — हे मुनी, जे ज्ञान आणि अनुभवाने परिपूर्ण आहेत, ते शुभ आणि अशुभ गोष्टी सांगतात; इथे ते वेगळं होऊच शकत नाही.
तप्यमानेन तेनापि सुशंखेन महात्मना । दत्तः शापः कथं विप्रा न यथावच्च जायते
त्या महात्मा सुशंखालाही दुःख झालं आणि त्याने शाप दिला. पण हे ब्राह्मणहो, तो शाप योग्यप्रकारे का घडत नाही?
वेनस्य पातकाचारं सर्वमेव वदाम्यहम् । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे प्रजापाले महात्मनि
मी वेनाच्या सर्व पापी वागणुकीची गोष्ट सांगतो. त्या धर्मज्ञ, प्रजापालक महात्म्याच्या राज्यात,
पुरुषः कश्चिदायातश्छद्म लिंगधरस्तदा । नग्नरूपो महाकायः शिरोमुंडो महाप्रभः
त्या वेळी एक मनुष्य वेगळ्या वेशात, नग्न रूपात, मोठ्या देहाचा, डोक्यावर केस नसलेला आणि तेजस्वी असा तेथे आला.
मार्जनीं शिखिपत्राणां कक्षायां स हि धारयन् । गृहीतं पानपात्रं तु नालिकेरमयं करे
त्याच्या बगलमध्ये मोरपिसांची झाडू होती आणि हातात नारळाच्या करवंट्याचं प्यायचं भांडे धरलं होतं.
पठमानो ह्यसच्छास्त्रं वेदधर्मविदूषकम् । यत्र वेनो महाराजस्तत्रायातस्त्वरान्वितः
तो खोटं शास्त्र म्हणत होता, जे वेदधर्माचा अपमान करणारं होतं, आणि तो वेगाने राजा वेनाच्या जवळ गेला.
सभायां तस्य वेनस्य प्रविवेश स पापवान् । तं दृष्ट्वा समनुप्राप्तं वेनः प्रश्नं तदाकरोत्
तो पापी मनुष्य वेनाच्या सभेत शिरला. त्याला तिथे येताना पाहून वेनाने त्याला विचारलं.
भवान्को हि समायात ईदृग्रूपधरो मम । सभायां वर्तमानस्य पुरः कस्मात्समागतः
तू कोण आहेस, असा वेष घेऊन माझ्या सभेत आला आहेस? माझ्यासमोर का आला आहेस?
को वेषः किं नु ते नाम को धर्मः कर्म ते वद । को वेदस्ते क आचारः किं तपः का प्रभावना
तुझा वेष कोणता? तुझं नाव काय? तुझा धर्म कोणता? तुझे कृत्य काय? तुझा वेद कोणता? तुझा आचार काय? तुझं तप काय? तुझी शक्ती कोणती?
किं ज्ञानं कः प्रभावस्ते किं सत्यं धर्मलक्षणम् । तत्त्वं सर्वं समाचक्ष्व ममाग्रे सत्यमेव च
तुला काय ज्ञान आहे? तुझी प्रभा कोणती? सत्य म्हणजे काय, धर्माचं लक्षण काय? हे सर्व खरं खरं माझ्यासमोर सांग.
श्रुत्वा वेनस्य तद्वाक्यं पापो वाक्यमुदाहरत् । पातक उवाच- करोष्येवं वृथा राज्यं महामूढो न संशयः
वेनाचं हे बोलणं ऐकून तो पापी मनुष्य म्हणाला — तू हे राज्य व्यर्थ चालवत आहेस, तू मोठा मूढ आहेस, यात शंका नाही.