दानभोगादिभिश्चैव योजयेच्च कृतात्मकान् । पीडाभिर्विविधाभिश्च क्लेशैः काष्ठैश्च दारुणैः
तो चांगल्या लोकांना दान, भोग आणि अशा गोष्टींनी जोडतो; पण वाईट लोकांना विविध यातना, दुःख आणि कठोर कष्टांनी त्रास देतो.
त्रासयेत्ताडयेद्विप्रान्स क्रोधो मृत्युरेव तान् । कर्मण्येवं हि तस्यापि व्यापारः परिवर्तते
तो वाईट लोकांना घाबरवतो आणि मारतो; मृत्यूच त्यांचा राग होतो. त्यांच्या कर्मानुसार त्याचे काम असेच फिरते.
मृत्योश्चापि महाभाग लोभात्पुण्यात्प्रजायते । सुनीथा नाम वै कन्या संजातैषा महात्मनः
हे भाग्यवान, मृत्यूने सुद्धा लोभामुळे पुण्यापासून एक मुलगी जन्माला घातली; तिचे नाव सुनीथा होते, ती एका महात्म्याच्या घरी जन्मली.
पितुःकर्म विमृश्यैव क्रीडमाना सदैव सा । प्रजानां शास्ति कर्तारं पुण्यपापनिरीक्षणम्
ती नेहमी खेळत असताना, वडिलांचे कर्म विचारात घेऊन, ती प्राण्यांमध्ये कर्त्याला, म्हणजे पुण्य आणि पाप पाहणाऱ्याला, शासते.
सा तु कन्या महाभागा सुनीथा नाम तस्य सा । रममाणा वनं प्राप्ता सखीभिः परिवारिता
ती भाग्यशाली कन्या, सुनीथा नावाची, सखींसह आनंदात वनात गेली.
तत्रापश्यन्महाभागं गंधर्वतनयं वरम् । गीतकोलाहलस्यापि सुशंखं नाम सा तदा
तेथे तिने एक तेजस्वी, गंधर्वपुत्र, सुशंख नावाचा, गाण्याच्या कुशलतेसाठी प्रसिद्ध असलेला, पाहिला.
ददर्श चारुसर्वांगं तप्यंतं सुमहत्तपः । गीतविद्यासु सिद्ध्यर्थं ध्यायमानं सरस्वतीम्
तीने त्याला सर्वांगाने सुंदर, मोठ्या तपश्चर्येत मग्न, गीतेच्या विद्या मिळवण्यासाठी सरस्वतीचे ध्यान करताना पाहिले.
तस्योपघातमेवासौ सा चकार दिने दिने । सुशंखः क्षमते नित्यं गच्छगच्छेति सोऽब्रवीत्
ती रोज त्याला त्रास देत असे; पण सुशंख नेहमी क्षमा करत, 'जा, जा' असे म्हणत असे.
प्रेषिता नैव गच्छेत्सा विघ्नमेव समाचरेत् । तेनाप्युक्ता सा हि क्रुद्धा ताडयत्तपसि स्थितम्
पाठवले तरी ती जात नसे, उलट अडथळे आणत असे; त्याने बोलले तरी ती रागावून तप करत असताना त्याला मारत असे.
तामुवाच ततः क्रुद्धः सुशंखः क्रोधमूर्च्छितः । दुष्टे पापसमाचारे कस्माद्विघ्नस्त्वया कृतः
मग रागाने भरलेला सुशंख तिला म्हणाला, 'दुष्टे, पापी वागणुकीची, तू हा अडथळा का केला?'
ताडनात्ताडनं दुष्टे न कुर्वंति महाजनाः । आक्रुष्टा नैव कुप्यंति इति धर्मस्य संस्थितिः
'दुष्टे, मोठे लोक मारल्यावर परत मारत नाहीत; शिव्याशाप दिल्यावरही ते रागावत नाहीत — हाच धर्माचा पाया आहे.'
त्वयाहं घातितः पापे निर्दोषस्तपसान्वितः । एवमुक्त्वा स धर्मात्मा सुनीथां पापचारिणीम्
'पापी, मी निष्पाप असून तपश्चर्येत मग्न असताना तू मला मारलेस.' असे म्हणून तो धर्मात्मा सुनीथेवरील राग सोडून दिला.
विरराम महाक्रोधाज्ज्ञात्वा नारीं निवर्तितः । ततः सा पापमोहाद्वा बाल्याद्वा तमिहैव च
ती स्त्री आहे हे समजून, मोठ्या रागातून त्याने आपला राग थांबवला; मग पापाच्या मोहामुळे किंवा बालिशपणामुळे, तिने—
समुवाच महात्मानं सुशंखं तपसि स्थितम् । त्रैलोक्यवासिनां तातो ममैव परिघातकः
ती त्या महात्मा, तपश्चर्येत मग्न असलेल्या सुशंखाला म्हणाली, 'तीनही लोकांत वावरणाऱ्यांमध्ये, बाबा, फक्त तूच माझा नाश करणारा आहेस.'
असतो घातयेन्नित्यं सत्यान्स परिपालयेत् । नैव दोषो भवेत्तस्य महापुण्येन वर्तयेत्
तो नेहमी वाईट लोकांना शिक्षा करावी आणि सत्य बोलणाऱ्यांचे रक्षण करावे. असे केल्याने त्याला काहीही दोष लागत नाही, उलट त्याने मोठे पुण्यच केलेले असते.
एवमुक्त्वा गता सा तु पितरं वाक्यमब्रवीत् । मया हि ताडितस्तात गंधर्वतनयो वने
असे म्हणून ती आपल्या वडिलांकडे गेली आणि म्हणाली, "बाबा, मला वनात एका गंधर्वपुत्राने मारले."
तपस्तपन्सदैकांते कामक्रोधविवर्जितः । स मामुवाच धर्मात्मा क्रोधरागसमन्वितः
तो धर्मात्मा, एकांतात तप करत होता, काम आणि राग यांना दूर ठेवून. तरीही राग आणि आसक्तीने भरून, त्याने मला काही बोलले.
ताडयेन्नैव ताडंतं क्रोशंतं नैव क्रोशयेत् । इत्युवाच स मां तात तन्मे त्वं कारणं वद
"जो मारतो त्याला आपण मारू नये, आणि जो ओरडतो त्याच्यावर आपण ओरडू नये," असे त्याने मला सांगितले, बाबा. यामागचे कारण मला सांग.
एवमुक्तः स वै मृत्युः सुनीथां द्विजसत्तमाः । किंचिन्नोवाच धर्मात्मा प्रश्नप्रत्युत्तरं ततः
ती असे विचारल्यावर, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, मृत्यूने धर्मात्मा सुनीथेला तिच्या प्रश्नाचे पुढे काहीही उत्तर दिले नाही.
वनं प्राप्ता पुनः सा हि सुशंखो यत्र संस्थितः । कराघातैस्ततो दौष्ट्याद्घातितस्तपतां वरः
नंतर ती पुन्हा त्या वनात गेली जिथे सुशंख राहत होता. तेव्हा तिने द्वेषाने भरून, त्या तपस्वीला हाताने मारले.
सुशंखस्ताडितो विप्रा मृत्योश्चैव हि कन्यया । ततः क्रुद्धो महातेजाः शशाप तनुमध्यमाम्
ब्राह्मणांनो, मृत्यूच्या कन्येने सुशंखाला मारले. तेव्हा तो तेजस्वी ऋषी रागावला आणि त्या कणखर बांध्याच्या मुलीला शाप दिला.
निर्दोषो हि यतो दुष्टे त्वयैव परिताडितः । अहमत्र वने संस्थस्तस्माच्छापं ददाम्यहम्
"तू वाईट असूनही, मी निष्पाप वनात राहणारा असताना, मला मारलेस. म्हणून मी तुला इथे शाप देतो."
गार्हस्थ्यं च समास्थाय सह भर्त्रा यदा शृणु । पापाचारमयः पुत्रो देवब्राह्मणनिंदकः
"जेव्हा तू पतीसोबत गृहस्थाश्रमात प्रवेश करशील, तेव्हा ऐक, तुझ्या पोटी एक असा मुलगा जन्माला येईल जो पापी वर्तनाचा आणि देव- ब्राह्मणांचा निंदा करणारा असेल."
सर्वपापरतो दुष्टे तव गर्भे भविष्यति । एवं शप्त्वा गतः सोपि तप एव समाश्रितः
"वाईट मार्गावर असणारा, वाईट वागणारी, तुझ्या पोटी तो जन्म घेईल." असे म्हणून तोही निघून गेला आणि पुन्हा तपश्चर्येला लागला.
गते तस्मिन्महाभागे सा सुनीथा गृहं गता । समाचष्ट महात्मानं पितरं तप्तमानसा
तो महात्मा निघून गेल्यावर, सुनीथा घरी आली. तिचे मन खूप दुःखी झाले होते आणि तिने सर्व काही आपल्या थोर वडिलांना सांगितले.
यथा शप्ता तदा तेन गंधर्वतनयेन सा । तत्सर्वं संश्रुतं तेन मृत्युना परिभाषितम्
तिने वडिलांना घडलेली सर्व हकीकत सांगितली, गंधर्वपुत्राने तिला कसा शाप दिला आणि मृत्यूने काय बोलले तेही सांगितले.
कस्मात्कृतस्त्वयाघातस्तपति दोषवर्जिते । युक्तं नैव कृतं पुत्रि सत्यस्यैव हि ताडनम्
"तू निष्पाप तपस्व्याला का मारलेस? लेकी, जो सत्य बोलतो त्याला मारणे योग्य नव्हते."
एवमाभाष्य धर्मात्मा मृत्युः परमदुःखितः । बभूव स हि तत्तस्यादिष्टमेवं विचिंतयन्
असे बोलून धर्मात्मा मृत्यू फारच दुःखी झाला आणि तिच्या नशिबी जे आले त्याचा विचार करू लागला.
सूत उवाच- अत्रिपुत्रो महातेजा अंगो नाम प्रतापवान् । एकदा तु गतो विप्रा नंदनं प्रति स द्विजः
सूतेने सांगितले — अत्रींचा तेजस्वी आणि पराक्रमी पुत्र, अंग नावाचा ब्राह्मण, एकदा नंदनाच्या दिशेने गेला.
तत्र दृष्ट्वा देवराजं तमिंद्रं पाकशासनम् । अप्सरसां गणैर्युक्तं गंधर्वैः किन्नरैस्तथा
तिथे त्याने देवांचा राजा, वज्रधारी इंद्र, याला पाहिले. त्याच्या आजूबाजूला अप्सरा, गंधर्व आणि किन्नर होते.