देवानमंतितं देवमृषयो वेदपारगाः । आदित्यः कुष्ठसंयुक्तस्त्रैलोक्यं च प्रकाशयेत्
देव, ऋषी आणि वेदपारंगत लोक ज्याला देव मानतात, तोच आदित्य कुष्ठरोगाने ग्रस्त असूनही तीनही लोकांना प्रकाश देतो.
लोकानमंतितं देवं देवाद्याः सचराचराः । कृष्णो भुंक्ते महाशापं भार्गवेण कृतं पुरा
सर्व देव, चल-अचल सृष्टी कृष्णाला लोकांचा देव मानतात; त्याने पूर्वी भृगुच्या शापाचा मोठा भार पेलला आहे.
गुरुभार्यांगतश्चंद्रः क्षयी तेन प्रजायते । भविष्यति महातेजा राजराजः प्रतापवान्
चंद्राने गुरुपत्नीला स्पर्श केला म्हणून तो क्षीण होतो; तरीही तो तेजस्वी आणि बलवान राजांचा राजा होईल.
पांडुपुत्रो महाप्राज्ञो धर्मात्मा स युधिष्ठिरः । गुरोश्चैव वधार्थाय अनृतं स वदिष्यति
पांडूचा बुद्धिमान आणि धर्मात्मा पुत्र युधिष्ठिर गुरूच्या मृत्यूसाठी असत्य बोलेल.
एतेष्वेव महत्पापं वर्तते च महत्सु च । वैगुण्यं कस्य वै नास्ति कस्य नास्ति च लांछनम्
या सर्वांत आणि मोठ्या लोकांतही मोठं पाप असतंच; कोणाचा दोष नाही, कोणावर डाग नाही असं कुणी आहे का?
भवती स्वल्पदोषेण विलिप्तासि वरानने । उपकारं करिष्यामस्तवैव वरवर्णिनि
हे सुंदर मुखवाली, तुझ्यात थोडासा दोष आहे; पण आम्ही तुला मदत करू, हे उजळ वर्ण असलेल्या स्त्री.
तवांगे ये गुणाः संति सत्यस्त्रीणां यथा शुभे । अन्यत्रापि न पश्यामस्तान्गुणांश्चारुलोचने
हे शुभे, तुझ्या अंगात ज्या गुण आहेत, ते स्त्रियांमध्ये असावेत असेच आहेत; हे सुंदर डोळ्यांची, असे गुण आम्हाला दुसरीकडे कुठेच दिसत नाहीत.
रूपमेव गुणः स्त्रीणां प्रथमं भूषणं शुभे । शीलमेव द्वितीयं च तृतीयं सत्यमेव च
स्त्रियांचं सौंदर्य हेच त्यांचं पहिलं अलंकार आणि गुण असतो, हे शुभे; दुसरं म्हणजे चांगुलपणा आणि तिसरं म्हणजे सत्य.
आर्जवत्वं चतुर्थं च पंचमं धर्ममेव हि । मधुरत्वं ततः प्रोक्तं षष्ठमेव वरानने
चौथं म्हणजे प्रामाणिकपणा, पाचवं म्हणजे धर्म, आणि त्यानंतर सहावं म्हणजे गोडवा, हे सुंदर मुखवाली.
शुद्धत्वं सप्तमं बाले अंतर्बाह्येषु योषितम् । अष्टमं हि पितुर्भावः शुश्रूषा नवमं किल
सातवं म्हणजे बाहेर आणि आतून स्वच्छता, हे तरुणी; आठवं म्हणजे वडिलांप्रती आदर, आणि नववं म्हणजे सेवा.
सहिष्णुर्दशमं प्रोक्तं रतिश्चैकादशं तथा । पातिव्रत्यं ततः प्रोक्तं द्वादशं वरवर्णिनि
दहावं म्हणजे सहनशीलता, अकरावं म्हणजे आनंद, आणि बारावं म्हणजे पतीव्रता धर्म, हे उजळ वर्ण असलेल्या स्त्री.
तैस्त्वं संभूषिता बाले मा बिभेषि वरानने । येनोपायेन ते भर्ता भविष्यति सुधर्मधृक्
हे तरुणी, हे सुंदर मुखवाली, तू या सर्व गुणांनी सजलेली आहेस; म्हणून घाबरू नकोस, जे काही होईल त्यातून तुझा पती खराखुरा धर्म पाळणारा होईल.
तमुपायं प्रपश्यामस्तवार्थं वयमेव हि । तामूचुस्ता वराः सख्यो मा त्वं वै साहसं कुरु
तुझ्यासाठी कोणता उपाय योग्य आहे ते आम्हीच पाहू; त्या उत्तम मैत्रिणींनी सांगितलं—तू काहीही घाई करू नकोस.
सूत उवाच- एवमुक्ता सुनीथा सा पुनरूचे सखीस्तु ताः । कथयध्वं ममोपायं येन भर्ता भविष्यति
सूतर म्हणतो—असं ऐकून, सुनिथा पुन्हा आपल्या मैत्रिणींना म्हणाली—माझ्यासाठी असा उपाय सांगा, ज्यामुळे मला पती मिळेल.
तामूचुस्ता वरा नार्यो रंभाद्याश्चारुलोचनाः । रूपमाधुर्यसंयुक्ता भवती भूतिवर्द्धनी
त्या उत्तम स्त्रिया, म्हणजे रंभा आणि इतर सुंदर डोळ्यांच्या स्त्रिया म्हणाल्या—तू सौंदर्य आणि गोडवा असलेली आहेस, आणि समृद्धी वाढवणारी आहेस.
ब्रह्मशापेन संभीता वयमत्र समागताः । तां प्रोचुश्च विशालाक्षीं मृत्योः कन्यां सुलोचनाम्
ब्रह्मदेवाच्या शापामुळे घाबरून आम्ही इथे एकत्र आलो आहोत; त्यांनी मोठ्या डोळ्यांच्या, मृत्यूच्या कन्या सुलोचना हिला असं सांगितलं.
विद्यामेकां प्रदास्यामः पुरुषाणां प्रमोहिनीम् । सर्वमायाविदां भद्रे सर्वभद्रप्रदायिनीम्
हे शुभे, आम्ही तुला अशी विद्या देऊ जी पुरुषांना मोहात टाकते, सर्व मायांचा ज्ञान देणारी आणि सर्व शुभ देणारी आहे.
विद्याबलं ततो दद्युस्तस्यैताः सुखदायकम् । यं यं मोहयितुं भद्रे इच्छस्येवं सुरादिकम्
मग त्यांनी तिला त्या विद्येचं सामर्थ्य दिलं, जी सुख देणारी आहे; हे शुभे, तुला ज्या कोणाला मोहात पाडायचं असेल—देव असो किंवा दुसरा कुणी.
तं तं सद्यो मोहय वा इत्युक्ता सा तथाऽकरोत् । विद्यायां हि सुसिद्धायां सा सुनीथा सुनंदिता
ज्याला हवं त्याला लगेच मोहात टाक, असं त्यांनी सांगितलं; तिने तसंच केलं आणि त्या विद्येत सुनिथा पारंगत झाली.
भ्रमत्येवं सखीभिस्तु पुरुषान्सा विपश्यति । अटमानागता पुण्यं नंदनं वनमुत्तमम्
अशा रीतीने मैत्रिणींसोबत भटकताना तिने पुरुषांना पाहिलं; भटकता भटकता ती पुण्यवान, उत्तम नंदनवनात पोहोचली.
गंगातीरे ततो दृष्ट्वा ब्राह्मणं रूपसंयुतम् । सर्वलक्षणसंपन्नं सूर्यतेजः समप्रभम्
गंगेच्या काठी तिने एक सुंदर, सर्व गुणांनी युक्त, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असा ब्राह्मण पाहिला.
रूपेणाप्रतिमं लोके द्वितीयमिव मन्मथम् । देवरूपं महाभागं भाग्यवंतं सुभाग्यदम्
त्याचं सौंदर्य जगात कुणाशीच तुलना होईल असं नव्हतं, तो दुसरा मदनासारखा दिसत होता; देवासारखा देखणा, अत्यंत भाग्यवान आणि इतरांना भाग्य देणारा होता.
अनौपम्यं महात्मानं विष्णुतेजः समप्रभम् । वैष्णवं सर्वपापघ्नं विष्णुतुल्यपराक्रमम्
अतुलनीय, महान आत्मा, विष्णूच्या तेजाने उजळलेला, वैष्णव, सर्व पापांचा नाश करणारा, विष्णूइतका पराक्रमी.
कामक्रोधविहीनं तमत्रिवंशविभूषणम्
तो काम आणि राग यांपासून मुक्त आहे, अत्री वंशाचा खरा भूषण आहे.
दृष्ट्वा सुरूपं तपसां स्वरूपं दिव्यप्रभावं परितप्यमानम् । पप्रच्छ रंभां सुसखीं सरागा कोयं दिविष्ठः प्रवरो महात्मा
त्याला सुंदर, तपस्येचे मूर्तिमंत रूप, दिव्य प्रभाव असलेला आणि दुःख भोगताना पाहून, रम्भा या तिच्या प्रिय सखीने प्रेमाने विचारले, 'हा देवांमध्ये श्रेष्ठ, महान आत्मा कोण आहे?'
रंभोवाच- ब्रह्मा अव्यक्तसंभूतस्तस्माज्जज्ञे प्रजापतिः । अत्रिर्नाम स धर्मात्मा तस्य पुत्रो महामनाः
रम्भा म्हणाली: 'ब्रह्मा अव्यक्तातून उत्पन्न झाला, त्याच्यापासून प्रजापती जन्माला आला. त्याचे नाव अत्री, धर्मशील आणि त्याचा पुत्र महान मनाचा आहे.'
अंगो नाम अयं भद्रे नंदनं वनमागतः । इंद्रस्य संपदं दृष्ट्वा लीलातेजसमुत्तमाम्
'हा अंग नावाचा, सोज्वळे, नंदन वनात आला आहे. त्याने इंद्राची संपत्ती आणि त्याचे अद्वितीय तेज पाहिले.'
कृता स्पृहा अनेनापि इंद्रस्य सदृशे पदे । ईदृशो हि यदा पुत्रो मम स्याद्धर्मसंयुतः
'त्यालाही इंद्रासारख्या पदाची इच्छा झाली आहे. असा धर्मयुक्त पुत्र माझा असता तर किती बरे झाले असते.'
सुश्रेयो मे भवेज्जन्म यशः कीर्ति समन्वितम् । आराधितो हृषीकेशस्तपोभिर्नियमैस्तथा
'माझा जन्म सर्वश्रेष्ठ होवो, कीर्ती आणि यशाने युक्त असो; मी हृषीकेशाची तपश्चर्या आणि नियमांनी उपासना केली.'
सुप्रसन्ने हृषीकेशे वरं याचितवानयम् । इंद्रस्य सदृशं पुत्रं विष्णुतेजः पराक्रमम्
'हृषीकेश अत्यंत प्रसन्न झाल्यावर त्याने वर मागितला: इंद्रासारखा पुत्र, विष्णूच्या तेजाने आणि पराक्रमाने युक्त.'