गीयमानं गीतगैश्च सुस्वरैः सप्तकैस्तथा । वीज्यमानं सुगंधैश्च व्यजनैः सर्व एव सः
तो गोड आवाजात, सात सूरात गाणारे गायक त्याच्यासाठी गात होते आणि सर्वजण सुगंधी पंख्यांनी त्याला वाऱ्यावर वाऱ्यावर करत होते.
योषिद्भी रूपयुक्ताभिश्चामरैर्हंसगामिभिः । छत्रेण हंसवर्णेन चंद्रबिंबानुकारिणा
सुंदर स्त्रिया, हंसांनी वाहिलेले चामर, आणि हंसासारख्या शुभ्र छत्राने, जे चंद्राच्या पूर्णबिंबासारखे दिसत होते, त्याला शोभा येत होती.
राजमानं सहस्राक्षं सर्वाभरणभूषितम् । कामक्रीडागतं देवं दृष्टवानमितौजसम्
त्याने हजार डोळ्यांचा राजास, सर्व अलंकारांनी सजलेला, अपार तेजाने उजळलेला, प्रेमाच्या क्रीडेत मग्न असलेला देव पाहिला.
तस्य पार्श्वे महाभागां पौलोमीं चारुमंगलाम् । रूपेण तेजसा चैव तपसा च यशस्विनीम्
त्याच्या शेजारी तेजस्वी, शुभ्र आणि सुंदर अशी पौलोमी बसली होती, जिला सौंदर्य, तेज, तप आणि कीर्ती यांचा मोठा मान होता.
सौभाग्येन विराजंतीं पातिव्रत्येन तां सतीम् । तया सह सहस्राक्षः स रेमे नंदने वने
ती आपल्या सौभाग्याने आणि पतीव्रतेच्या निष्ठेने उजळून निघाली होती; तिच्यासोबत तो हजार डोळ्यांचा इंद्र नंदनवनात आनंद घेत होता.
तस्य लीलां समालोक्य अंगश्चैव द्विजोत्तमः । धन्यो वै देवराजोऽयमीदृशैः परिवारितः
त्याच्या या लीलांचा अनुभव घेत अंगा म्हणाला, 'खरंच, हा देवांचा राजा किती भाग्यवान आहे, अशा वैभवाने वेढलेला!'
अहोऽस्य तपसो वीर्यं येन प्राप्तं महत्पदम् । यदा ममेदृशः पुत्रः सर्वलोकप्रधारकः
'काय तपाची ताकद आहे याची! याच्यामुळेच त्याला हे मोठे स्थान मिळाले. माझ्याही असा एखादा पुत्र असता, जो सर्व लोकांचा आधार झाला असता.'
भवेत्तदा महत्सौख्यं प्राप्स्यामीह न संशयः । इति चिंतापरो भूत्वा त्वरमाणो गृहागतः
'मग मलाही येथे मोठे सुख मिळाले असते, यात शंका नाही.' अशा विचारात गुंतून तो लवकरच घरी परत गेला.
सूत उवाच- अथ त्वंगो महातेजा दृष्ट्वा इंद्रस्य संपदम् । भोगं चैव विलासं च लीलां तस्य महात्मनः
सूतो म्हणतो— मग तेजस्वी अंगा इंद्राचे वैभव, त्याचा आनंद, विलास आणि त्या महात्म्याच्या लीलांचे दर्शन करून,
कथं मे इंद्र सदृशः पुत्रः स्याद्धर्मसंयुतः । चिंतयित्वा क्षणं चैव अंगो धर्मभृतां वरः
'माझा पुत्र इंद्रासारखा, धर्मशील कसा होईल?' असा विचार अंगा, धर्मनिष्ठांमध्ये श्रेष्ठ, काही काळ करत राहिला.
स्वकं गेहं समायातः स त्वंगः सत्यतत्परः । अत्रिं पप्रच्छ पितरं प्रणतो नम्रकंधरः
सत्यावर निष्ठा असलेला अंगा आपल्या घरी परतला आणि वाकून, नम्रपणे वडील अत्री यांना विचारू लागला.
कोऽयं पुण्यः समाचारैरिंद्रत्वं भुंजते महत् । कस्य पुण्यस्य वै पुष्टिः किं कृतं कर्म कीदृशम्
'कोणते पुण्याचे आचरण केले की, इंद्रत्व मिळते? हे पुण्य कोणाचे, कोणते कर्म केले, आणि ते कसे होते?'
कीदृशं तप एतस्य कमाराधितवान्पुरा । एतन्मे विस्तरेण त्वं ब्रूहि सत्यवतां वर
'त्याने कसे तप केले, कोणाची उपासना केली होती? हे सर्व मला सविस्तर सांगा, सत्यप्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या.'
अत्रिरुवाच- साधुसाधु महाभाग यद्येवं पृच्छसे मयि । चरित्रमिंद्रस्य वत्स तन्मे निगदतः शृणु
अत्री म्हणाले— 'वा! खूप चांगला प्रश्न विचारलास, भाग्यवान अंगा. इंद्राचे चरित्र मी तुला सांगतो, ते लक्ष देऊन ऐक.'
सुव्रतो नाम मेधावी पुरा ब्राह्मणसत्तमः । तेन कृष्णो हृषीकेशस्तपसा चैव तोषितः
'पूर्वी सुव्रत नावाचा एक बुद्धिमान आणि सदाचारी ब्राह्मण होता. त्याने आपल्या तपाने कृष्ण, म्हणजे हृषीकेश यांना प्रसन्न केले.'
पुण्यगर्भं पुनः प्राप्तो ह्यदित्याः कश्यपात्किल । विष्णोश्चैव प्रसादेन सुरराजो बभूव ह
'तो पुन्हा कश्यप आणि अदिती यांच्याकडून पुण्यवान गर्भात जन्माला आला; विष्णूच्या कृपेने तो देवांचा राजा झाला.'
अंग उवाच- कथमिंद्रसमः पुत्रो मम स्यात्पुत्रवत्सल । तदुपायं समाचक्ष्व भवाञ्ज्ञानवतां वरः
अंगा म्हणाला— 'माझा पुत्र इंद्रासारखा कसा होईल, हे मला सांगा, पुत्रावर प्रेम करणाऱ्या श्रेष्ठ ज्ञानी!'
अत्रिरुवाच- समासेनैव तस्यैव सुव्रतस्य महात्मनः । चरित्रमखिलं पुण्यं निशामय महामते
अत्री म्हणाले— 'महामना, त्या सुव्रत महात्म्याचे संपूर्ण पुण्यवान चरित्र मी तुला थोडक्यात सांगतो, ते नीट ऐक.'
यथा सुव्रत मेधावी पुराराधितवान्हरिम् । तस्य भावं च भक्तिं च ध्यानं चैव महात्मनः
'सुव्रत या बुद्धिमानाने पूर्वी हरिची कशी उपासना केली, त्याची वृत्ती, भक्ती आणि ध्यान कसे होते— हे सर्व मी सांगतो.'
समालोक्य जगन्नाथो दत्तवान्वै महत्पदम् । स ऐंद्रं सर्वभोगाढ्यं त्रैलोक्यं सचराचरम्
'हे सर्व पाहून, जगाचा स्वामी त्याला मोठे स्थान दिले; तो इंद्रपदाला पोहोचला आणि त्रैलोक्यातील सर्व सुखांचा उपभोग घेत राहिला.'
विष्णोश्चैव प्रसादाच्च पदं भुंक्ते त्रिलोकधृक् । एवं ते सर्वमाख्यातमिंद्रस्यापि विचेष्टितम्
विष्णूच्या कृपेने, तीनही जगांना आधार देणारा त्याचं परमस्थान मिळवतो. मी तुला सर्व काही सांगितलं, इंद्राचं कृत्यही समजावून दिलं.
भक्त्या तुष्यति गोविंदो भावध्यानेन सत्तम । सर्वं ददाति तुष्टात्मा भक्त्या संतोषितो हरिः
गोविंद भक्तीने प्रसन्न होतो, श्रेष्ठ पुरुषा, आणि शुद्ध मनाने ध्यान केल्यावरही. जेव्हा हरि भक्तीने तृप्त होतो, तेव्हा तो सर्व काही देतो.
तस्मादाराध्य गोविंदं सर्वदं सर्वसंभवम् । सर्वज्ञं सर्ववेत्तारं सर्वेषां पुरुषं वरम्
म्हणून गोविंदाची उपासना कर, तो सर्व काही देणारा, सर्वांचा उगम, सर्वज्ञ, सर्व गोष्टी जाणणारा आणि सर्वांमध्ये श्रेष्ठ पुरुष आहे.
तस्मात्प्राप्स्यसि सर्वं त्वं यद्यदिच्छसि नंदन
म्हणून, नंदना, तुला जे हवंय ते सर्व मिळेल.
सुखस्य दाता परमार्थदाता मोक्षस्य दाता जगतां हि नाथः । तस्मात्तमाराधय गच्छ पुत्र संप्राप्स्यसे इंद्रसमं हि पुत्रम्
तोच सुख देणारा, खऱ्या अर्थाने कल्याण देणारा, मोक्ष देणारा आणि जगाचा स्वामी आहे. म्हणून त्याची उपासना कर, मुला, आणि तुला इंद्रासारखा पुत्र मिळेल.
आकर्ण्य वाक्यं परमार्थयुक्तमुक्तं महात्मा ऋषिणा हि तेन । संगृह्य तत्त्वं वचनस्य तस्य प्रणम्य तं शाश्वतमभ्ययात्सः
महात्मा ऋषीने सांगितलेली ही परमसत्ययुक्त वचने ऐकून, त्याने त्या वचनांचा अर्थ समजून घेतला, त्या शाश्वताला वंदन करून निघून गेला.
आमंत्र्य चांगः पितरं महात्मा ब्रह्मात्मजं ब्रह्मसमानमेव । संप्राप्तवान्मेरुगिरेस्तु शृंगं तं कांचनै रत्नमयैः समेतम्
त्याने आपल्या वडिलांना, ब्रह्मपुत्र महात्म्याला, ब्रह्मासमान मान देऊन निरोप घेतला आणि सोन्या-रत्नांनी सजलेल्या मेरू पर्वताच्या शिखरावर पोहोचला.
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे। वेनोपाख्याने एकत्रिंशोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या भूमिखंडातील वेनोपाख्यानात, पंचपंचाशत्सहस्रसंहितेमधील एकतीसवा अध्याय येथे संपला.
सूत उवाच- नानारत्नैः सुदीप्तांगो हाटकेनापि सर्वतः । राजमानो गिरिश्रेष्ठो यथा सूर्यः स्वरश्मिभिः
सूतमुनी म्हणाले— अनेक रत्नांनी आणि सोन्याने झगमगणारा, सर्व बाजूंनी तेजस्वी असा तो पर्वतराज सूर्याच्या किरणांसारखा शोभून दिसत होता.
छायामशोकां संप्राप्य शीतलां सुखदायिनीम् । ध्यायंति योगिनः सर्वे उपविष्टा दृढासने
आशोक वृक्षांच्या गार, सुखद छायेत पोहोचून सर्व योगी दृढ आसनात बसले आणि ध्यानात मग्न झाले.