विष्णोश्चैव प्रसादाच्च पदं भुंक्ते त्रिलोकधृक् । एवं ते सर्वमाख्यातमिंद्रस्यापि विचेष्टितम्
विष्णूच्या कृपेने, तीनही जगांना आधार देणारा त्याचं परमस्थान मिळवतो. मी तुला सर्व काही सांगितलं, इंद्राचं कृत्यही समजावून दिलं.
भक्त्या तुष्यति गोविंदो भावध्यानेन सत्तम । सर्वं ददाति तुष्टात्मा भक्त्या संतोषितो हरिः
गोविंद भक्तीने प्रसन्न होतो, श्रेष्ठ पुरुषा, आणि शुद्ध मनाने ध्यान केल्यावरही. जेव्हा हरि भक्तीने तृप्त होतो, तेव्हा तो सर्व काही देतो.
तस्मादाराध्य गोविंदं सर्वदं सर्वसंभवम् । सर्वज्ञं सर्ववेत्तारं सर्वेषां पुरुषं वरम्
म्हणून गोविंदाची उपासना कर, तो सर्व काही देणारा, सर्वांचा उगम, सर्वज्ञ, सर्व गोष्टी जाणणारा आणि सर्वांमध्ये श्रेष्ठ पुरुष आहे.
तस्मात्प्राप्स्यसि सर्वं त्वं यद्यदिच्छसि नंदन
म्हणून, नंदना, तुला जे हवंय ते सर्व मिळेल.
सुखस्य दाता परमार्थदाता मोक्षस्य दाता जगतां हि नाथः । तस्मात्तमाराधय गच्छ पुत्र संप्राप्स्यसे इंद्रसमं हि पुत्रम्
तोच सुख देणारा, खऱ्या अर्थाने कल्याण देणारा, मोक्ष देणारा आणि जगाचा स्वामी आहे. म्हणून त्याची उपासना कर, मुला, आणि तुला इंद्रासारखा पुत्र मिळेल.
आकर्ण्य वाक्यं परमार्थयुक्तमुक्तं महात्मा ऋषिणा हि तेन । संगृह्य तत्त्वं वचनस्य तस्य प्रणम्य तं शाश्वतमभ्ययात्सः
महात्मा ऋषीने सांगितलेली ही परमसत्ययुक्त वचने ऐकून, त्याने त्या वचनांचा अर्थ समजून घेतला, त्या शाश्वताला वंदन करून निघून गेला.
आमंत्र्य चांगः पितरं महात्मा ब्रह्मात्मजं ब्रह्मसमानमेव । संप्राप्तवान्मेरुगिरेस्तु शृंगं तं कांचनै रत्नमयैः समेतम्
त्याने आपल्या वडिलांना, ब्रह्मपुत्र महात्म्याला, ब्रह्मासमान मान देऊन निरोप घेतला आणि सोन्या-रत्नांनी सजलेल्या मेरू पर्वताच्या शिखरावर पोहोचला.
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे। वेनोपाख्याने एकत्रिंशोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनोपाख्यानात, पंचपंचाशत्सहस्रसंहितेमधील एकतीसवा अध्याय येथे संपला.
सूत उवाच- नानारत्नैः सुदीप्तांगो हाटकेनापि सर्वतः । राजमानो गिरिश्रेष्ठो यथा सूर्यः स्वरश्मिभिः
सूतमुनी म्हणाले— अनेक रत्नांनी आणि सोन्याने झगमगणारा, सर्व बाजूंनी तेजस्वी असा तो पर्वतराज सूर्याच्या किरणांसारखा शोभून दिसत होता.
छायामशोकां संप्राप्य शीतलां सुखदायिनीम् । ध्यायंति योगिनः सर्वे उपविष्टा दृढासने
आशोक वृक्षांच्या गार, सुखद छायेत पोहोचून सर्व योगी दृढ आसनात बसले आणि ध्यानात मग्न झाले.
क्वचित्तपंति मुनयः क्वचिद्गायंति किन्नराः । संतुष्टा ऋषिगंधर्वा वीणातालकराविलाः
कुठे ऋषी तपश्चर्या करतात, कुठे किन्नर गातात; समाधानी ऋषी आणि गंधर्व वीणेच्या तालात रमलेले असतात.
तालमानलये लीनाः स्वरैः सप्तभिरन्वितैः । मूर्च्छनारत्निसंयुक्तैर्व्यक्तं गीतं मनोहरम्
ताल आणि लय यांत गुंतलेले, सात स्वरांनी आणि सुरेल रचनांनी युक्त, त्यांचे गाणे स्पष्ट आणि मनमोहक ऐकू येते.
तस्मिन्वै पर्वतश्रेष्ठे चंदनच्छायसंश्रिताः । गंधर्वा गीततत्वज्ञा गीतं गायंति तत्पराः
त्या श्रेष्ठ पर्वतावर, चंदनाच्या छायेत, गंधर्व जे संगीताचं तत्त्व जाणतात, ते पूर्ण भक्तीने गातात.
नृत्यंति योषितस्तत्र देवानां पर्वत्तोत्तमे । पापहा पुण्यदो दिव्यः सुश्रेयसां प्रदायकः
देवतांच्या त्या श्रेष्ठ पर्वतावर, दिव्य स्त्रिया नृत्य करतात; ते पाप नष्ट करणारं, पुण्य देणारं, दिव्य आणि श्रेष्ठ कल्याण देणारं आहे.
वेदध्वनिः समधुरः श्रूयते पर्वतोत्तमे । चंदनाशोकपुन्नागैः शालैस्तालैस्तमालकैः
त्या सर्वोच्च पर्वती, अत्यंत मधुर वेदध्वनी ऐकू येतो, चंदन, अशोक, पुन्नाग, शाल, ताल आणि तमाळ वृक्षांनी वेढलेला आहे.
वटैस्तु मेघसंकाशै राजते पर्वतोत्तमः । संतानकैः कल्पवृक्षै रंभापादपसंकुलैः
मेघासारख्या वटवृक्षांनी, संताणक आणि कल्पवृक्षांनी, रंभा वृक्षांच्या गर्दीने तो श्रेष्ठ पर्वत झळाळतो.
नगेंद्रो भाति सर्वत्र नाकवृक्षैः सुपुष्पितैः । नानाधातुसमाकीर्णो नानारत्नचयो गिरिः
पर्वतराज सर्वत्र फुललेल्या स्वर्गीय वृक्षांनी, विविध धातूंनी आणि अनेक रत्नांच्या राशींनी भरलेला तेजस्वी दिसतो.
नानाकौतुकसंयुक्तो नानामंगलसंयुतः । वेदवृंदैः सुसंजुष्टो ह्यप्सरोगणसंकुलः
अनेक अद्भुत आणि मंगल गोष्टींनी युक्त, वेदपठण करणाऱ्यांच्या समूहांनी आणि अप्सरांच्या गर्दीने तो पर्वत सुशोभित आहे.
ऋषिभिर्मुनिभिः सिद्धैर्गंधर्वैःपरिभातिसः । गजैश्चाचलसंकाशैः सिंहनादैर्विराजते
त्या ठिकाणी ऋषी, मुनी, सिद्ध, गंधर्व यांच्या उपस्थितीने आणि पर्वतासारख्या मोठ्या हत्तींच्या सिंहगर्जनांनी तो प्रदेश उजळून निघाला आहे.
शरभैर्मत्तशार्दूलैर्मृगधूर्तैरलंकृतः । वापीकूपतडागैश्च संपूर्णैर्विमलोदकैः
शरभ, मदमस्त वाघ, चपळ हरणे यांमुळे तो प्रदेश सजला आहे, तसेच तिथे विहिरी, तळी आणि तलाव शुद्ध पाण्याने भरलेले आहेत.
हंसकारंडवाकीर्णैः सर्वत्र परिशोभते । कनकोत्पलैश्च श्वेतैश्च रक्तोत्पलैर्विराजते
सर्वत्र हंस आणि बगळ्यांच्या थव्यांनी तो प्रदेश सुंदर दिसतो, तसेच सोन्याच्या कमळांनी, पांढऱ्या आणि लाल कमळांनी तो उजळून गेला आहे.
नदीस्रवणसंघातैर्विमलैश्चोदकैस्तथा । शालतालैश्च रूपैश्च सगजैः स्फाटिकैस्तथा
नद्यांचे आणि ओढ्यांचे स्वच्छ पाणी, शाल आणि ताडाची झाडे, तसेच स्फटिकासारखे पारदर्शक दगड आणि हत्ती यांमुळे तो प्रदेश शोभून गेला आहे.
विस्तीर्णैः कांचनैर्दिव्यैः सूर्यवह्निसमप्रभैः । शिलातलैश्च संपूर्णः शैलराजो विराजते
रुंद, सुवर्णमय, दिव्य आणि सूर्य व अग्नीप्रमाणे तेजस्वी पठारांनी आणि दगडांच्या पृष्ठभागांनी तो पर्वतराज उजळून गेला आहे.
विमानैर्देवतानां च प्रासादैः पर्वतोत्तमैः । हंसचंद्रप्रतीकाशैर्हेमदंडैरलंकृतः
देवतांच्या विमानांनी, उत्तम पर्वतप्रासादांनी आणि हंस व चंद्रासारख्या सोन्याच्या खांबांनी तो प्रदेश सजला आहे.
कलशैश्चामरैर्युक्तैः प्रासादैः परिशोभितः । नानागुणप्रमुदित देववृंदैश्च शोभितः
कलशांनी आणि चामरांनी युक्त अशा प्रासादांनी तो प्रदेश सुंदर झाला आहे, तसेच विविध गुणांनी आनंदी असलेल्या देवांच्या समूहांनी तो उजळून गेला आहे.
देववृंदैरनेकैश्च गंधर्वैश्चारणैस्तथा । सर्वत्र राजते पुण्यो मेरुर्गिरिवरोत्तमः
अनेक देव, गंधर्व आणि चारण यांच्या समूहांनी सर्वत्र तो पुण्यवान, श्रेष्ठ मेरू पर्वत तेजाने झळकत आहे.
तस्माद्गंगामहापुण्या पुण्यतोया महानदी । प्रसूता पुण्यतीर्थाढ्या हंसपद्मैः समाकुला
त्याच ठिकाणाहून अत्यंत पवित्र, पुण्यदायी पाण्याने भरलेली, ती महान गंगा नदी उत्पन्न झाली, जी पवित्र तीर्थांनी समृद्ध असून हंस आणि कमळांनी गजबजलेली आहे.
मुनिभिः सेव्यमाना सा ऋषिसंघैर्महानदी । एवंगुणं गिरिश्रेष्ठं पुण्यकौतुकमंगलम्
ती महान नदी, जी ऋषी आणि मुनी यांच्या सेवेत आहे, सर्व सद्गुणांनी युक्त, मंगलमय आणि अद्भुत अशा पर्वतराजाची शोभा वाढवते.
अंगश्चात्रिसुतः पुण्यः प्रविवेश महामुनिः । गंगातीरे सुपुण्ये च एकांते चारुकंदरे
मग अत्री ऋषींचा पुण्यवान पुत्र अंगा, गंगेच्या अतिशय पवित्र आणि सुंदर काठी असलेल्या एका रम्य गुहेत गेला.
तत्रोपविश्य मेधावी कामक्रोधविवर्जितः । सर्वेंद्रियाणि संयम्य हृषीकेशं मनोगतम्
तेथे तो बुद्धिमान, इच्छा आणि रागरहित, सर्व इंद्रियांना संयमित करून, मनाने हृषीकेश यांच्यात एकाग्र झाला.