तेनैव वर्तयंत्युग्रा महाकाया महाबलाः । तदाहारास्तदाचारास्तद्वीर्यास्तत्पराक्रमाः
त्याच्यामुळे हे उग्र, मोठ्या देहाचे आणि बलवान सर्प जगतात; त्यांचं अन्न, वागणं, बळ आणि शौर्य सगळं त्याच्यापासून येतं.
अथातः संप्रवक्ष्यामि यथा दुग्धा वसुंधरा । असुरैर्दानवैः सर्वैः कल्पयित्वा द्विजोत्तमाः
आता, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, मी सांगतो की असुरांनी आणि दानवांनी पृथ्वीचं दूध कसं काढलं.
पात्रमत्रान्नसदृशमायसं सर्वकामिकम् । क्षीरं मायामयं कृत्वा सर्वारातिविनाशनम्
त्यांचं पात्र लोखंडाचं होतं, जे अन्नपात्रासारखं आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारं होतं. त्यांचं दूध मायावी होतं, जे सर्व शत्रूंचा नाश करणारं होतं.
तेषामभूत्स वै वत्सो विरोचनः प्रतापवान् । ऋत्विग्द्विमूर्द्धा दैत्यानां मधुर्दोग्धा महाबलः
त्यांच्यासाठी बलवान विरोचन वासरू झाला आणि दैत्यांचा ऋत्विज मधुर हा मोठ्या शक्तीचा दूध काढणारा झाला.
तया हि मायया दैत्याः प्रवर्त्तंते महाबलाः । महाप्रज्ञा महाकाया महातेजः पराक्रमाः
त्या मायेमुळे हे दैत्य मोठ्या शक्तीचे, बुद्धीचे, देहाचे, तेजाचे आणि पराक्रमाचे झाले आणि असंच जगतात.
तद्बलं पौरुषं तेषां तेन जीवंति दानवाः । तयैते माययाद्यापि सर्वमाया द्विजोत्तमाः
त्याच बळ आणि पुरुषार्थामुळे दानव जगतात; आणि आजही, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, त्यांची सगळी माया त्याच मायेमुळे आहे.
प्रवर्तंते मितप्रज्ञास्ते तदेषामिदं बलम् । तथा तु दुग्धा यक्षैः सा सर्वाधारासु मेदिनी
मर्यादित बुद्धीचे ते दानव त्याच बळावर जगतात. अशाप्रकारे, सर्वांचा आधार असलेली पृथ्वी यक्षांनीही दूध काढली.
इति शुश्रुम विप्रेंद्राः पुराकल्पे महात्मभिः । अंतर्धानमयं क्षीरमयस्पात्रे सुविस्तरे
हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, पूर्वीच्या काळात महान आत्म्यांकडून असं ऐकलं आहे की, यक्षांनी लपवण्याचं दूध मोठ्या लोखंडी पात्रात काढलं.
वैश्रवणो महाप्राज्ञस्तदा वत्सः प्रकल्पितः । मणिधरस्य पिता पुण्यः प्राज्ञो बुद्धिमतां वरः
त्या वेळी अत्यंत बुद्धिमान वैश्रवण वासरू ठरला; आणि मणिधराचा पुण्यशाली, बुद्धिमान वडील निवडला गेला.
दोग्धा रजतनाभस्तु तस्याश्चासीन्महामतिः । सर्वज्ञः सर्वधर्मज्ञो यक्षराजसुतो बली
दूध काढणारा तोच रौप्य नाभी असलेला, महान बुद्धीचा, सर्वज्ञ, सर्व धर्म जाणणारा आणि यक्षराजाचा बलवान पुत्र होता.
अष्टबाहुर्महातेजा द्विशीर्षः सुमहातपाः । यक्षावर्तंत तेनापि सर्वदैव द्विजोत्तमाः
त्याला आठ हात, दोन डोकी, प्रचंड तेज आणि कठोर तपस्या होती; त्याच्यामुळे, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, यक्ष नेहमीच जगतात.
पुनर्दुग्धा इयं पृथ्वी राक्षसैश्च महाबलैः । तथा चैषा पिशाचैश्च सातुरैर्दग्धवारिभिः
पुन्हा एकदा, या पृथ्वीचं दूध महाबलवान राक्षसांनी काढलं आणि त्याचप्रमाणे पिशाच्चांनीही, जे जळालेलं मांस खातात.
उत्प्लुतं नृकपालं तं शावपात्रमयः कृतम् । सुप्रजां भोक्तुकामास्ते तीव्रकोपपराक्रमाः
मानवाच्या कवटीचं उडतं पात्र त्यांनी मांसाचं बनवलं; उत्तम संतती खाण्याची इच्छा असलेले, ते अत्यंत क्रोधी आणि बलवान होते.
दोग्धा रजतनाभस्तु तेषामासीन्महाबलः । सुमाली नाम वत्सश्च शोणितं क्षीरमेव च
त्यांच्यासाठी दूध काढणारा रौप्य नाभी असलेला महाबलवान होता; सुमाली वासरू आणि त्यांचं दूध रक्त होतं.
रक्षांसि यातुधानाश्च पिशाचाश्च महाबलाः । यक्षास्तेन च जीवंति भूतसङ्घाश्च दारुणाः
राक्षस, यातुधान, महाबलवान पिशाच, यक्ष आणि भयंकर भूतांचे झुंड हे सर्व त्यावरच जगतात.
गंधर्वैरप्सरोभिश्च पुनर्दुग्धा वसुंधरा । कृत्वा वत्सं सुविद्वांसं तैश्च चित्ररथं पुनः
गंधर्व आणि अप्सरा यांनी पुन्हा पृथ्वीचे दूध काढले, आणि सुज्ञ चित्ररथाला वासरू केले.
दुदुहुः पद्मपात्रे तु गांधर्वं गीतसंकुलम् । सुरुचिर्नाम गंधर्वस्तेषामासीन्महामतिः
त्यांनी कमळाच्या पात्रात गंधर्वांच्या गाण्यांनी भरलेले सार काढले; त्यांच्यात सुरुचिर नावाचा एक अत्यंत बुद्धिमान गंधर्व दूध काढणारा होता.
दोग्धा पुण्यतमश्चैव तस्याश्च द्विजसत्तमाः । शुचिगीतं महात्मानः सुक्षीरं दुदुहुस्तदा
त्या वेळी, श्रेष्ठ द्विजांनो, अत्यंत पुण्यवान तो दूध काढणारा होता, आणि त्या महात्म्यांनी शुद्ध गाणेच दूध म्हणून काढले.
गंधर्वास्तेन जीवंति अन्याश्चाप्सरसस्तथा । पर्वतैश्च महापुण्यैर्दुग्धा चेयं वसुंधरा
त्या दूधावर गंधर्व आणि इतर अप्सरा जगतात; आणि पुन्हा, अत्यंत पुण्यवान पर्वतांनीही पृथ्वीचे दूध काढले.
रत्नानि विविधान्येव ओषधीश्चामृतोपमाः । वत्सश्चैव महाभागो हिमवान्परिकल्पितः
नानाविध रत्ने आणि अमृतासारख्या औषधी मिळाल्या, आणि हिमवान हा सर्वात भाग्यवान वासरू म्हणून ठरवला.
मेरुर्दोग्धा च संजातः पात्रं कृत्वा तु शैलजम् । तेन क्षीरेण संवृद्धाः शैलाः सर्वे महौजसः
मेरू हा दूध काढणारा झाला, आणि डोंगराच्या पात्रात दूध काढले; त्या दूधाने सर्व बलाढ्य पर्वत पोसले गेले.
पुनर्दुग्धा महावृक्षैः पुण्यैः कल्पद्रुमादिभिः । पालाशं पात्रामानिन्युश्छिन्नदग्धप्ररोहणम्
पुन्हा, कल्पवृक्षासारख्या पुण्यवान मोठ्या झाडांनी पृथ्वीचे दूध काढले; त्यांनी छाटलेले, जळालेले आणि पुन्हा उगवलेले पळसाचे पात्र आणले.
शालो दुदोह पुष्पांगः प्लक्षो वत्सोऽभवत्तदा । गुह्यकैश्चारणैः सिद्धैर्विद्याधरगणैस्तदा
फुलांनी सजलेला शाल हा दूध काढणारा झाला, आणि प्लक्ष वासरू झाला; त्या वेळी गुप्त, अरण्यातील, सिद्ध आणि विद्याधरांचे झुंड उपस्थित होते.
दुग्धा चेयं सर्वधात्री सर्वकामप्रदायिनी । यं यमिच्छंति ये लोकाः पात्रवत्सविशेषणैः
ही पृथ्वी, सर्वांना पोसणारी आणि सर्व इच्छांची पूर्तता करणारी, ज्या ज्या लोकांना हवी तशी, त्यांच्या पात्र आणि वासराच्या वेगळेपणानुसार दूध काढली गेली.
तैस्तैस्तेषां ददात्येव क्षीरं सद्भावमीदृशम् । इयं धात्री विधात्री तु इयं श्रेष्ठा वसुंधरा
ती प्रत्येकाला त्यांच्या पात्र आणि वासरानुसार हवे तसे दूध देते; हीच पृथ्वी पोसणारी, निर्माण करणारी आणि सर्वांत श्रेष्ठ आहे.
सर्वकामदुघा धेनुरियं पुण्यैरलंकृता । इयं ज्येष्ठा प्रतिष्ठा तु इयं सृष्टिरियं प्रजा
सर्व इच्छांची पूर्तता करणारी ही गाय पुण्यांनी सजलेली आहे; हीच सर्वांत मोठी, आधार, सृष्टी आणि प्रजा आहे.
पावनी पुण्यदा पुण्या सर्वसस्य प्ररोहिणी । चराचरस्य सर्वस्य प्रतिष्ठा योनिरेव च
ही शुद्ध करणारी, पुण्य देणारी, मंगलमय आणि सर्व पिकांची वाढ करणारी आहे; सर्व चराचरांची हीच आधार आणि गर्भ आहे.
महालक्ष्मीरियं विद्या सर्वविश्वमयी सदा । सर्वकामदुघा दोग्ध्री सर्वबीजप्ररोहिणी
हीच महालक्ष्मी, विद्या, आणि सर्व विश्वात व्यापलेली आहे; हीच सर्व इच्छांची पूर्तता करणारी आणि सर्व बीजांची वाढ करणारी आहे.
सर्वेषां श्रेयसां माता सर्वलोकधरा इयम् । पंचानामपि भूतानां प्रकाशो रूपमेव च
ही सर्व कल्याणाची जननी, सर्व लोकांना धारण करणारी आहे; आणि पंचमहाभूतांचे प्रकाश आणि रूपही हीच आहे.
असीदियं समुद्रांता मेदिनीति परिश्रुता । मधुकैटभयोः कृत्स्ना मेदसा समभिप्लुता
ही पृथ्वी, 'मेदिनी' म्हणून प्रसिद्ध आहे, समुद्रापर्यंत पसरलेली आहे; मधु आणि कैटभ यांच्या मेदाने पूर्णपणे ओथंबलेली होती.