अहं ब्रह्मा अहं रुद्रो मित्र इंद्रः सदागतिः । अहमेव प्रभोक्ता च हव्यं कव्यं न संशयः
"मीच ब्रह्मा, मीच रुद्र, मित्र, इंद्र आणि सर्वत्र फिरणारा आहे; मीच हवि आणि पितरांना दिलेले काव्य भोगणारा आहे, यात शंका नाही."
अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं प्रति महाबलाः । ऊचुस्ते संगताः सर्वे राजानं पापचेतनम्
मग ते सर्व मोठे ऋषी, रागाने एकत्र जमले आणि त्या पापी मनाच्या वेण राजाला बोलू लागले.
ऋषय ऊचुः- राजा हि पृथिवीनाथः प्रजां पालयते सदा । धर्ममूर्तिः स राजेंद्र तस्माद्धर्मं हि रक्षयेत्
ऋषी म्हणाले— "राजा हा पृथ्वीचा स्वामी असून, तो नेहमी प्रजांचे रक्षण करतो. राजेंद्र, तो धर्माचा मूर्तिमंत स्वरूप आहे, म्हणून त्याने धर्माचे रक्षण करावे."
वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामो यज्ञे द्वादशवार्षिकीम् । अधर्मं कुरु मा यागे नैष धर्मः सतां गतिः
"आम्ही बारा वर्षांचा यज्ञव्रत स्वीकारणार आहोत; यज्ञात अधर्म करू नकोस—हा सत्पुरुषांचा मार्ग नाही."
कुरु धर्मं महाराज सत्यं पुण्यं समाचर । प्रजाहं पालयिष्यामि इति ते समयः कृतः
"महाराज, धर्माचे पालन करा, सत्य आणि पुण्य वागवा; प्रजांचे रक्षण मी करीन," असा त्यांचा ठराव झाला.
तांस्तथाब्रुवतः सर्वान्महर्षीनब्रवीत्तदा । वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिममर्थमनर्थकम्
सर्व महर्षी असे बोलत असताना, दुष्ट बुद्धीचा वेण हसत हसत त्यांना निरर्थक शब्द बोलू लागला.
वेन उवाच- स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया । श्रुतवीर्यतपः सत्ये मया वा कः समो भुवि
वेण म्हणाला— "धर्माचा निर्माता दुसरा कोण आहे? मी कुणाचे ऐकावे? विद्या, बल, तप किंवा सत्य यामध्ये पृथ्वीवर माझ्यासारखा दुसरा कोण आहे?"
प्रभवं सर्वभूतानां धर्माणां च विशेषतः । संमूढा न विदुर्नूनं भवंतो मां विचेतसः
"मीच सर्व प्राण्यांचा, विशेषतः धर्माचा मूळ आहे; तुम्ही नक्कीच भ्रमित आहात आणि मला ओळखत नाही, कारण तुमच्यात विवेक नाही."
इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलैस्तथा । द्यां भुवं चैव रुंधेयं नात्र कार्या विचारणा
"माझ्या इच्छेने मी पृथ्वी जाळू शकतो, किंवा पाण्याने बुडवू शकतो; आकाश आणि पृथ्वी दोन्ही अडवू शकतो—इथे काही विचार करण्याची गरज नाही."
यदा न शक्यते मोहादवलेपाच्च पार्थिव । अपनेतुं तदा वेनं ततः क्रुद्धा महर्षयः
राजा वेण भ्रम आणि गर्वामुळे थांबवता येईना, तेव्हा मोठ्या संतापाने महर्षींनी कृती केली.
विस्फुरंतं तदा वेनं बलाद्गृह्य ततो रुषा । वेनस्य तस्य सव्योरुं ममंथुर्जातमन्यवः
तेव्हा ऋषींनी रागाने वेणाला जोरात पकडले आणि त्याच्या डाव्या मांडीला हालवले.
कृष्णांजनचयोपेतमतिह्रस्वं विलक्षणम् । दीर्घास्यं च विरूपाक्षं नीलकंचुकवर्चसम्
तेथून एक काळपट, छोट्या उंचीचे, विचित्र दिसणारे, लांब चेहरा, वाकडे डोळे आणि काळ्या वस्त्रात गुंडाळलेले काहीतरी बाहेर आले.
लंबोदरं व्यूढकर्णमतिभीतं दुरोदरम् । ददृशुस्ते महात्मानो निषीदेत्यब्रुवंस्ततः
त्याचे पोट मोठे, कान मोठे, चेहरा घाबरलेला आणि पोट आत गेलेले होते; हे पाहून महर्षींनी त्याला 'बस' असे सांगितले.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा निषसाद भयातुरः । पर्वतेषु वनेष्वेव तस्य वंशः प्रतिष्ठितः
त्यांच्या शब्दांनी घाबरून तो बसला; डोंगर आणि जंगलात त्याची वंशावळ वाढली.
निषादाश्च किराताश्च भिल्लानाहलकास्तथा । भ्रमराश्च पुलिंदाश्च ये चान्ये म्लेच्छजातयः
निषाद, किरात, भिल्ल, आहलिक, भ्रमर, पुलिंद आणि इतर अनेक म्लेच्छ जाती त्याच्यापासून उत्पन्न झाल्या.
पापाचारास्तु ते सर्वे तस्मादंगात्प्रजज्ञिरे । अथ ते ऋषयः सर्वे प्रसन्नमनसस्ततः
हे सर्व वाईट वर्तन करणारे त्या अंगापासून जन्मले; मग सर्व ऋषी प्रसन्न झाले.
गतकल्मषमेवं तं जातं वेनं नृपोत्तमम् । ममंथुर्दक्षिणं पाणिं तस्यैव च महात्मनः
अशा प्रकारे दोष नाहीसा झाल्यावर, त्या महान वेणाच्या उजव्या हाताला त्यांनी हालवले.
मथिते तस्य पाणौ तु संजातं स्वेदमेव हि । पुनर्ममंथुस्ते विप्रा दक्षिणं पाणिमेव च
त्याच्या हातातून हालवताना घाम आला; पुन्हा ब्राह्मणांनी त्याचा उजवा हात हालवला.
सुकरात्पुरुषो जज्ञे द्वादशादित्यसन्निभः । तप्तकांचनवर्णांगो दिव्यमाल्यांबरावृतः
त्या उजव्या हातातून, बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी, तप्त सोन्यासारखा रंग असलेला, दिव्य हार आणि वस्त्रांनी सुशोभित पुरुष जन्माला आला.
दिव्याभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः । मुकुटेनार्कवर्णेन कुंडलाभ्यां विराजते
त्याचे शरीर दिव्य दागिन्यांनी शोभलेले, दिव्य सुवासिक लेप लावलेले; सूर्यासारखा मुकुट आणि कुंडले घातलेले होते.
महाकायो महाबाहू रूपेणाप्रतिमो भुवि । खड्गबाणधरो धन्वी कवची च महाप्रभुः
तो विशाल शरीराचा, बलवान हाताचा, पृथ्वीवर अद्वितीय रूपाचा, तलवार, बाण, धनुष्य आणि कवच धारण करणारा महान पुरुष होता.
सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वालंकारभूषणः । तेजसा रूपभावेन सुवर्णैश्च महामतिः
सर्व शुभ चिन्हांनी युक्त, सर्व अलंकारांनी सजलेला, तेज आणि सौंदर्याने, तसेच सुवर्णासारख्या बुद्धीने तो श्रेष्ठ होता.
दिवि इंद्रो यथा भाति भुवि वेनात्मजस्तथा । तस्मिञ्जाते महाभागे देवाश्च ऋषयोमलाः
जसा इंद्र स्वर्गात तेजाने चमकतो, तसा वेणाचा पुत्र पृथ्वीवर तेजाने उजळून निघाला; या महानाचा जन्म होताच देव आणि पवित्र ऋषी आनंदले.
उत्सवं चक्रिरे सर्वे वेनस्य तनयं प्रति । दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षादग्निरिवोज्ज्वलः
सर्वांनी वेणाच्या पुत्राच्या जन्माचा उत्सव साजरा केला; स्वतःच्या तेजाने तो अग्नीसारखा उजळून निघाला.
आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महावरम् । शरान्दिव्यांश्च रक्षार्थे कवचं च महाप्रभम्
त्याने आद्य आजगव नावाचे श्रेष्ठ धनुष्य, रक्षणासाठी दिव्य बाण आणि तेजस्वी कवच घेतले.
जाते सति महाभागे पृथौ वीरे महात्मनि । संप्रह्रष्टानि भूतानि समस्तानि द्विजोत्तम
महान, पराक्रमी पृथु जन्माला येताच, हे श्रेष्ठ द्विज, सर्व प्राणी आनंदित झाले.
सर्वतीर्थानि तोयानि पुण्यानि विविधानि च । तस्याभिषेके विप्रेंद्राः सर्व एव प्रतस्थिरे
सर्व पवित्र तीर्थे आणि विविध पुण्यस्थळे एकत्र आली; त्याच्या अभिषेकासाठी सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मण एकत्र जमले.
पितामहाद्या देवास्तु भूतानि विविधानि च । स्थावराणि चराण्येव अभ्यषिंचन्नराधिपम्
पितामहांपासून सुरू होणारे देव, सर्व प्रकारची भुते, स्थावर आणि जंगम सृष्टी, यांनी त्या राजाचा अभिषेक केला.
महावीरं प्रजापालं पृथुमेव द्विजोत्तम । पृथुर्वैन्यो राजराज्ये अभिगम्य चराचरैः
महावीर, लोकांचा रक्षक, वेनाचा पुत्र पृथु — त्याच्या राज्याभिषेकाच्या वेळी, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, सर्व चराचर प्राणी त्याच्याकडे आले.
देवैर्विप्रैस्तथा सर्वैरभिषिक्तो महामनाः । राज्ञां समधिराज्ये वै पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्
देव, ब्राह्मण आणि इतर सर्वांनी, उच्च मनाचा आणि तेजस्वी वेनपुत्र पृथु याला राजांचा राजा म्हणून अभिषेक केला.