विस्फुरंतं तदा वेनं बलाद्गृह्य ततो रुषा । वेनस्य तस्य सव्योरुं ममंथुर्जातमन्यवः
तेव्हा ऋषींनी रागाने वेणाला जोरात पकडले आणि त्याच्या डाव्या मांडीला हालवले.
कृष्णांजनचयोपेतमतिह्रस्वं विलक्षणम् । दीर्घास्यं च विरूपाक्षं नीलकंचुकवर्चसम्
तेथून एक काळपट, छोट्या उंचीचे, विचित्र दिसणारे, लांब चेहरा, वाकडे डोळे आणि काळ्या वस्त्रात गुंडाळलेले काहीतरी बाहेर आले.
लंबोदरं व्यूढकर्णमतिभीतं दुरोदरम् । ददृशुस्ते महात्मानो निषीदेत्यब्रुवंस्ततः
त्याचे पोट मोठे, कान मोठे, चेहरा घाबरलेला आणि पोट आत गेलेले होते; हे पाहून महर्षींनी त्याला 'बस' असे सांगितले.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा निषसाद भयातुरः । पर्वतेषु वनेष्वेव तस्य वंशः प्रतिष्ठितः
त्यांच्या शब्दांनी घाबरून तो बसला; डोंगर आणि जंगलात त्याची वंशावळ वाढली.
निषादाश्च किराताश्च भिल्लानाहलकास्तथा । भ्रमराश्च पुलिंदाश्च ये चान्ये म्लेच्छजातयः
निषाद, किरात, भिल्ल, आहलिक, भ्रमर, पुलिंद आणि इतर अनेक म्लेच्छ जाती त्याच्यापासून उत्पन्न झाल्या.
पापाचारास्तु ते सर्वे तस्मादंगात्प्रजज्ञिरे । अथ ते ऋषयः सर्वे प्रसन्नमनसस्ततः
हे सर्व वाईट वर्तन करणारे त्या अंगापासून जन्मले; मग सर्व ऋषी प्रसन्न झाले.
गतकल्मषमेवं तं जातं वेनं नृपोत्तमम् । ममंथुर्दक्षिणं पाणिं तस्यैव च महात्मनः
अशा प्रकारे दोष नाहीसा झाल्यावर, त्या महान वेणाच्या उजव्या हाताला त्यांनी हालवले.
मथिते तस्य पाणौ तु संजातं स्वेदमेव हि । पुनर्ममंथुस्ते विप्रा दक्षिणं पाणिमेव च
त्याच्या हातातून हालवताना घाम आला; पुन्हा ब्राह्मणांनी त्याचा उजवा हात हालवला.
सुकरात्पुरुषो जज्ञे द्वादशादित्यसन्निभः । तप्तकांचनवर्णांगो दिव्यमाल्यांबरावृतः
त्या उजव्या हातातून, बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी, तप्त सोन्यासारखा रंग असलेला, दिव्य हार आणि वस्त्रांनी सुशोभित पुरुष जन्माला आला.
दिव्याभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः । मुकुटेनार्कवर्णेन कुंडलाभ्यां विराजते
त्याचे शरीर दिव्य दागिन्यांनी शोभलेले, दिव्य सुवासिक लेप लावलेले; सूर्यासारखा मुकुट आणि कुंडले घातलेले होते.
महाकायो महाबाहू रूपेणाप्रतिमो भुवि । खड्गबाणधरो धन्वी कवची च महाप्रभुः
तो विशाल शरीराचा, बलवान हाताचा, पृथ्वीवर अद्वितीय रूपाचा, तलवार, बाण, धनुष्य आणि कवच धारण करणारा महान पुरुष होता.
सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वालंकारभूषणः । तेजसा रूपभावेन सुवर्णैश्च महामतिः
सर्व शुभ चिन्हांनी युक्त, सर्व अलंकारांनी सजलेला, तेज आणि सौंदर्याने, तसेच सुवर्णासारख्या बुद्धीने तो श्रेष्ठ होता.
दिवि इंद्रो यथा भाति भुवि वेनात्मजस्तथा । तस्मिञ्जाते महाभागे देवाश्च ऋषयोमलाः
जसा इंद्र स्वर्गात तेजाने चमकतो, तसा वेणाचा पुत्र पृथ्वीवर तेजाने उजळून निघाला; या महानाचा जन्म होताच देव आणि पवित्र ऋषी आनंदले.
उत्सवं चक्रिरे सर्वे वेनस्य तनयं प्रति । दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षादग्निरिवोज्ज्वलः
सर्वांनी वेणाच्या पुत्राच्या जन्माचा उत्सव साजरा केला; स्वतःच्या तेजाने तो अग्नीसारखा उजळून निघाला.
आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महावरम् । शरान्दिव्यांश्च रक्षार्थे कवचं च महाप्रभम्
त्याने आद्य आजगव नावाचे श्रेष्ठ धनुष्य, रक्षणासाठी दिव्य बाण आणि तेजस्वी कवच घेतले.
जाते सति महाभागे पृथौ वीरे महात्मनि । संप्रह्रष्टानि भूतानि समस्तानि द्विजोत्तम
महान, पराक्रमी पृथु जन्माला येताच, हे श्रेष्ठ द्विज, सर्व प्राणी आनंदित झाले.
सर्वतीर्थानि तोयानि पुण्यानि विविधानि च । तस्याभिषेके विप्रेंद्राः सर्व एव प्रतस्थिरे
सर्व पवित्र तीर्थे आणि विविध पुण्यस्थळे एकत्र आली; त्याच्या अभिषेकासाठी सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मण एकत्र जमले.
पितामहाद्या देवास्तु भूतानि विविधानि च । स्थावराणि चराण्येव अभ्यषिंचन्नराधिपम्
पितामहांपासून सुरू होणारे देव, सर्व प्रकारची भुते, स्थावर आणि जंगम सृष्टी, यांनी त्या राजाचा अभिषेक केला.
महावीरं प्रजापालं पृथुमेव द्विजोत्तम । पृथुर्वैन्यो राजराज्ये अभिगम्य चराचरैः
महावीर, लोकांचा रक्षक, वेनाचा पुत्र पृथु — त्याच्या राज्याभिषेकाच्या वेळी, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, सर्व चराचर प्राणी त्याच्याकडे आले.
देवैर्विप्रैस्तथा सर्वैरभिषिक्तो महामनाः । राज्ञां समधिराज्ये वै पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्
देव, ब्राह्मण आणि इतर सर्वांनी, उच्च मनाचा आणि तेजस्वी वेनपुत्र पृथु याला राजांचा राजा म्हणून अभिषेक केला.
तस्य पित्रा प्रजाः सर्वाः कदा नैवानुरंजिताः । तेनानुरंजिताः सर्वा मुमुदिरे सुखेन वै
त्याच्या वडिलांनी कधीच प्रजेला आपलेसे केले नव्हते; पण पृथुने सर्वांना आपलेसे केले आणि सर्व लोक आनंदाने राहू लागले.
अनुरागात्तस्य वीरस्य नाम राजेत्यजायत । प्रयातस्य सुवीरस्य समुद्रस्य द्विजोत्तम
त्या वीरावर सर्वांचा प्रेम होता म्हणून 'राजा' हे नाव पडले; तो उत्तम वीर समुद्राकडे निघाला तेव्हा, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
आपस्तस्तंभिरे सर्वा भयात्तस्य महात्मनः । दुर्गं मार्गं विलोप्यैव सुमार्गं पर्वता ददुः
त्या महात्म्याच्या भीतीने सर्व नद्या स्थिर झाल्या; पर्वतांनी कठीण वाटा दूर करून सोप्या वाटा दिल्या.
ध्वजभंगं न चक्रुस्ते गिरयः सर्व एव ते । अकृष्टपच्या पृथिवी सर्वत्र कामधेनवः
सर्व पर्वतांनी ध्वज मोडले नाहीत; आणि नांगर न चालवता पृथ्वी सर्वत्र इच्छेप्रमाणे पिके देणाऱ्या कामधेनूसारखी झाली.
पर्जन्यः कामवर्षी च वेदयज्ञान्महोत्सवान् । कुर्वंति ब्राह्मणाः सर्वे क्षत्रियाश्च तथा परे
पर्जन्य इच्छेप्रमाणे पाऊस पाडत असे; सर्व ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि इतरांनी वेदयज्ञांचे मोठे उत्सव साजरे केले.
सर्वकामफला वृक्षास्तस्मिञ्छासति पार्थिवे । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम्
त्या राजाच्या काळात झाडे सर्व इच्छित फळे देत होती; दुष्काळ, रोग किंवा अकाली मृत्यू कुणालाही होत नव्हता.
सर्वे सुखेन जीवंति लोका धर्मपरायणाः । तस्मिञ्छासति दुर्धर्षे राजराजे महात्मनि
त्या अपराजित, महात्मा राजाच्या राज्यात सर्व लोक धर्माला धरून सुखाने राहत होते.
एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञे पैतामहे शुभे । सूत सूत्यां समुत्पन्नः सौम्येहनि महात्मनि
त्याच काळात, शुभ पितृयज्ञात, सुत्याच्या वेळी, शुभ दिवशी, सुत नावाचा महात्मा जन्माला आला.
तस्मिन्नेव महायज्ञे जज्ञे प्राज्ञोऽथ मागधः । पृथोःस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः
त्या महान यज्ञात, बुद्धिमान मागध हाही जन्मला; दोघांनाही महर्षींनी पृथुच्या स्तुतीसाठी बोलावले.
सूतस्य लक्षणं वक्ष्ये महापुण्यं द्विजोत्तमाः । शिखासूत्रेण संयुक्तो वेदाध्ययनतत्परः
मी सुताची वैशिष्ट्ये सांगतो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण; त्याच्या डोक्यावर शिखा आणि गळ्यात यज्ञोपवीत असते, तो वेदाध्ययनात तत्पर असतो.