सर्वशास्त्रार्थवेत्तासावग्निहोत्रमुपासते । दानाध्ययनसंपन्नो ब्रह्माचारपरायणः
तो सर्व शास्त्रांचे अर्थ जाणणारा, अग्निहोत्र करणारा, दान आणि अभ्यासात पारंगत, आणि ब्राह्मणांच्या आचाराला समर्पित असतो.
देवानां ब्राह्मणानां च पूजनाभिरतः सदा । याचकस्तावकैः पुण्यैर्वेदमंत्रैर्यजेत्किल
तो नेहमी देव आणि ब्राह्मणांची पूजा करण्यात मग्न असतो; तो याचक असून, पुण्य मंत्रांनी वेदांच्या मंत्रांनी यज्ञ करतो असे म्हणतात.
ब्रह्माचारपरो नित्यं संबंधं ब्राह्मणैः सह । एवं स मागधो जज्ञे वेदाध्ययनवर्जितः
तो नेहमी ब्राह्मणांच्या आचाराला समर्पित असतो, ब्राह्मणांशी संबंध ठेवतो; अशा प्रकारे मागध जन्मला, पण वेदाध्ययन त्याला नव्हते.
बंदिनश्चारणाः सर्वे ब्रह्माचारविवर्जिताः । ज्ञेयास्ते च महाभागाः स्तावकाः प्रभवंति ते
सर्व बंदी आणि चारण हे ब्राह्मणांच्या आचारापासून वंचित असतात; तरीही ते मोठ्या भाग्याचे मानले जातात आणि स्तुती करणारे होतात.
स्तवनार्थमुभौ सृष्टौ निपुणौ सूतमागधौ । तावूचुर्ऋषयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः
स्तुतीसाठी कुशल सुत आणि मागध हे दोघे निर्माण झाले; सर्व ऋषींनी त्यांना सांगितले — 'या राजाची स्तुती करा.'
कर्मैतदनुरूपं च यादृशोयं नराधिपः । तावूचतुस्तदा सर्वांस्तानृषीन्बंदिमागधौ
या नराधिपासाठी हेच योग्य कृत्य आहे; तेव्हा बंदी आणि मागध यांनी सर्व ऋषींना असे सांगितले.
आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः
आम्ही आमच्या कर्मांनी देवता आणि ऋषी यांना संतुष्ट करतो; पण ज्ञानी लोक फक्त कर्मालाच खऱ्या कीर्तीचं लक्षण मानत नाहीत.
कर्मणा येन कुर्यावः स्तोत्रमस्य महात्मनः । जानीवस्तन्न विप्रेंद्रा अविज्ञातगुणस्य हि
आम्ही आमच्या कृतींनी या महान आत्म्याचं स्तोत्र करतो; पण हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, ज्याच्या गुणांचा अद्याप पूर्णपणे उलगडा झाला नाही, त्याच्या सर्व गुणांची आम्हाला अजूनही नीट माहिती नाही.
भविष्यैस्तैर्गुणैः पुण्यैः स्तोतव्योयं नरोत्तमः । कृतवान्यानि कर्माणि पृथुरेव महायशाः
भविष्यातील त्या पुण्यवान गुणांनी हा उत्तम पुरुष स्तुत्य ठरेल; मोठ्या कीर्तीचा पृथुच अनेक उत्तम कृत्ये करून गेला आहे.
ऊचुस्ते मुनयः सर्वे गुणान्दिव्यान्महात्मनः । सत्यवाञ्ज्ञानसंपन्नो बुद्धिमान्ख्यातविक्रमः
सर्व ऋषींनी त्या महान आत्म्याचे दिव्य गुण सांगितले: तो नेहमी सत्य बोलणारा, ज्ञानाने परिपूर्ण, बुद्धिमान आणि पराक्रमाने प्रसिद्ध आहे.
सदा शूरो गुणग्राही पुण्यवांस्त्यागवान्गुणी । धार्मिकः सत्यवादी च यज्ञानां याजकोत्तमः
तो नेहमी धैर्यवान, गुण ओळखणारा, पुण्यवान, त्यागी, सद्गुणी, धर्मनिष्ठ, सत्यवक्ता आणि यज्ञ करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
प्रियवाक्सत्यवादी च धान्यवान्धनवान्गुणी । गुणज्ञः सगुणग्राही धर्मज्ञः सत्यवत्सलः
तो गोड बोलणारा, सत्यवक्ता, धान्य आणि संपत्तीने श्रीमंत, सद्गुणी, गुण ओळखणारा आणि मानणारा, धर्म जाणणारा आणि सत्यावर प्रेम करणारा आहे.
सर्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मण्यो वेदवित्सुधीः । प्रज्ञावान्सुस्वरश्चैव वेदवेदांगपारगः
तो सर्वत्र जाणणारा, सर्वकाही जाणणारा, ब्रह्मनिष्ठ, वेदज्ञ, बुद्धिमान, मधुर आवाजाचा आणि वेद व त्यांचे अंग सर्व शिकलेला आहे.
धाता गोप्ता प्रजानां स विजयी समरांगणे । राजसूयादिकानां तु यज्ञानां राजसत्तमः
तो प्रजांचा पालनकर्ता आणि रक्षणकर्ता आहे, रणांगणात विजयी होणारा आहे; आणि राजांमध्ये तो राजसूयासारख्या यज्ञांचा श्रेष्ठ करणारा आहे.
आहर्ता भूतले चैकः सर्वधर्मसमन्वितः । एते गुणा अस्य चांगे भविष्यंति महात्मनः
तो या पृथ्वीवर सर्व गोष्टी एकत्र करणारा आणि सर्व धर्मांनी युक्त आहे; हे सर्व गुण या महान आत्म्याच्या अंगात भविष्यात प्रकट होतील.
ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु कुर्वाणौ सूतमागधौ । गुणैश्चैव भविष्यैश्च स्तोत्रं तस्य महात्मनः
ऋषींनी नेमलेले सूत आणि मागध यांनी त्याच्या वर्तमान आणि भविष्यातील गुणांसह त्या महान आत्म्याचं स्तोत्र गायलं.
तदा प्रभृति वै लोकास्तवैस्तुष्टा महामते । पुरतश्च भविष्यंति दातारः स्तावनैर्गुणैः
त्या वेळेपासून, हे महाबुद्धिमान, लोक त्या स्तुत्यांनी आनंदी झाले; आणि पुढे दान करणाऱ्यांचीही त्यांच्या गुणांच्या स्तुतीने कीर्ती केली जाईल.
ततः प्रभृति लोकेस्मिन्स्तवेषु द्विजसत्तमाः । आशीर्वादाः प्रयुज्यंते तेषां द्रविणमुत्तमम्
त्या वेळेपासून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, या जगात स्तोत्रांच्या वेळी आशीर्वाद दिले जातात आणि ज्यांची स्तुती होते त्यांना उत्तम संपत्ती दिली जाते.
सूताय मागधायैव बंदिने च महोदयम् । चारणाय ततः प्रादात्तैलंगं देशमुत्तमम्
सूत, मागध, बंदी आणि चारण यांना त्याने नंतर तैलंग देशाची उत्तम भूमी दिली.
पृथुः प्रसादाद्धर्मात्मा हैहयं देशमेव च । रेवातीरे पुरं कृत्वा स्वनाम्ना नृपनंदनः
पृथु या धर्मात्म्याच्या कृपेने हैहय देशही दिला गेला; रेवाच्या काठी त्या राजपुत्राने आपल्या नावाने एक नगर वसवलं.
ब्राह्मणेभ्यो द्विजश्रेष्ठ यजन्दाता पृथुः पुरा । सर्वज्ञं सर्वदातारं धर्मवीर्यं नरोत्तमम्
पूर्वी पृथु या उत्तम पुरुषाने श्रेष्ठ ब्राह्मणांना यज्ञ करून दान दिलं; तो सर्वज्ञ, सर्वांना दान करणारा, धर्मशील आणि पराक्रमी होता.
तं ददृशुः प्रजाः सर्वा मुनयश्च तपोमलाः । ऊचुः परस्परं पुण्या एष राजा महामतिः
सर्व प्रजा आणि तपश्चर्येने निर्मळ झालेले ऋषी त्याला पाहत; त्यांनी एकमेकांना म्हटलं, 'हा राजा महान बुद्धीचा आणि खरोखरच पुण्यवान आहे.'
देवादीनां वृत्तिदाता अस्माकं च विशेषतः । प्रजानां पालकश्चैव वृत्तिदो हि भविष्यति
तो देवांसह सर्वांचा उपजीविका देणारा आहे, आणि विशेषतः आमचाही; तो प्रजांचा रक्षक आणि उपजीविका देणारा होईल.
इयं धात्री महाप्राज्ञा उप्तं बीजं पुरा किल । जीवनार्थं प्रजाभिस्तु ग्रासयित्वा स्थिराभवत्
ही पृथ्वी, हे महाप्राज्ञ, पूर्वी एकदा बीज पेरली गेली होती; प्रजांच्या जीवनासाठी ती खाल्ल्यानंतर स्थिर झाली.
ततः पृथुं द्विजश्रेष्ठ प्रजाः समभिदुद्रुवुः । विधत्स्वेति सुवृत्तिं नो मुनीनां वचनं तदा
त्या वेळी, श्रेष्ठ द्विजांनो, सर्व लोक पृथू राजाकडे धावून गेले आणि म्हणाले, "आमच्यासाठी योग्य उपजीविका ठरवा, कारण ऋषींचे शब्द पूर्ण होत नाहीत."
ग्रासयित्वा तदान्नानि पृथ्वी जाता सुनिश्चला । भयं प्रजानां सुमहत्स दृष्ट्वा राजसत्तमः
तेव्हा पृथ्वीने लोकांचे अन्न गिळून टाकले आणि ती हलू न शकणारी झाली. लोकांचा मोठा भयंकर भीती पाहून तो श्रेष्ठ राजा—
महर्षिवचनात्सोपि प्रगृह्य सशरं धनुः । अभ्यधावत वेगेन पृथ्वीं क्रुद्धो नराधिपः
महर्षींच्या आज्ञेने, त्या राजाने धनुष्य आणि बाण हातात घेतले आणि रागाने पृथ्वीवर वेगाने धावून गेला.
कौंजरं रूपमास्थाय भयात्तस्य तु मेदिनी । वनेषु दुर्गदेशेषु गुप्ता भूत्वा चचार सा
भीतीपोटी पृथ्वीने हत्तीचे रूप घेतले आणि ती जंगलात व कठीण ठिकाणी लपून फिरू लागली.
न पश्यति महाप्राज्ञः कुरूपं द्विजसत्तमाः । आचचक्षुर्महाप्राज्ञं कुंजरं रूपमास्थिता
तो बुद्धिमान राजा तिला पाहू शकला नाही, श्रेष्ठ द्विजांनो; पण ज्ञानी लोकांनी सांगितले की ती हत्तीचे रूप घेऊन आहे.
ततः कुंजररूपांतामभिदुद्राव पार्थिवः । ताड्यमाना च सा तेन निशितैर्मार्गणैस्ततः
मग राजा तिच्या मागे हत्तीच्या रूपात धावला; आणि ती त्याच्या तीक्ष्ण बाणांनी जखमी झाली—