स्वकं गेहं समायातः स त्वंगः सत्यतत्परः । अत्रिं पप्रच्छ पितरं प्रणतो नम्रकंधरः
सत्यावर निष्ठा असलेला अंगा आपल्या घरी परतला आणि वाकून, नम्रपणे वडील अत्री यांना विचारू लागला.
कोऽयं पुण्यः समाचारैरिंद्रत्वं भुंजते महत् । कस्य पुण्यस्य वै पुष्टिः किं कृतं कर्म कीदृशम्
'कोणते पुण्याचे आचरण केले की, इंद्रत्व मिळते? हे पुण्य कोणाचे, कोणते कर्म केले, आणि ते कसे होते?'
कीदृशं तप एतस्य कमाराधितवान्पुरा । एतन्मे विस्तरेण त्वं ब्रूहि सत्यवतां वर
'त्याने कसे तप केले, कोणाची उपासना केली होती? हे सर्व मला सविस्तर सांगा, सत्यप्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या.'
अत्रिरुवाच- साधुसाधु महाभाग यद्येवं पृच्छसे मयि । चरित्रमिंद्रस्य वत्स तन्मे निगदतः शृणु
अत्री म्हणाले— 'वा! खूप चांगला प्रश्न विचारलास, भाग्यवान अंगा. इंद्राचे चरित्र मी तुला सांगतो, ते लक्ष देऊन ऐक.'
सुव्रतो नाम मेधावी पुरा ब्राह्मणसत्तमः । तेन कृष्णो हृषीकेशस्तपसा चैव तोषितः
'पूर्वी सुव्रत नावाचा एक बुद्धिमान आणि सदाचारी ब्राह्मण होता. त्याने आपल्या तपाने कृष्ण, म्हणजे हृषीकेश यांना प्रसन्न केले.'
पुण्यगर्भं पुनः प्राप्तो ह्यदित्याः कश्यपात्किल । विष्णोश्चैव प्रसादेन सुरराजो बभूव ह
'तो पुन्हा कश्यप आणि अदिती यांच्याकडून पुण्यवान गर्भात जन्माला आला; विष्णूच्या कृपेने तो देवांचा राजा झाला.'
अंग उवाच- कथमिंद्रसमः पुत्रो मम स्यात्पुत्रवत्सल । तदुपायं समाचक्ष्व भवाञ्ज्ञानवतां वरः
अंगा म्हणाला— 'माझा पुत्र इंद्रासारखा कसा होईल, हे मला सांगा, पुत्रावर प्रेम करणाऱ्या श्रेष्ठ ज्ञानी!'
अत्रिरुवाच- समासेनैव तस्यैव सुव्रतस्य महात्मनः । चरित्रमखिलं पुण्यं निशामय महामते
अत्री म्हणाले— 'महामना, त्या सुव्रत महात्म्याचे संपूर्ण पुण्यवान चरित्र मी तुला थोडक्यात सांगतो, ते नीट ऐक.'
यथा सुव्रत मेधावी पुराराधितवान्हरिम् । तस्य भावं च भक्तिं च ध्यानं चैव महात्मनः
'सुव्रत या बुद्धिमानाने पूर्वी हरिची कशी उपासना केली, त्याची वृत्ती, भक्ती आणि ध्यान कसे होते— हे सर्व मी सांगतो.'
समालोक्य जगन्नाथो दत्तवान्वै महत्पदम् । स ऐंद्रं सर्वभोगाढ्यं त्रैलोक्यं सचराचरम्
'हे सर्व पाहून, जगाचा स्वामी त्याला मोठे स्थान दिले; तो इंद्रपदाला पोहोचला आणि त्रैलोक्यातील सर्व सुखांचा उपभोग घेत राहिला.'
विष्णोश्चैव प्रसादाच्च पदं भुंक्ते त्रिलोकधृक् । एवं ते सर्वमाख्यातमिंद्रस्यापि विचेष्टितम्
विष्णूच्या कृपेने, तीनही जगांना आधार देणारा त्याचं परमस्थान मिळवतो. मी तुला सर्व काही सांगितलं, इंद्राचं कृत्यही समजावून दिलं.
भक्त्या तुष्यति गोविंदो भावध्यानेन सत्तम । सर्वं ददाति तुष्टात्मा भक्त्या संतोषितो हरिः
गोविंद भक्तीने प्रसन्न होतो, श्रेष्ठ पुरुषा, आणि शुद्ध मनाने ध्यान केल्यावरही. जेव्हा हरि भक्तीने तृप्त होतो, तेव्हा तो सर्व काही देतो.
तस्मादाराध्य गोविंदं सर्वदं सर्वसंभवम् । सर्वज्ञं सर्ववेत्तारं सर्वेषां पुरुषं वरम्
म्हणून गोविंदाची उपासना कर, तो सर्व काही देणारा, सर्वांचा उगम, सर्वज्ञ, सर्व गोष्टी जाणणारा आणि सर्वांमध्ये श्रेष्ठ पुरुष आहे.
तस्मात्प्राप्स्यसि सर्वं त्वं यद्यदिच्छसि नंदन
म्हणून, नंदना, तुला जे हवंय ते सर्व मिळेल.
सुखस्य दाता परमार्थदाता मोक्षस्य दाता जगतां हि नाथः । तस्मात्तमाराधय गच्छ पुत्र संप्राप्स्यसे इंद्रसमं हि पुत्रम्
तोच सुख देणारा, खऱ्या अर्थाने कल्याण देणारा, मोक्ष देणारा आणि जगाचा स्वामी आहे. म्हणून त्याची उपासना कर, मुला, आणि तुला इंद्रासारखा पुत्र मिळेल.
आकर्ण्य वाक्यं परमार्थयुक्तमुक्तं महात्मा ऋषिणा हि तेन । संगृह्य तत्त्वं वचनस्य तस्य प्रणम्य तं शाश्वतमभ्ययात्सः
महात्मा ऋषीने सांगितलेली ही परमसत्ययुक्त वचने ऐकून, त्याने त्या वचनांचा अर्थ समजून घेतला, त्या शाश्वताला वंदन करून निघून गेला.
आमंत्र्य चांगः पितरं महात्मा ब्रह्मात्मजं ब्रह्मसमानमेव । संप्राप्तवान्मेरुगिरेस्तु शृंगं तं कांचनै रत्नमयैः समेतम्
त्याने आपल्या वडिलांना, ब्रह्मपुत्र महात्म्याला, ब्रह्मासमान मान देऊन निरोप घेतला आणि सोन्या-रत्नांनी सजलेल्या मेरू पर्वताच्या शिखरावर पोहोचला.
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे। वेनोपाख्याने एकत्रिंशोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनोपाख्यानात, पंचपंचाशत्सहस्रसंहितेमधील एकतीसवा अध्याय येथे संपला.
सूत उवाच- नानारत्नैः सुदीप्तांगो हाटकेनापि सर्वतः । राजमानो गिरिश्रेष्ठो यथा सूर्यः स्वरश्मिभिः
सूतमुनी म्हणाले— अनेक रत्नांनी आणि सोन्याने झगमगणारा, सर्व बाजूंनी तेजस्वी असा तो पर्वतराज सूर्याच्या किरणांसारखा शोभून दिसत होता.
छायामशोकां संप्राप्य शीतलां सुखदायिनीम् । ध्यायंति योगिनः सर्वे उपविष्टा दृढासने
आशोक वृक्षांच्या गार, सुखद छायेत पोहोचून सर्व योगी दृढ आसनात बसले आणि ध्यानात मग्न झाले.
क्वचित्तपंति मुनयः क्वचिद्गायंति किन्नराः । संतुष्टा ऋषिगंधर्वा वीणातालकराविलाः
कुठे ऋषी तपश्चर्या करतात, कुठे किन्नर गातात; समाधानी ऋषी आणि गंधर्व वीणेच्या तालात रमलेले असतात.
तालमानलये लीनाः स्वरैः सप्तभिरन्वितैः । मूर्च्छनारत्निसंयुक्तैर्व्यक्तं गीतं मनोहरम्
ताल आणि लय यांत गुंतलेले, सात स्वरांनी आणि सुरेल रचनांनी युक्त, त्यांचे गाणे स्पष्ट आणि मनमोहक ऐकू येते.
तस्मिन्वै पर्वतश्रेष्ठे चंदनच्छायसंश्रिताः । गंधर्वा गीततत्वज्ञा गीतं गायंति तत्पराः
त्या श्रेष्ठ पर्वतावर, चंदनाच्या छायेत, गंधर्व जे संगीताचं तत्त्व जाणतात, ते पूर्ण भक्तीने गातात.
नृत्यंति योषितस्तत्र देवानां पर्वत्तोत्तमे । पापहा पुण्यदो दिव्यः सुश्रेयसां प्रदायकः
देवतांच्या त्या श्रेष्ठ पर्वतावर, दिव्य स्त्रिया नृत्य करतात; ते पाप नष्ट करणारं, पुण्य देणारं, दिव्य आणि श्रेष्ठ कल्याण देणारं आहे.
वेदध्वनिः समधुरः श्रूयते पर्वतोत्तमे । चंदनाशोकपुन्नागैः शालैस्तालैस्तमालकैः
त्या सर्वोच्च पर्वती, अत्यंत मधुर वेदध्वनी ऐकू येतो, चंदन, अशोक, पुन्नाग, शाल, ताल आणि तमाळ वृक्षांनी वेढलेला आहे.
वटैस्तु मेघसंकाशै राजते पर्वतोत्तमः । संतानकैः कल्पवृक्षै रंभापादपसंकुलैः
मेघासारख्या वटवृक्षांनी, संताणक आणि कल्पवृक्षांनी, रंभा वृक्षांच्या गर्दीने तो श्रेष्ठ पर्वत झळाळतो.
नगेंद्रो भाति सर्वत्र नाकवृक्षैः सुपुष्पितैः । नानाधातुसमाकीर्णो नानारत्नचयो गिरिः
पर्वतराज सर्वत्र फुललेल्या स्वर्गीय वृक्षांनी, विविध धातूंनी आणि अनेक रत्नांच्या राशींनी भरलेला तेजस्वी दिसतो.
नानाकौतुकसंयुक्तो नानामंगलसंयुतः । वेदवृंदैः सुसंजुष्टो ह्यप्सरोगणसंकुलः
अनेक अद्भुत आणि मंगल गोष्टींनी युक्त, वेदपठण करणाऱ्यांच्या समूहांनी आणि अप्सरांच्या गर्दीने तो पर्वत सुशोभित आहे.
ऋषिभिर्मुनिभिः सिद्धैर्गंधर्वैःपरिभातिसः । गजैश्चाचलसंकाशैः सिंहनादैर्विराजते
त्या ठिकाणी ऋषी, मुनी, सिद्ध, गंधर्व यांच्या उपस्थितीने आणि पर्वतासारख्या मोठ्या हत्तींच्या सिंहगर्जनांनी तो प्रदेश उजळून निघाला आहे.
शरभैर्मत्तशार्दूलैर्मृगधूर्तैरलंकृतः । वापीकूपतडागैश्च संपूर्णैर्विमलोदकैः
शरभ, मदमस्त वाघ, चपळ हरणे यांमुळे तो प्रदेश सजला आहे, तसेच तिथे विहिरी, तळी आणि तलाव शुद्ध पाण्याने भरलेले आहेत.