नाराधितो मया देवश्चतुर्वर्गफलप्रदः। न मया पूजिता देवी दुर्गा दुर्गतिनाशिनी । सर्वपापहरो विष्णुर्न स्मृतो भोगलुब्धया
जी चार पुरुषार्थांची फळं देतो असा देव, त्याची मी कधी पूजा केली नाही; दु:खं दूर करणारी दुर्गा देवी, तिलाही मी वंदन केलं नाही; सर्व पापं दूर करणारा विष्णू, त्याचंही मी स्मरण केलं नाही, कारण मी भोगातच रमलो होतो.
न च संतर्पिता विप्रा न कृतं प्राणिनां हितम् । अणुमात्रमिदं पुण्यं न कृतं च प्रमादतः
मी कधी ब्राह्मणांचं समाधान केलं नाही, ना कधी इतर जीवांचं भलं केलं; अगदी क्षुल्लक पुण्यसुद्धा मी केलेलं नाही, कारण मी बेफिकीर राहिलो.
पातकं तु कृतं भद्र तेन मे दह्यते मनः । बहुधैवं विलप्याहं ब्राह्मणं शरणं गता
पण मी पाप केलं, म्हणून माझं मन जळतंय; अशा अनेक प्रकारे हळहळत मी एका ब्राह्मणाच्या आश्रयाला गेलो.
ब्रह्मण्यं वेदविद्वांसं तस्य राज्ञः पुरोहितम् । स हि पृष्टो मया रक्षः कथं मे निष्कृतिर्भवेत्
तो ब्राह्मण वेदपाठी, धर्मनिष्ठ आणि राजाचा पुरोहित होता; मी त्याला विचारलं — माझ्या पापांची क्षमा कशी मिळेल?
पापस्यास्य द्विजश्रेष्ठ कथं यास्यामि सद्गतिम् । स्वेनैव कर्मणा तप्तां वराकीं दीनमानसाम्
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, या पापातून मला चांगला मार्ग कसा मिळेल? माझ्या कर्मांनी मी फारच त्रस्त आणि दुःखी झाले आहे.
पापपंकनिमग्नां त्वं मामुद्धर कचग्रहैः । मयि कारुण्यंजं वारि वर्षहर्षदृशा द्विज
माझ्या पापाच्या चिखलातून मला बाहेर काढा, तुमच्या उपदेशाच्या हुकाने; तुमच्या आनंदी डोळ्यांतून दयाळूपणाचं पाणी माझ्यावर बरसा, हे ब्राह्मण.
सज्जने साधवः सर्वे साधुः साधुरसज्जने । इत्यसौ मद्वचः श्रुत्वा चकारानुग्रहं मयि
सज्जन लोक सगळ्यांसाठी चांगले असतात, आणि चांगले लोक वाईटांसाठीही चांगले असतात; माझं बोलणं ऐकून त्याने माझ्यावर कृपा केली.
द्विज उवाच। निषिद्धाचरणं जाने सर्वं तेऽहं वरानने । कुरु मे सत्वरं वाक्यं याहि क्षेत्रं प्रजापते
ब्राह्मण म्हणाला — हे सुंदर स्त्री, तुझ्या सर्व निषिद्ध कृत्यांची मला माहिती आहे; माझं म्हणणं लगेच ऐक आणि प्रजापतीच्या क्षेत्रात जा.
तत्र गत्वा कुरु स्नानं तेन पापक्षयस्तव । सर्वं मनोगतं भद्रे त्वदीयं शोचितं मया
तिथे जाऊन स्नान कर, त्यामुळे तुझं पाप नष्ट होईल; तुझ्या मनातल्या सगळ्या चिंता मी समजून घेतल्या आहेत, हे शुभेच्छुक.
नाहमन्यत्प्रपश्यामि यत्ते पापप्रणाशनम् । प्रायश्चित्तं परं तीर्थे स्नानं च ऋषिभिः स्मृतम्
तुझ्या पापांचं नाश करण्यासाठी मला दुसरा कोणताही उपाय दिसत नाही; ऋषींनी सांगितलेलं श्रेष्ठ प्रायश्चित्त म्हणजे तीर्थात स्नान करणं.
किंतु तीर्थे त्यजेद्भीरु मनसाप्यशुभं कृतम् । प्रयागस्नानशुद्धा त्वं स्वर्गं यास्यसि निश्चितम्
पण, हे घाबरट स्त्री, तीर्थात असतानाही मनातलं वाईट पूर्णपणे सोडावं लागेल; प्रयागात स्नान केल्यावर तू नक्कीच स्वर्गात जाशील.
प्रयागस्नानमात्रेण नृणां स्वर्गो न संशयः । अन्यदेशकृतं पापं तत्क्षणादेव भामिनि
फक्त प्रयागात स्नान केल्याने माणसांना नक्कीच स्वर्ग मिळतो; इतर ठिकाणी केलेलं पाप, हे सुंदर स्त्री, तिथेच क्षणात नष्ट होतं.
प्रयागे विलयं याति पापं तीर्थकृतं विना । शृणु भीरु पुरा शक्रो गौतमस्य मुनेर्वधूम्
प्रयागात, तीर्थात केलेलं वगळता, बाकीचं सगळं पाप नष्ट होतं; ऐक, हे घाबरट स्त्री, पूर्वी इंद्राने गौतम ऋषींच्या पत्नीला पाहिलं.
दृष्ट्वा कामवशं प्राप्तस्तां गतो गुप्तकामुकः । उग्रेण तेन पापेन तदैव जनितं फलम्
तिला पाहून इंद्राच्या मनात वासना आली आणि तो गुपचूप तिच्याजवळ गेला; त्या भयंकर पापाचं फळ त्याच क्षणी मिळालं.
ऋषिस्त्रीगंतुरिंद्रस्य तस्याश्च पुरतस्तदा । कुत्सितं गर्हितं जातमिति लज्जाकरं वपुः
ऋषी स्वतः इंद्र आणि तिच्यासमोर उभा राहिला, आणि त्याने त्यांना लाजिरवाणं, निंदनीय रूप दिलं.
तद्भर्तुः शापमाहात्म्यात्सहस्रभगचिह्नितम् । अधोमुखस्ततो भूत्वा देवराजो विनिर्गतः
तिच्या नवऱ्याच्या शापामुळे इंद्राच्या शरीरावर हजार योनींची खूण उमटली; मग तो देवांचा राजा मान खाली घालून निघून गेला.
निनिंद स्वकृतं कर्म सोऽभिभूतः सलज्जितः । मेरोः शिरसि तोयाढ्ये शतयोजनविस्तृते
स्वतः केलेल्या कर्माचा त्याने निषेध केला, लाजून गेला, आणि जलाने भरलेल्या, शंभर योजन विस्ताराच्या मेरूच्या शिखरावर बसला.
तत्र गत्वा प्रविष्टस्तु हेमांभोरुहकोरके । तत्रस्थो गर्हयन्नित्यमात्मानं मन्मथं तथा
तेथे जाऊन सोन्याच्या कमळाच्या कळीमध्ये तो शिरला आणि तिथेच राहून, सतत स्वतःला आणि कामदेवाला दोष देत राहिला.
धिक्तां कामात्मतां लोके सद्यः पातकदायिनीम् । यया हि नरकं याति सर्वलोकविगर्हितः
या जगात वासनेच्या अधीन होणं फारच निंदनीय आहे, कारण त्याने लगेच पाप येतं आणि माणूस सर्वांच्या तिरस्कारास पात्र होऊन नरकात जातो.
आयुः कीर्तिर्यशोधर्म धैर्य ध्वंसकरी तथा । धिङ्मन्मथं दुराचारमापदां नियतं पदम्
ही वासना आयुष्य, कीर्ती, यश, धर्म आणि धैर्य नष्ट करते; कामदेवाचा वाईट स्वभाव आणि संकटांचा मूळ आहे, त्याला शाप असो.
देहस्थं दुर्दमं शत्रुमसंतुष्टं सदावशम् । इत्थंवादिनि प्रच्छन्ने वासवे पद्मसद्मनि 6.127.
शरीरातला हा शत्रू फारच दुर्धर आहे, कधीच समाधानी राहत नाही, नेहमीच आपल्यावर ताबा मिळवतो; अशा प्रकारे तो वासवाच्या कमळमंदिरात गुप्तपणे बोलत होता.
आखंडलं विना भीरु देवलोको न शोभते । ततो देवाः सगंधर्वा लोकपालाः सकिन्नराः
आखंडळाशिवाय, हे भीरू, देवांचे लोक जग सुंदर दिसत नाही; म्हणून देव, गंधर्व, लोकपाल आणि किन्नर एकत्र आले.
शच्या सह समागम्य पप्रच्छुस्ते बृहस्पतिम् । भगवन्बलभिद्देवं नैव जानीमहे वयम्
शचीसह एकत्र येऊन, त्यांनी बृहस्पतीला विचारले, 'भगवन्, बलशाली देव कुठे गेला हे आम्हाला माहीत नाही.'
क्व तिष्ठति गतः कुत्र कुत्र वा मृगयामहे । न नाकः शोभते तेन विना देवगणैः सह
'तो कुठे आहे, कुठे गेला, किंवा आपण त्याचा शोध कुठे घ्यावा? त्याच्याशिवाय आणि देवगणांशिवाय स्वर्ग शोभत नाही.'
सुपुत्रेण विना यद्वत्कुलं श्रीमद्गुणान्वितम् । उपायश्चिंत्यतां सद्यः स्वर्लोके येन शोभते
'जसा सद्गुणी पुत्र नसताना एक कुल अपूर्ण वाटतं, तसंच, आपण लवकरच असा उपाय शोधू या की ज्यामुळे स्वर्ग पुन्हा तेजस्वी होईल.'
सनाथः सुश्रियायुक्तो न विलंबोऽत्र युज्यते । इति तेषां वचः श्रुत्वा गुरुर्वचनमब्रवीत्
'स्वामी आणि समृद्धी मिळवून स्वर्ग पुन्हा सुसज्ज व्हावा, इथे विलंब करू नये.' असं त्यांचं म्हणणं ऐकून गुरु बोलले.
जानेऽहं स्वापराधेन लज्जया यत्र तिष्ठति । रभसा लब्धकार्यस्य भुंक्ते स मघवा फलम्
'माझ्या चुकीमुळे लाजून तो कुठे आहे हे मला माहीत आहे; घाईघाईने केलेल्या कर्माचं फळ आता मघवान भोगतो आहे.'
नृणां नीतिपरित्यागाद्विपाकाः स्युर्भयंकराः । अहो राज्यमदैर्मत्तः कृत्याकृत्यमचिंतयन्
'नीती सोडल्यामुळे माणसांना भयंकर परिणाम भोगावे लागतात; अहो, राज्याच्या गर्वाने तो विवेक हरपून योग्य-अयोग्य न पाहता वागला.'
कृतवान्निंद्यमानं हि दृष्टादृष्टक्षयंकरम् । कुर्वंति बालिशा यत्र दैवोपहतबुद्धयः
'त्याने निंदनीय कृत्य केलं, जे दिसणाऱ्या आणि न दिसणाऱ्या दोन्ही प्रकारच्या विनाशाला कारणीभूत ठरतं; असे कर्म फक्त मूर्खच करतात, ज्यांची बुद्धी दैवाने भरकटली आहे.'
अपराधाद्यथाजन्म स्यादिहामुत्र निष्फलम् । अधुना तत्र गच्छामो यत्र शक्रः स तिष्ठति
'पापामुळे जन्माचं फळ या जन्मात आणि पुढच्या जन्मातही व्यर्थ ठरतं; आता चला, जिथे शक्र आहे तिथे जाऊ या.'