देहस्थं दुर्दमं शत्रुमसंतुष्टं सदावशम् । इत्थंवादिनि प्रच्छन्ने वासवे पद्मसद्मनि 6.127.
शरीरातला हा शत्रू फारच दुर्धर आहे, कधीच समाधानी राहत नाही, नेहमीच आपल्यावर ताबा मिळवतो; अशा प्रकारे तो वासवाच्या कमळमंदिरात गुप्तपणे बोलत होता.
आखंडलं विना भीरु देवलोको न शोभते । ततो देवाः सगंधर्वा लोकपालाः सकिन्नराः
आखंडळाशिवाय, हे भीरू, देवांचे लोक जग सुंदर दिसत नाही; म्हणून देव, गंधर्व, लोकपाल आणि किन्नर एकत्र आले.
शच्या सह समागम्य पप्रच्छुस्ते बृहस्पतिम् । भगवन्बलभिद्देवं नैव जानीमहे वयम्
शचीसह एकत्र येऊन, त्यांनी बृहस्पतीला विचारले, 'भगवन्, बलशाली देव कुठे गेला हे आम्हाला माहीत नाही.'
क्व तिष्ठति गतः कुत्र कुत्र वा मृगयामहे । न नाकः शोभते तेन विना देवगणैः सह
'तो कुठे आहे, कुठे गेला, किंवा आपण त्याचा शोध कुठे घ्यावा? त्याच्याशिवाय आणि देवगणांशिवाय स्वर्ग शोभत नाही.'
सुपुत्रेण विना यद्वत्कुलं श्रीमद्गुणान्वितम् । उपायश्चिंत्यतां सद्यः स्वर्लोके येन शोभते
'जसा सद्गुणी पुत्र नसताना एक कुल अपूर्ण वाटतं, तसंच, आपण लवकरच असा उपाय शोधू या की ज्यामुळे स्वर्ग पुन्हा तेजस्वी होईल.'
सनाथः सुश्रियायुक्तो न विलंबोऽत्र युज्यते । इति तेषां वचः श्रुत्वा गुरुर्वचनमब्रवीत्
'स्वामी आणि समृद्धी मिळवून स्वर्ग पुन्हा सुसज्ज व्हावा, इथे विलंब करू नये.' असं त्यांचं म्हणणं ऐकून गुरु बोलले.
जानेऽहं स्वापराधेन लज्जया यत्र तिष्ठति । रभसा लब्धकार्यस्य भुंक्ते स मघवा फलम्
'माझ्या चुकीमुळे लाजून तो कुठे आहे हे मला माहीत आहे; घाईघाईने केलेल्या कर्माचं फळ आता मघवान भोगतो आहे.'
नृणां नीतिपरित्यागाद्विपाकाः स्युर्भयंकराः । अहो राज्यमदैर्मत्तः कृत्याकृत्यमचिंतयन्
'नीती सोडल्यामुळे माणसांना भयंकर परिणाम भोगावे लागतात; अहो, राज्याच्या गर्वाने तो विवेक हरपून योग्य-अयोग्य न पाहता वागला.'
कृतवान्निंद्यमानं हि दृष्टादृष्टक्षयंकरम् । कुर्वंति बालिशा यत्र दैवोपहतबुद्धयः
'त्याने निंदनीय कृत्य केलं, जे दिसणाऱ्या आणि न दिसणाऱ्या दोन्ही प्रकारच्या विनाशाला कारणीभूत ठरतं; असे कर्म फक्त मूर्खच करतात, ज्यांची बुद्धी दैवाने भरकटली आहे.'
अपराधाद्यथाजन्म स्यादिहामुत्र निष्फलम् । अधुना तत्र गच्छामो यत्र शक्रः स तिष्ठति
'पापामुळे जन्माचं फळ या जन्मात आणि पुढच्या जन्मातही व्यर्थ ठरतं; आता चला, जिथे शक्र आहे तिथे जाऊ या.'
इत्युक्त्वा निर्गताः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । दृष्ट्वा सरसि विस्तीर्णे स्वर्णपंकजकाननम्
असं म्हणून, बृहस्पतीच्या पुढाकाराने सगळे निघाले; त्यांनी विस्तीर्ण सरोवरात सोन्याच्या कमळांचं वन पाहिलं.
तुष्टुवुर्देवराजानं प्रबोधो येन जायते । ततो गुरोः प्रबोधेन निर्गतः पद्मकुड्मलात्
त्यांनी देवेंद्राचं स्तवन केलं, ज्यामुळे तो जागा होईल; मग गुरूच्या प्रबोधनाने तो कमळाच्या कळीमधून बाहेर आला.
दीनाननो विरूपस्तु व्रीडाकुंचितलोचनः । जग्राह चरणाविंद्रो गुरोस्तस्याग्रजन्मनः
त्याचा चेहरा दुःखी, रूप बदललेलं, आणि लाजेने डोळे खाली; इंद्राने आपल्या मोठ्या गुरूचे पाय धरले.
त्राहि मां निष्कृतिं ब्रूहि पापस्यास्य बृहस्पते । देवराजवचः श्रुत्वा जगौ विप्रो बृहस्पतिः
'माझं रक्षण कर, या पापाची प्रायश्चित्त काय ते सांग, बृहस्पती!' देवेंद्राचं बोलणं ऐकून बृहस्पती ऋषी म्हणाले.
शृणु देवेंद्र वक्ष्येऽहमुपायं पापनाशनम् । प्रयागस्नानमात्रेण तत्क्षणादेव पातकात्
हे देवेन्द्र, मी तुला पाप नष्ट करणारा एक उपाय सांगतो—फक्त प्रयागात स्नान केल्याने त्या क्षणीच सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
मुच्यसे देवराजत्वं तत्र यामः सहैव ते । अथ पुरोधसा सार्धमागत्य बलमर्दनः
देवराज, तिथे गेल्यावर तुझे पाप नक्कीच नाहीसे होईल. आपण सर्वजण तुझ्यासोबत तिथे जाऊया. मग पुजाऱ्यासह बळाचा संहार करणारा तेथे आला.
सस्नौ सितासिते तीर्थे सद्यो मुक्तो ह्यघैस्ततः । अथ देवगुरुस्तस्मै प्रसन्नस्तु वरं ददौ
त्याने शुभ आणि अशुभ अशा दोन्ही तीर्थांवर स्नान केले आणि लगेचच सर्व पापांपासून मुक्त झाला. मग देवगुरु प्रसन्न होऊन त्याला वर दिला.
प्रयागस्नानमात्रेण क्षीणं पापं त्वयानघ । क्षीणपापस्य ते शक्र मत्प्रसादेन सत्वरम्
प्रयागात फक्त स्नान केल्याने तुझे सर्व पाप नष्ट झाले, हे निष्पापा. हे शक्र, माझ्या कृपेने, तुझे पाप संपल्यावर—
सहस्रमेतद्योनीनां सहस्रं स्याद्दृशां तव । तदैव द्विजवाक्येन शुशुभे च शचीपतिः
तुला हजार योन्या आणि हजार डोळे मिळतील; मग त्या ब्राह्मणाच्या वचनाने शचीपती तेजस्वी झाला.
लोचनानां सहस्रेण पंकजैरिव मानसम् । अथ वृंदारकैः सर्वैरृषिभिश्चाभिपूजितः
हजार डोळ्यांनी त्याचे मन जणू कमळांनी भरलेल्या तळ्यासारखे झाले. मग सर्व वॄंदारक आणि ऋषींनी त्याचा सन्मान केला.
गंधर्वैः स्तूयमानस्तु गतः शक्रोऽमरावतीम् । इत्थं सद्यो विपापोऽभूत्प्रयागे पाकशासनः
गंधर्वांनी स्तुती करताच शक्र अमरावतीला गेला. अशा प्रकारे, प्रयागात पाका-विजेता क्षणातच पापमुक्त झाला.
याहि त्वमपि कल्याणि प्रयागं देवसेवितम् । सद्यः पापविनाशाय तथा स्वर्गतये दृढम्
तूही, हे कल्याणी, देवांनी पूजिलेल्या प्रयागात जा. तिथे क्षणात पाप नष्ट होते आणि नक्कीच स्वर्गप्राप्ती होते.
इति तस्य वचः श्रुत्वा सेतिहासं समंगलम् । तदैव संभ्रमापन्ना नत्वा पादौ द्विजस्य तु
त्याचे शुभ आणि इतिहासयुक्त वचन ऐकून, ती त्वरित ब्राह्मणाच्या पायांवर वाकली.
त्यक्त्वा बंधुजनं सर्वं दासदासीगृहं तथा । सकलान्विषयान्रक्षो विषग्रासानिव स्फुटम्
तिने सर्व नातेवाईक, दास-दासींचे घर आणि सर्व भोग सोडून दिले, जणू विष टाकावे तसे.
वपुश्च क्षणविध्वंसि पश्यंती निर्गता ह्यहम् । नरकार्णवसंपात दारुणांतर वह्निना
आपले शरीर क्षणात नष्ट होताना पाहून, मी त्या भयंकर नरकाच्या ज्वाळांनी संतप्त होऊन बाहेर पडले.
हृदये कुणपव्याघ्र तदा तत्तप्यमानया । मया गत्वा कृतं स्नानं माघे मासि सितासिते
माझ्या हृदयात मृतदेहासारख्या व्याघ्राने छळले असता, मी माघ महिन्यात शुभ आणि अशुभ तीर्थांवर स्नान केले.
तस्य स्नानस्य माहात्म्यं शृणु वृद्धनिशाचर । त्र्यहात्पापक्षयो जातः सप्तविंशतिभिर्दिनैः
हे वृद्ध राक्षस, त्या स्नानाचे महत्त्व ऐक—तीन दिवसांत माझे पाप नष्ट झाले; सत्तावीस दिवसांत—
शेषैर्मे यदभूत्पुण्यं तेन देवत्वमागता । रममाणा तु कैलासे गिरिजायाः प्रिया सखी
त्या स्नानाने मिळालेल्या पुण्यामुळे मला देवत्व प्राप्त झाले; मी कैलासावर गिरिजेची प्रिय सखी म्हणून रमले.
जातिस्मरा तथा जाता प्रयागस्य प्रभावतः । स्मृत्वा प्रयागमाहात्म्यं माघे माघे व्रजाम्यहम्
प्रयागाच्या प्रभावामुळे मी जन्मस्मरण असलेली झाले; प्रयागाचे माहात्म्य आठवून, मी दर माघ महिन्यात तिथे जाते.
इति राक्षस यत्पृष्टं त्वया विस्मितचेतसा । तन्मया कथितं सर्वं चरितं प्रीतये तव
हे राक्षसा, तू ज्या आश्चर्याने विचारलेस, ते सर्व मी तुझ्या आनंदासाठी सांगितले.