क्वचित्तपंति मुनयः क्वचिद्गायंति किन्नराः । संतुष्टा ऋषिगंधर्वा वीणातालकराविलाः
कुठे ऋषी तपश्चर्या करतात, कुठे किन्नर गातात; समाधानी ऋषी आणि गंधर्व वीणेच्या तालात रमलेले असतात.
तालमानलये लीनाः स्वरैः सप्तभिरन्वितैः । मूर्च्छनारत्निसंयुक्तैर्व्यक्तं गीतं मनोहरम्
ताल आणि लय यांत गुंतलेले, सात स्वरांनी आणि सुरेल रचनांनी युक्त, त्यांचे गाणे स्पष्ट आणि मनमोहक ऐकू येते.
तस्मिन्वै पर्वतश्रेष्ठे चंदनच्छायसंश्रिताः । गंधर्वा गीततत्वज्ञा गीतं गायंति तत्पराः
त्या श्रेष्ठ पर्वतावर, चंदनाच्या छायेत, गंधर्व जे संगीताचं तत्त्व जाणतात, ते पूर्ण भक्तीने गातात.
नृत्यंति योषितस्तत्र देवानां पर्वत्तोत्तमे । पापहा पुण्यदो दिव्यः सुश्रेयसां प्रदायकः
देवतांच्या त्या श्रेष्ठ पर्वतावर, दिव्य स्त्रिया नृत्य करतात; ते पाप नष्ट करणारं, पुण्य देणारं, दिव्य आणि श्रेष्ठ कल्याण देणारं आहे.
वेदध्वनिः समधुरः श्रूयते पर्वतोत्तमे । चंदनाशोकपुन्नागैः शालैस्तालैस्तमालकैः
त्या सर्वोच्च पर्वती, अत्यंत मधुर वेदध्वनी ऐकू येतो, चंदन, अशोक, पुन्नाग, शाल, ताल आणि तमाळ वृक्षांनी वेढलेला आहे.
वटैस्तु मेघसंकाशै राजते पर्वतोत्तमः । संतानकैः कल्पवृक्षै रंभापादपसंकुलैः
मेघासारख्या वटवृक्षांनी, संताणक आणि कल्पवृक्षांनी, रंभा वृक्षांच्या गर्दीने तो श्रेष्ठ पर्वत झळाळतो.
नगेंद्रो भाति सर्वत्र नाकवृक्षैः सुपुष्पितैः । नानाधातुसमाकीर्णो नानारत्नचयो गिरिः
पर्वतराज सर्वत्र फुललेल्या स्वर्गीय वृक्षांनी, विविध धातूंनी आणि अनेक रत्नांच्या राशींनी भरलेला तेजस्वी दिसतो.
नानाकौतुकसंयुक्तो नानामंगलसंयुतः । वेदवृंदैः सुसंजुष्टो ह्यप्सरोगणसंकुलः
अनेक अद्भुत आणि मंगल गोष्टींनी युक्त, वेदपठण करणाऱ्यांच्या समूहांनी आणि अप्सरांच्या गर्दीने तो पर्वत सुशोभित आहे.
ऋषिभिर्मुनिभिः सिद्धैर्गंधर्वैःपरिभातिसः । गजैश्चाचलसंकाशैः सिंहनादैर्विराजते
त्या ठिकाणी ऋषी, मुनी, सिद्ध, गंधर्व यांच्या उपस्थितीने आणि पर्वतासारख्या मोठ्या हत्तींच्या सिंहगर्जनांनी तो प्रदेश उजळून निघाला आहे.
शरभैर्मत्तशार्दूलैर्मृगधूर्तैरलंकृतः । वापीकूपतडागैश्च संपूर्णैर्विमलोदकैः
शरभ, मदमस्त वाघ, चपळ हरणे यांमुळे तो प्रदेश सजला आहे, तसेच तिथे विहिरी, तळी आणि तलाव शुद्ध पाण्याने भरलेले आहेत.
हंसकारंडवाकीर्णैः सर्वत्र परिशोभते । कनकोत्पलैश्च श्वेतैश्च रक्तोत्पलैर्विराजते
सर्वत्र हंस आणि बगळ्यांच्या थव्यांनी तो प्रदेश सुंदर दिसतो, तसेच सोन्याच्या कमळांनी, पांढऱ्या आणि लाल कमळांनी तो उजळून गेला आहे.
नदीस्रवणसंघातैर्विमलैश्चोदकैस्तथा । शालतालैश्च रूपैश्च सगजैः स्फाटिकैस्तथा
नद्यांचे आणि ओढ्यांचे स्वच्छ पाणी, शाल आणि ताडाची झाडे, तसेच स्फटिकासारखे पारदर्शक दगड आणि हत्ती यांमुळे तो प्रदेश शोभून गेला आहे.
विस्तीर्णैः कांचनैर्दिव्यैः सूर्यवह्निसमप्रभैः । शिलातलैश्च संपूर्णः शैलराजो विराजते
रुंद, सुवर्णमय, दिव्य आणि सूर्य व अग्नीप्रमाणे तेजस्वी पठारांनी आणि दगडांच्या पृष्ठभागांनी तो पर्वतराज उजळून गेला आहे.
विमानैर्देवतानां च प्रासादैः पर्वतोत्तमैः । हंसचंद्रप्रतीकाशैर्हेमदंडैरलंकृतः
देवतांच्या विमानांनी, उत्तम पर्वतप्रासादांनी आणि हंस व चंद्रासारख्या सोन्याच्या खांबांनी तो प्रदेश सजला आहे.
कलशैश्चामरैर्युक्तैः प्रासादैः परिशोभितः । नानागुणप्रमुदित देववृंदैश्च शोभितः
कलशांनी आणि चामरांनी युक्त अशा प्रासादांनी तो प्रदेश सुंदर झाला आहे, तसेच विविध गुणांनी आनंदी असलेल्या देवांच्या समूहांनी तो उजळून गेला आहे.
देववृंदैरनेकैश्च गंधर्वैश्चारणैस्तथा । सर्वत्र राजते पुण्यो मेरुर्गिरिवरोत्तमः
अनेक देव, गंधर्व आणि चारण यांच्या समूहांनी सर्वत्र तो पुण्यवान, श्रेष्ठ मेरू पर्वत तेजाने झळकत आहे.
तस्माद्गंगामहापुण्या पुण्यतोया महानदी । प्रसूता पुण्यतीर्थाढ्या हंसपद्मैः समाकुला
त्याच ठिकाणाहून अत्यंत पवित्र, पुण्यदायी पाण्याने भरलेली, ती महान गंगा नदी उत्पन्न झाली, जी पवित्र तीर्थांनी समृद्ध असून हंस आणि कमळांनी गजबजलेली आहे.
मुनिभिः सेव्यमाना सा ऋषिसंघैर्महानदी । एवंगुणं गिरिश्रेष्ठं पुण्यकौतुकमंगलम्
ती महान नदी, जी ऋषी आणि मुनी यांच्या सेवेत आहे, सर्व सद्गुणांनी युक्त, मंगलमय आणि अद्भुत अशा पर्वतराजाची शोभा वाढवते.
अंगश्चात्रिसुतः पुण्यः प्रविवेश महामुनिः । गंगातीरे सुपुण्ये च एकांते चारुकंदरे
मग अत्री ऋषींचा पुण्यवान पुत्र अंगा, गंगेच्या अतिशय पवित्र आणि सुंदर काठी असलेल्या एका रम्य गुहेत गेला.
तत्रोपविश्य मेधावी कामक्रोधविवर्जितः । सर्वेंद्रियाणि संयम्य हृषीकेशं मनोगतम्
तेथे तो बुद्धिमान, इच्छा आणि रागरहित, सर्व इंद्रियांना संयमित करून, मनाने हृषीकेश यांच्यात एकाग्र झाला.
ध्यायमानः स धर्मात्मा कृष्णं क्लेशापहं प्रभुम् । आसने शयने याने ध्याने च मधुसूदनम्
तो धर्मात्मा ध्यान करताना, बसताना, झोपताना, प्रवास करताना, किंवा ध्यानात, सदा कृष्ण, क्लेश दूर करणारे प्रभू, मधुसूदन यांचेच चिंतन करीत होता.
नित्यं पश्यति युक्तात्मा योगयुक्तो जितेंद्रियः । चराचरेषु जीवेषु तेषु पश्यति केशवम्
नेहमीच, मन एकाग्र आणि इंद्रिये जिंकलेली असताना, योगाने युक्त होऊन, तो सर्व चराचर जीवांमध्ये केशवाला पाहत असे.
आर्द्रेषु चैव शुष्केषु सर्वेष्वन्येषु स द्विजः । एवं वर्षशतं जातं तप्यमानस्य तस्य च
ओले, कोरडे आणि इतर सर्व वस्तूंमध्येही त्या द्विजाने त्यांना पाहिले; अशा प्रकारे तप करत शंभर वर्षे त्याने घालवली.
समालोक्य जगन्नाथश्चक्रपाणिर्द्विजोत्तमम् । बहुविघ्नान्सुघोरांश्च दर्शयत्येव नित्यशः
जगन्नाथ, चक्रधारी प्रभू, त्या श्रेष्ठ द्विजाला पाहून, नेहमीच त्याला अनेक कठीण आणि भयंकर अडचणी दाखवत होते.
तेजसा तस्य देवस्य नृसिंहस्य महात्मनः । निरातंकः स धर्मात्मा दहत्यग्निरिवेंधनम्
त्या महानात्मा नरसिंह देवाच्या तेजामुळे, तो धर्मात्मा कोणत्याही भीतीशिवाय, अग्नी जशी इंधन जाळतो तसा, त्या अडचणी नष्ट करत होता.
नियमैः संयमैश्चान्यैरुपवासैर्द्विजोत्तमः । क्षीयमाणस्तु संजातो दीप्यमानः स्वतेजसा
व्रत, संयम, उपवास आणि इतर नियमांनी तो श्रेष्ठ द्विज जरी कृश झाला, तरी स्वतःच्या तेजाने तो उजळून निघाला होता.
सूर्यपावकसंकाशस्त्वंग एवं प्रदृश्यते । एवं तपःसु निरतं ध्यायमानं जनार्दनम्
सूर्य आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेला अंग तिथे दिसत होता. तो कठोर तप करत, मन लावून जनार्दनाचे ध्यान करत होता.
आविर्भूयाब्रवीद्देवो वरं वरय मानद । तं च दृष्ट्वा हृषीकेशमंगः परम निर्वृतः
तेव्हा देव प्रकट झाला आणि म्हणाला, 'माग, तुला काय वर हवे आहे?' हृषीकेशाला पाहून अंग अत्यंत आनंदित झाला.
तुष्टाव प्रणतो भूत्वा वासुदेवं प्रसन्नधीः
प्रसन्न मनाने अंग वासुदेवाला वंदन करून त्याची स्तुती करू लागला.
अंग उवाच- त्वं गतिः सर्वभूतानां भूतभावन पावन । भूतात्मा सर्वभूतेश नमस्तुभ्यं गुणात्मने
अंग म्हणाला – 'तू सर्व जीवांचा आधार आहेस, सर्वांचा पालनकर्ता आणि पावन आहेस. सर्व जीवांचा आत्मा, सर्वांचा स्वामी, आणि गुणांचा मूळ आहेस. तुला नमस्कार.'