सदा शूरो गुणग्राही पुण्यवांस्त्यागवान्गुणी । धार्मिकः सत्यवादी च यज्ञानां याजकोत्तमः
तो नेहमी धैर्यवान, गुण ओळखणारा, पुण्यवान, त्यागी, सद्गुणी, धर्मनिष्ठ, सत्यवक्ता आणि यज्ञ करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
प्रियवाक्सत्यवादी च धान्यवान्धनवान्गुणी । गुणज्ञः सगुणग्राही धर्मज्ञः सत्यवत्सलः
तो गोड बोलणारा, सत्यवक्ता, धान्य आणि संपत्तीने श्रीमंत, सद्गुणी, गुण ओळखणारा आणि मानणारा, धर्म जाणणारा आणि सत्यावर प्रेम करणारा आहे.
सर्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मण्यो वेदवित्सुधीः । प्रज्ञावान्सुस्वरश्चैव वेदवेदांगपारगः
तो सर्वत्र जाणणारा, सर्वकाही जाणणारा, ब्रह्मनिष्ठ, वेदज्ञ, बुद्धिमान, मधुर आवाजाचा आणि वेद व त्यांचे अंग सर्व शिकलेला आहे.
धाता गोप्ता प्रजानां स विजयी समरांगणे । राजसूयादिकानां तु यज्ञानां राजसत्तमः
तो प्रजांचा पालनकर्ता आणि रक्षणकर्ता आहे, रणांगणात विजयी होणारा आहे; आणि राजांमध्ये तो राजसूयासारख्या यज्ञांचा श्रेष्ठ करणारा आहे.
आहर्ता भूतले चैकः सर्वधर्मसमन्वितः । एते गुणा अस्य चांगे भविष्यंति महात्मनः
तो या पृथ्वीवर सर्व गोष्टी एकत्र करणारा आणि सर्व धर्मांनी युक्त आहे; हे सर्व गुण या महान आत्म्याच्या अंगात भविष्यात प्रकट होतील.
ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु कुर्वाणौ सूतमागधौ । गुणैश्चैव भविष्यैश्च स्तोत्रं तस्य महात्मनः
ऋषींनी नेमलेले सूत आणि मागध यांनी त्याच्या वर्तमान आणि भविष्यातील गुणांसह त्या महान आत्म्याचं स्तोत्र गायलं.
तदा प्रभृति वै लोकास्तवैस्तुष्टा महामते । पुरतश्च भविष्यंति दातारः स्तावनैर्गुणैः
त्या वेळेपासून, हे महाबुद्धिमान, लोक त्या स्तुत्यांनी आनंदी झाले; आणि पुढे दान करणाऱ्यांचीही त्यांच्या गुणांच्या स्तुतीने कीर्ती केली जाईल.
ततः प्रभृति लोकेस्मिन्स्तवेषु द्विजसत्तमाः । आशीर्वादाः प्रयुज्यंते तेषां द्रविणमुत्तमम्
त्या वेळेपासून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, या जगात स्तोत्रांच्या वेळी आशीर्वाद दिले जातात आणि ज्यांची स्तुती होते त्यांना उत्तम संपत्ती दिली जाते.
सूताय मागधायैव बंदिने च महोदयम् । चारणाय ततः प्रादात्तैलंगं देशमुत्तमम्
सूत, मागध, बंदी आणि चारण यांना त्याने नंतर तैलंग देशाची उत्तम भूमी दिली.
पृथुः प्रसादाद्धर्मात्मा हैहयं देशमेव च । रेवातीरे पुरं कृत्वा स्वनाम्ना नृपनंदनः
पृथु या धर्मात्म्याच्या कृपेने हैहय देशही दिला गेला; रेवाच्या काठी त्या राजपुत्राने आपल्या नावाने एक नगर वसवलं.
ब्राह्मणेभ्यो द्विजश्रेष्ठ यजन्दाता पृथुः पुरा । सर्वज्ञं सर्वदातारं धर्मवीर्यं नरोत्तमम्
पूर्वी पृथु या उत्तम पुरुषाने श्रेष्ठ ब्राह्मणांना यज्ञ करून दान दिलं; तो सर्वज्ञ, सर्वांना दान करणारा, धर्मशील आणि पराक्रमी होता.
तं ददृशुः प्रजाः सर्वा मुनयश्च तपोमलाः । ऊचुः परस्परं पुण्या एष राजा महामतिः
सर्व प्रजा आणि तपश्चर्येने निर्मळ झालेले ऋषी त्याला पाहत; त्यांनी एकमेकांना म्हटलं, 'हा राजा महान बुद्धीचा आणि खरोखरच पुण्यवान आहे.'
देवादीनां वृत्तिदाता अस्माकं च विशेषतः । प्रजानां पालकश्चैव वृत्तिदो हि भविष्यति
तो देवांसह सर्वांचा उपजीविका देणारा आहे, आणि विशेषतः आमचाही; तो प्रजांचा रक्षक आणि उपजीविका देणारा होईल.
इयं धात्री महाप्राज्ञा उप्तं बीजं पुरा किल । जीवनार्थं प्रजाभिस्तु ग्रासयित्वा स्थिराभवत्
ही पृथ्वी, हे महाप्राज्ञ, पूर्वी एकदा बीज पेरली गेली होती; प्रजांच्या जीवनासाठी ती खाल्ल्यानंतर स्थिर झाली.
ततः पृथुं द्विजश्रेष्ठ प्रजाः समभिदुद्रुवुः । विधत्स्वेति सुवृत्तिं नो मुनीनां वचनं तदा
त्या वेळी, श्रेष्ठ द्विजांनो, सर्व लोक पृथू राजाकडे धावून गेले आणि म्हणाले, "आमच्यासाठी योग्य उपजीविका ठरवा, कारण ऋषींचे शब्द पूर्ण होत नाहीत."
ग्रासयित्वा तदान्नानि पृथ्वी जाता सुनिश्चला । भयं प्रजानां सुमहत्स दृष्ट्वा राजसत्तमः
तेव्हा पृथ्वीने लोकांचे अन्न गिळून टाकले आणि ती हलू न शकणारी झाली. लोकांचा मोठा भयंकर भीती पाहून तो श्रेष्ठ राजा—
महर्षिवचनात्सोपि प्रगृह्य सशरं धनुः । अभ्यधावत वेगेन पृथ्वीं क्रुद्धो नराधिपः
महर्षींच्या आज्ञेने, त्या राजाने धनुष्य आणि बाण हातात घेतले आणि रागाने पृथ्वीवर वेगाने धावून गेला.
कौंजरं रूपमास्थाय भयात्तस्य तु मेदिनी । वनेषु दुर्गदेशेषु गुप्ता भूत्वा चचार सा
भीतीपोटी पृथ्वीने हत्तीचे रूप घेतले आणि ती जंगलात व कठीण ठिकाणी लपून फिरू लागली.
न पश्यति महाप्राज्ञः कुरूपं द्विजसत्तमाः । आचचक्षुर्महाप्राज्ञं कुंजरं रूपमास्थिता
तो बुद्धिमान राजा तिला पाहू शकला नाही, श्रेष्ठ द्विजांनो; पण ज्ञानी लोकांनी सांगितले की ती हत्तीचे रूप घेऊन आहे.
ततः कुंजररूपांतामभिदुद्राव पार्थिवः । ताड्यमाना च सा तेन निशितैर्मार्गणैस्ततः
मग राजा तिच्या मागे हत्तीच्या रूपात धावला; आणि ती त्याच्या तीक्ष्ण बाणांनी जखमी झाली—
हरिरूपं समास्थाय पलायनपराभवत् । हरेरूपं समास्थाय अभिदुद्राव पार्थिवः
ती हरिणीचे रूप घेऊन घाबरून पळू लागली; आणि राजा सिंहाचे रूप घेऊन तिच्या मागे धावला.
सोतिक्रुद्धो महाप्राज्ञो रोषारुणसुलोचनः । सुबाणैर्निशितैस्तीक्ष्णैराजघान स मेदिनीम्
तीव्र रागाने, डोळे लाल झालेले तो बुद्धिमान राजा, तीक्ष्ण बाणांनी पृथ्वीला वार करू लागला.
आकुलव्याकुला जाता बाणाघातहता तदा । माहिषं रूपमास्थाय पलायनपराभवत्
त्या बाणांच्या घावाने ती घाबरली व गोंधळली; मग तिने म्हशीचे रूप घेतले आणि पळू लागली.
अभ्यधावत वेगेन बाणपाणिर्धनुर्धरः । सा गौर्भूत्वा द्विजश्रेष्ठा स्वर्गमेव गता ध्रुवम्
धनुष्यबाण घेऊन तो राजा वेगाने तिच्या मागे धावला; ती गायीचे रूप घेऊन, श्रेष्ठ द्विजांनो, नक्कीच स्वर्गात गेली.
ब्रह्मणः शरणं प्राप्ता विष्णोश्चैव महात्मनः । रुद्रादीनां च देवानां त्राणस्थानं न विंदति
ती ब्रह्मा आणि विष्णू या महान आत्म्याजवळ आश्रय मागायला गेली; पण रुद्र व इतर देवतांकडेही तिला कुठेच संरक्षण मिळाले नाही.
अलभंती भृशं त्राणं वैन्यमेवान्वविंदत । तस्य पार्श्वं पुनः प्राप्ता बाणघातसमाकुला
खरे आश्रय कुठेच न मिळाल्याने, ती पुन्हा वेण्याकडे आली; बाणांच्या घावांनी व्याकुळ होऊन ती त्याच्याजवळ परतली.
बद्धांजलिपुटाभूत्वा तं पृथुं वाक्यमब्रवीत् । त्राहित्राहीति राजेंद्र सा राजानमभाषत
हात जोडून तिने पृथू राजाला विनवणी केली, "माझे रक्षण करा, माझे रक्षण करा!" असे ती राजाला म्हणाली.
अहं धात्री महाभाग सर्वाधारा वसुंधरा । निहतायां मयि नृप निहतं लोकसप्तकम्
"मीच ही वसुंधरा, सर्वांचा आधार आहे, हे भाग्यवान राजन; जर मी नष्ट झाले तर, सातही लोकांचा विनाश होईल."
कृतांजलिपुटा भूत्वा पूज्या लोकैस्त्रिभिः सदा । उवाच चैनं राजानमवध्या स्त्री सदा नृप
ती नेहमी तीनही लोकांनी पूज्य मानली जाते, हात जोडून तिने राजाला सांगितले, "राजन, स्त्रीला कधीही मारू नये."
स्त्रीणां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः । गवां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः
श्रेष्ठ द्विजांनी सांगितले आहे की, स्त्रीचा वध करणे हे मोठे पाप आहे; तसेच गायीचा वध करणे हेही मोठे पाप आहे, असेही द्विजश्रेष्ठांनी सांगितले आहे.