मेरुर्दोग्धा च संजातः पात्रं कृत्वा तु शैलजम् । तेन क्षीरेण संवृद्धाः शैलाः सर्वे महौजसः
मेरू हा दूध काढणारा झाला, आणि डोंगराच्या पात्रात दूध काढले; त्या दूधाने सर्व बलाढ्य पर्वत पोसले गेले.
पुनर्दुग्धा महावृक्षैः पुण्यैः कल्पद्रुमादिभिः । पालाशं पात्रामानिन्युश्छिन्नदग्धप्ररोहणम्
पुन्हा, कल्पवृक्षासारख्या पुण्यवान मोठ्या झाडांनी पृथ्वीचे दूध काढले; त्यांनी छाटलेले, जळालेले आणि पुन्हा उगवलेले पळसाचे पात्र आणले.
शालो दुदोह पुष्पांगः प्लक्षो वत्सोऽभवत्तदा । गुह्यकैश्चारणैः सिद्धैर्विद्याधरगणैस्तदा
फुलांनी सजलेला शाल हा दूध काढणारा झाला, आणि प्लक्ष वासरू झाला; त्या वेळी गुप्त, अरण्यातील, सिद्ध आणि विद्याधरांचे झुंड उपस्थित होते.
दुग्धा चेयं सर्वधात्री सर्वकामप्रदायिनी । यं यमिच्छंति ये लोकाः पात्रवत्सविशेषणैः
ही पृथ्वी, सर्वांना पोसणारी आणि सर्व इच्छांची पूर्तता करणारी, ज्या ज्या लोकांना हवी तशी, त्यांच्या पात्र आणि वासराच्या वेगळेपणानुसार दूध काढली गेली.
तैस्तैस्तेषां ददात्येव क्षीरं सद्भावमीदृशम् । इयं धात्री विधात्री तु इयं श्रेष्ठा वसुंधरा
ती प्रत्येकाला त्यांच्या पात्र आणि वासरानुसार हवे तसे दूध देते; हीच पृथ्वी पोसणारी, निर्माण करणारी आणि सर्वांत श्रेष्ठ आहे.
सर्वकामदुघा धेनुरियं पुण्यैरलंकृता । इयं ज्येष्ठा प्रतिष्ठा तु इयं सृष्टिरियं प्रजा
सर्व इच्छांची पूर्तता करणारी ही गाय पुण्यांनी सजलेली आहे; हीच सर्वांत मोठी, आधार, सृष्टी आणि प्रजा आहे.
पावनी पुण्यदा पुण्या सर्वसस्य प्ररोहिणी । चराचरस्य सर्वस्य प्रतिष्ठा योनिरेव च
ही शुद्ध करणारी, पुण्य देणारी, मंगलमय आणि सर्व पिकांची वाढ करणारी आहे; सर्व चराचरांची हीच आधार आणि गर्भ आहे.
महालक्ष्मीरियं विद्या सर्वविश्वमयी सदा । सर्वकामदुघा दोग्ध्री सर्वबीजप्ररोहिणी
हीच महालक्ष्मी, विद्या, आणि सर्व विश्वात व्यापलेली आहे; हीच सर्व इच्छांची पूर्तता करणारी आणि सर्व बीजांची वाढ करणारी आहे.
सर्वेषां श्रेयसां माता सर्वलोकधरा इयम् । पंचानामपि भूतानां प्रकाशो रूपमेव च
ही सर्व कल्याणाची जननी, सर्व लोकांना धारण करणारी आहे; आणि पंचमहाभूतांचे प्रकाश आणि रूपही हीच आहे.
असीदियं समुद्रांता मेदिनीति परिश्रुता । मधुकैटभयोः कृत्स्ना मेदसा समभिप्लुता
ही पृथ्वी, 'मेदिनी' म्हणून प्रसिद्ध आहे, समुद्रापर्यंत पसरलेली आहे; मधु आणि कैटभ यांच्या मेदाने पूर्णपणे ओथंबलेली होती.
तेनेयं मेदिनी नाम प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः । ततोभ्युपगमात्प्राज्ञ पृथोर्वैन्यस्य सत्तमाः
म्हणूनच, वेदज्ञ लोक तिला 'मेदिनी' असे म्हणतात; आणि म्हणून, पृथूच्या वंशातील श्रेष्ठांनो, तिला हे नाव पडले.
दुहितृत्वमनुप्राप्ता देवी पृथ्वीति चोच्यते । तेन राज्ञा द्विजश्रेष्ठाः पालितेयं वसुंधरा
देवीने कन्या म्हणून स्थान मिळवले म्हणून तिला 'पृथ्वी' असे म्हणतात; आणि त्या राजाने, श्रेष्ठ द्विजांनो, ही वसुंधरा रक्षण केली.
ग्रामाधारं गृहाणां च पुरपत्तनमालिनी । सस्याकरवती स्फीता सर्वतीर्थमयी द्विजाः
द्विजांनो, ही पृथ्वी गावं, घरं आणि नगरं यांना आधार देणारी आहे. ती गावांनी सजलेली, पिकांनी समृद्ध आणि सर्व तीर्थांचं स्वरूप असलेली आहे.
एवं वसुमती देवी सर्वलोकमयी सदा । एवं प्रभावो राजेंद्रः पुराणे परिपठ्यते
राजा, ही वसुंधरा देवी नेहमीच सर्व लोकांचं रूप घेत असते आणि तिच्यात असा अद्भुत प्रभाव आहे, असं पुराणात सांगितलं आहे.
पृथुर्वैन्यो महाभागः सर्वकर्मप्रकाशकः । यथा विष्णुर्यथा ब्रह्मा यथा रुद्रः सनातनः
वेणाचा पुत्र पृथु हा फार भाग्यवान आणि सर्व कर्तव्यांचा प्रकाशक आहे. तो जसा विष्णू, ब्रह्मा आणि सनातन रुद्रासारखा आहे.
नमस्कार्यास्त्रयो देवा देवाद्यैर्ब्रह्मवादिभिः । ब्राह्मणैर्ऋषिभिः सर्वैर्नमस्कार्यो नृपोत्तमः
हे तीन देव सर्वश्रेष्ठ देव आणि ब्रह्मज्ञान असलेल्या लोकांनी वंदन करावेत. त्याचप्रमाणे, उत्तम राजा सर्व ब्राह्मण आणि ऋषी यांनी वंदन करावा.
वर्णानामाश्रमाणां यः स्थापकः सर्वलोकधृक् । पार्थिवैश्च महाभागैः पार्थिवत्वमिहेप्सुभिः
जो सर्व वर्ण आणि आश्रमांची स्थापना करणारा आणि सर्व लोकांना आधार देणारा आहे, त्याचा सन्मान थोर राजांनी आणि राजपदाची इच्छा असणाऱ्यांनी करावा.
आदिराजो नमस्कार्यः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् । धनुर्वेदार्थिभिर्योधैः सदैव जयकांक्षिभिः
पहिला राजा, तेजस्वी आणि पराक्रमी पृथु, धनुर्विद्येचं ज्ञान मिळवू इच्छिणाऱ्या आणि नेहमी विजयाची इच्छा असणाऱ्या योद्ध्यांनी वंदन करावा.
नमस्कार्यो महाराजो वृत्तिदाता महीभृताम् । एवं पात्रविशेषाश्च मया ख्याता द्विजोत्तमाः
महान राजा, जो सर्व राजांना उपजीविका देतो, त्याचा वंदन करावा. अशा प्रकारे, द्विजश्रेष्ठांनो, मी तुम्हाला विशेष पात्रांची माहिती सांगितली आहे.
वत्सानां सुविशेषाश्च दोग्धॄणां भवदग्रतः । क्षीरस्यापि विशेषं तु यथोद्दिष्टं हि भूभुजा
तुमच्यासमोर मी वासरांची आणि दुध देणाऱ्यांची विशेषता, तसेच दुधाच्या प्रकारांची भेदही, राजाने सांगितल्याप्रमाणे सांगितली आहे.
समाख्यातं तथाग्रे च भवतां वै यथार्थतः । धन्यं यशस्यमारोग्यं पुण्यं पापप्रणाशनम्
अगदी त्याचप्रमाणे, मी पूर्वीही तुम्हाला जे कल्याणकारी, कीर्ती देणारे, आरोग्यदायी, पुण्य मिळवून पाप नष्ट करणारं आहे, ते खरेखुरे सांगितले आहे.
पृथोर्वैन्यस्य चरितं यः शृणोति द्विजोत्तमाः । तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि जायते
द्विजश्रेष्ठांनो, जो कोणी वेणपुत्र पृथुच्या कृत्यांचं श्रवण करतो, त्याला दररोज गंगेच्या स्नानाचं पुण्य मिळतं.
सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं प्रयाति सः
तो सर्व पापांपासून शुद्ध होऊन विष्णुलोकात जातो.
ऋषय ऊचुः- योऽसौ वेनस्त्वयाख्यातः पापाचारेण वर्तितः । तस्य पापस्य का वृत्तिः किं फलं प्राप्तवान्द्विज
ऋषींनी विचारलं— तुम्ही सांगितलेल्या वेणाने पापाचरण केलं होतं. त्या पाप्याचं पुढे काय झालं? त्याला कोणतं फळ मिळालं, द्विजा?
चरित्रं तस्य वेनस्य समाख्याहि यथा पुरा । विस्तरेण विदां श्रेष्ठ त्वं न एतन्महामते
त्या वेणाचं चरित्र पूर्वी कसं होतं, ते आम्हाला सविस्तर सांगा, विद्वानांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या महात्म्या, कारण तुम्हाला ते नक्कीच माहीत आहे.
सूत उवाच- चरित्रं तस्य वेनस्य वैन्यस्यापि महात्मनः । प्रवक्ष्यामि सुपुण्यं च यथान्यायं श्रुतं पुरा
सूते म्हणाले— त्या वेणाचं आणि त्याच्या महान पुत्राचं चरित्र, पूर्वी जसं ऐकलं तसं, आणि जे अत्यंत पुण्यदायी आहे, ते मी सांगतो.
जाते पुत्रे महाभागस्तस्मिन्पृथौ महात्मनि । विमलत्वं गतो राजा धर्मत्वं गतवान्पुनः
त्या महान आणि पुण्यवान पृथु नावाच्या पुत्राचा जन्म झाल्यावर, राजा शुद्ध झाला आणि पुन्हा धर्ममार्गी झाला.
महापापानि सर्वाणि अर्जितानि नराधमैः । तीर्थसंगप्रसंगेन तेषां पापं प्रयाति च
सर्व मोठी पापं, जी नीच माणसांनी कमावली आहेत, ती तीर्थांच्या संगतीमुळे नाहीशी होतात.
सतां संगात्प्रजायेत पुण्यमेव न संशयः । पापानां तु प्रसंगेन पापमेव प्रजायते
सज्जनांच्या संगतीतून नक्कीच पुण्यच मिळतं, यात शंका नाही. पण दुष्टांच्या संगतीतून फक्त पापच वाढतं.
संभाषाद्दर्शनात्स्पर्शादासनाद्भोजनात्किल । पापिनां संगमाच्चैव किल्बिषं परिसंचरेत्
पापी लोकांशी बोलणं, त्यांना पाहणं, स्पर्श करणं, त्यांच्यासोबत बसणं किंवा जेवण करणं, आणि त्यांच्या संगतीमुळे पाप पसरतं.