तेनेयं मेदिनी नाम प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः । ततोभ्युपगमात्प्राज्ञ पृथोर्वैन्यस्य सत्तमाः
म्हणूनच, वेदज्ञ लोक तिला 'मेदिनी' असे म्हणतात; आणि म्हणून, पृथूच्या वंशातील श्रेष्ठांनो, तिला हे नाव पडले.
दुहितृत्वमनुप्राप्ता देवी पृथ्वीति चोच्यते । तेन राज्ञा द्विजश्रेष्ठाः पालितेयं वसुंधरा
देवीने कन्या म्हणून स्थान मिळवले म्हणून तिला 'पृथ्वी' असे म्हणतात; आणि त्या राजाने, श्रेष्ठ द्विजांनो, ही वसुंधरा रक्षण केली.
ग्रामाधारं गृहाणां च पुरपत्तनमालिनी । सस्याकरवती स्फीता सर्वतीर्थमयी द्विजाः
द्विजांनो, ही पृथ्वी गावं, घरं आणि नगरं यांना आधार देणारी आहे. ती गावांनी सजलेली, पिकांनी समृद्ध आणि सर्व तीर्थांचं स्वरूप असलेली आहे.
एवं वसुमती देवी सर्वलोकमयी सदा । एवं प्रभावो राजेंद्रः पुराणे परिपठ्यते
राजा, ही वसुंधरा देवी नेहमीच सर्व लोकांचं रूप घेत असते आणि तिच्यात असा अद्भुत प्रभाव आहे, असं पुराणात सांगितलं आहे.
पृथुर्वैन्यो महाभागः सर्वकर्मप्रकाशकः । यथा विष्णुर्यथा ब्रह्मा यथा रुद्रः सनातनः
वेणाचा पुत्र पृथु हा फार भाग्यवान आणि सर्व कर्तव्यांचा प्रकाशक आहे. तो जसा विष्णू, ब्रह्मा आणि सनातन रुद्रासारखा आहे.
नमस्कार्यास्त्रयो देवा देवाद्यैर्ब्रह्मवादिभिः । ब्राह्मणैर्ऋषिभिः सर्वैर्नमस्कार्यो नृपोत्तमः
हे तीन देव सर्वश्रेष्ठ देव आणि ब्रह्मज्ञान असलेल्या लोकांनी वंदन करावेत. त्याचप्रमाणे, उत्तम राजा सर्व ब्राह्मण आणि ऋषी यांनी वंदन करावा.
वर्णानामाश्रमाणां यः स्थापकः सर्वलोकधृक् । पार्थिवैश्च महाभागैः पार्थिवत्वमिहेप्सुभिः
जो सर्व वर्ण आणि आश्रमांची स्थापना करणारा आणि सर्व लोकांना आधार देणारा आहे, त्याचा सन्मान थोर राजांनी आणि राजपदाची इच्छा असणाऱ्यांनी करावा.
आदिराजो नमस्कार्यः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् । धनुर्वेदार्थिभिर्योधैः सदैव जयकांक्षिभिः
पहिला राजा, तेजस्वी आणि पराक्रमी पृथु, धनुर्विद्येचं ज्ञान मिळवू इच्छिणाऱ्या आणि नेहमी विजयाची इच्छा असणाऱ्या योद्ध्यांनी वंदन करावा.
नमस्कार्यो महाराजो वृत्तिदाता महीभृताम् । एवं पात्रविशेषाश्च मया ख्याता द्विजोत्तमाः
महान राजा, जो सर्व राजांना उपजीविका देतो, त्याचा वंदन करावा. अशा प्रकारे, द्विजश्रेष्ठांनो, मी तुम्हाला विशेष पात्रांची माहिती सांगितली आहे.
वत्सानां सुविशेषाश्च दोग्धॄणां भवदग्रतः । क्षीरस्यापि विशेषं तु यथोद्दिष्टं हि भूभुजा
तुमच्यासमोर मी वासरांची आणि दुध देणाऱ्यांची विशेषता, तसेच दुधाच्या प्रकारांची भेदही, राजाने सांगितल्याप्रमाणे सांगितली आहे.
समाख्यातं तथाग्रे च भवतां वै यथार्थतः । धन्यं यशस्यमारोग्यं पुण्यं पापप्रणाशनम्
अगदी त्याचप्रमाणे, मी पूर्वीही तुम्हाला जे कल्याणकारी, कीर्ती देणारे, आरोग्यदायी, पुण्य मिळवून पाप नष्ट करणारं आहे, ते खरेखुरे सांगितले आहे.
पृथोर्वैन्यस्य चरितं यः शृणोति द्विजोत्तमाः । तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि जायते
द्विजश्रेष्ठांनो, जो कोणी वेणपुत्र पृथुच्या कृत्यांचं श्रवण करतो, त्याला दररोज गंगेच्या स्नानाचं पुण्य मिळतं.
सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं प्रयाति सः
तो सर्व पापांपासून शुद्ध होऊन विष्णुलोकात जातो.
ऋषय ऊचुः- योऽसौ वेनस्त्वयाख्यातः पापाचारेण वर्तितः । तस्य पापस्य का वृत्तिः किं फलं प्राप्तवान्द्विज
ऋषींनी विचारलं— तुम्ही सांगितलेल्या वेणाने पापाचरण केलं होतं. त्या पाप्याचं पुढे काय झालं? त्याला कोणतं फळ मिळालं, द्विजा?
चरित्रं तस्य वेनस्य समाख्याहि यथा पुरा । विस्तरेण विदां श्रेष्ठ त्वं न एतन्महामते
त्या वेणाचं चरित्र पूर्वी कसं होतं, ते आम्हाला सविस्तर सांगा, विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या महात्म्या, कारण तुम्हाला ते नक्कीच माहीत आहे.
सूत उवाच- चरित्रं तस्य वेनस्य वैन्यस्यापि महात्मनः । प्रवक्ष्यामि सुपुण्यं च यथान्यायं श्रुतं पुरा
सूते म्हणाले— त्या वेणाचं आणि त्याच्या महान पुत्राचं चरित्र, पूर्वी जसं ऐकलं तसं, आणि जे अत्यंत पुण्यदायी आहे, ते मी सांगतो.
जाते पुत्रे महाभागस्तस्मिन्पृथौ महात्मनि । विमलत्वं गतो राजा धर्मत्वं गतवान्पुनः
त्या महान आणि पुण्यवान पृथु नावाच्या पुत्राचा जन्म झाल्यावर, राजा शुद्ध झाला आणि पुन्हा धर्ममार्गी झाला.
महापापानि सर्वाणि अर्जितानि नराधमैः । तीर्थसंगप्रसंगेन तेषां पापं प्रयाति च
सर्व मोठी पापं, जी नीच माणसांनी कमावली आहेत, ती तीर्थांच्या संगतीमुळे नाहीशी होतात.
सतां संगात्प्रजायेत पुण्यमेव न संशयः । पापानां तु प्रसंगेन पापमेव प्रजायते
सज्जनांच्या संगतीतून नक्कीच पुण्यच मिळतं, यात शंका नाही. पण दुष्टांच्या संगतीतून फक्त पापच वाढतं.
संभाषाद्दर्शनात्स्पर्शादासनाद्भोजनात्किल । पापिनां संगमाच्चैव किल्बिषं परिसंचरेत्
पापी लोकांशी बोलणं, त्यांना पाहणं, स्पर्श करणं, त्यांच्यासोबत बसणं किंवा जेवण करणं, आणि त्यांच्या संगतीमुळे पाप पसरतं.
तथा पुण्यात्मकानां च पुण्यमेव प्रसंचरेत् । महातीर्थप्रसंगेन पापाः शुध्यंति नान्यथा
ज्यांच्या मनात नेहमीच पुण्य असतं, त्यांचं पुण्यच वाढत जातं. मोठ्या पवित्र नद्यांच्या संगतीनं पापं धुतली जातात; दुसऱ्या कुठल्याही मार्गानं नाही.
पुण्यां गतिं प्रयान्त्येते निर्द्धूताशेष कल्मषाः । ऋषय ऊचुः- तत्कथं यांति ते पापाः परां सिद्धिं द्विजोत्तम
सर्व पापं झटकून टाकून हे लोक पुण्यवान मार्गाला जातात. ऋषी म्हणाले — पण, श्रेष्ठ ब्राह्मण, पापी लोकांना ती सर्वोच्च सिद्धी कशी मिळते?
तन्नो विस्तरतो ब्रूहि श्रोतुं श्रद्धा प्रवर्तते
हे सगळं आम्हाला सविस्तर सांग, कारण ऐकण्याची आमची श्रद्धा वाढली आहे.
सूत उवाच- लुब्धकाश्च महापापाः संजाता दासधीवराः । रेवा च यमुना गंगास्तासामंभसि संस्थिताः
सूत म्हणाले — अगदी शिकारी, मोठे पापी, दास किंवा मासेमारी करणारेही, जेव्हा ते रेव्हा, यमुना किंवा गंगा या नद्यांच्या पाण्यात उभे राहतात —
ज्ञानतोऽज्ञानतः स्नात्वा संक्रीडंति च वै जले । महानद्याः प्रसंगेन ते यांति परमां गतिम्
माहिती असून किंवा नसून, स्नान केलं किंवा पाण्यात खेळले, या मोठ्या नद्यांच्या संगतीनं ते सगळेच श्रेष्ठ अवस्थेला पोहोचतात.
दासत्वं पापसंघातं परित्यज्य व्रजंति ते । पुण्यतोयप्रसंगाच्च ह्याप्लुताः सर्व एव ते
दास्यपणा आणि पापांचा भार सोडून ते पुढे जातात; पवित्र पाण्याच्या संगतीमुळे ते सर्वजण शुद्ध होतात.
महानद्याः प्रसंगाच्च अन्यासां नैव सत्तमाः । महापुण्यजनस्यापि पापं नश्यति पापिनाम्
फक्त मोठ्या नद्यांच्या संगतीमुळेच हे घडतं, इतर कुठल्याही गोष्टीमुळे नाही, हे श्रेष्ठांनो. मोठ्या पुण्यवानांच्या पुण्यामुळे अगदी मोठ्या पाप्याचंही पाप नष्ट होतं.
प्रसंगाद्दर्शनात्स्पर्शान्नात्र कार्या विचारणा । अत्रार्थे श्रूयते विप्रा इतिहासोऽघनाशनः
संगती, दर्शन किंवा स्पर्श — यात शंका ठेवू नका. या संदर्भात, ब्राह्मणांनो, एक पाप नष्ट करणारी कथा सांगितली जाते.
तं वो अद्य प्रवक्ष्यामि बहुपुण्यप्रदायकम् । कश्चिदस्ति मृगव्याधः सुलोभाख्यो महावने
ती कथा मी आज तुम्हाला सांगतो, जी खूप पुण्य देणारी आहे. एका मोठ्या जंगलात सुलोभ नावाचा एक शिकारी होता.
श्वभिर्वागुरिजालैश्च धनुर्बाणैस्तथैव च । मृगान्घातयते नित्यं पिशितास्वादलंपटः
तो नेहमी कुत्र्यांसह, सापळे, जाळी, धनुष्य आणि बाण घेऊन हरणं मारायचा; मांस खाण्यात त्याला खूप आनंद वाटायचा.