य आसीत्तस्य पुत्रो वै वेनो नाम प्रजापतिः । धर्ममेवं परित्यज्य सर्वदैव प्रवर्तते
त्याचा पुत्र वेन नावाचा प्रजापती होता. त्याने नेहमी धर्म सोडून वागत राहिला.
मृत्योः कन्या महाभागा सुनीथा नाम नामतः । तां तु अंगो महाभागः सुनीथामुपयेमिवान्
मृत्यूची कन्या, सुनीथा नावाची पुण्यवती, अंग या महाभागाने तिच्याशी विवाह केला.
तस्यामुत्पादयामास वेनं धर्मप्रणाशनम् । मातामहस्य दोषेण वेनः कालात्मजात्मजः
तिच्या पोटी वेण नावाचा, धर्माचा नाश करणारा मुलगा जन्माला आला. हा वेण आपल्या आजोबांच्या दोषामुळे असा झाला; तो काळात्मजाचा मुलगा होता.
निजधर्मं परित्यज्य अधर्मनिरतोभवत् । कामाल्लोभान्महामोहात्पापमेव समाचरत्
आपला कर्तव्य सोडून, तो अधर्मातच रमला. इच्छा, लोभ आणि मोठ्या भ्रमामुळे, तो नेहमी पापाचाच व्यवहार करू लागला.
वेदाचारमयं धर्मं परित्यज्य नराधिपः । अन्ववर्तत पापेन मदमत्सरमोहितः
वेदांमध्ये सांगितलेला धर्म सोडून, तो राजा अहंकार, मत्सर आणि मोह यामुळे पापाच्या मार्गावरच चालू लागला.
वेदाध्यायं विना लोके प्रावर्तंत तदा जनाः । निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रजापतौ
त्या काळात लोकांनी वेदपठण थांबवले; त्या राजाच्या काळात लोकांनी स्वाध्याय आणि 'वषट्' म्हणणेही सोडून दिले.
प्रवृत्तं न पपुः सोमं हुतं यज्ञेषु देवताः । इत्युवाच स दुष्टात्मा ब्राह्मणान्प्रति नित्यशः
त्या वेळी, यज्ञात सोमपान होत नव्हते, देवतांना यज्ञातील हवि मिळत नव्हती; असा दुष्ट मनाचा वेण ब्राह्मणांना नेहमी सांगत असे.
नाध्येतव्यं न होतव्यं न देयं दानमेव च । न यष्टव्यं न होतव्यमिति तस्य प्रजापतेः
"ना अभ्यास करावा, ना होम करावा, ना दान द्यावे; ना यज्ञ करावा, ना आहुती द्यावी," असे त्या प्रजापतीने सांगितले.
आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते । अहमिज्यश्च यष्टा च यज्ञश्चेति पुनः पुनः
विनाश जवळ आला असताना, त्याने अशी क्रूर प्रतिज्ञा केली होती: "मीच पूज्य आहे, मीच यजमान आहे, आणि मीच यज्ञ आहे," असे तो पुन्हा पुन्हा म्हणत असे.
मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि । इत्यब्रवीत्सदा वेनो ह्यहं विष्णुः सनातनः
"माझ्यासाठीच यज्ञ व्हावा, माझ्यासाठीच आहुती द्यावी," असे वेण नेहमी म्हणत असे—"मीच सनातन विष्णू आहे."
अहं ब्रह्मा अहं रुद्रो मित्र इंद्रः सदागतिः । अहमेव प्रभोक्ता च हव्यं कव्यं न संशयः
"मीच ब्रह्मा, मीच रुद्र, मित्र, इंद्र आणि सर्वत्र फिरणारा आहे; मीच हवि आणि पितरांना दिलेले काव्य भोगणारा आहे, यात शंका नाही."
अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं प्रति महाबलाः । ऊचुस्ते संगताः सर्वे राजानं पापचेतनम्
मग ते सर्व मोठे ऋषी, रागाने एकत्र जमले आणि त्या पापी मनाच्या वेण राजाला बोलू लागले.
ऋषय ऊचुः- राजा हि पृथिवीनाथः प्रजां पालयते सदा । धर्ममूर्तिः स राजेंद्र तस्माद्धर्मं हि रक्षयेत्
ऋषी म्हणाले— "राजा हा पृथ्वीचा स्वामी असून, तो नेहमी प्रजांचे रक्षण करतो. राजेंद्र, तो धर्माचा मूर्तिमंत स्वरूप आहे, म्हणून त्याने धर्माचे रक्षण करावे."
वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामो यज्ञे द्वादशवार्षिकीम् । अधर्मं कुरु मा यागे नैष धर्मः सतां गतिः
"आम्ही बारा वर्षांचा यज्ञव्रत स्वीकारणार आहोत; यज्ञात अधर्म करू नकोस—हा सत्पुरुषांचा मार्ग नाही."
कुरु धर्मं महाराज सत्यं पुण्यं समाचर । प्रजाहं पालयिष्यामि इति ते समयः कृतः
"महाराज, धर्माचे पालन करा, सत्य आणि पुण्य वागवा; प्रजांचे रक्षण मी करीन," असा त्यांचा ठराव झाला.
तांस्तथाब्रुवतः सर्वान्महर्षीनब्रवीत्तदा । वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिममर्थमनर्थकम्
सर्व महर्षी असे बोलत असताना, दुष्ट बुद्धीचा वेण हसत हसत त्यांना निरर्थक शब्द बोलू लागला.
वेन उवाच- स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया । श्रुतवीर्यतपः सत्ये मया वा कः समो भुवि
वेण म्हणाला— "धर्माचा निर्माता दुसरा कोण आहे? मी कुणाचे ऐकावे? विद्या, बल, तप किंवा सत्य यामध्ये पृथ्वीवर माझ्यासारखा दुसरा कोण आहे?"
प्रभवं सर्वभूतानां धर्माणां च विशेषतः । संमूढा न विदुर्नूनं भवंतो मां विचेतसः
"मीच सर्व प्राण्यांचा, विशेषतः धर्माचा मूळ आहे; तुम्ही नक्कीच भ्रमित आहात आणि मला ओळखत नाही, कारण तुमच्यात विवेक नाही."
इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलैस्तथा । द्यां भुवं चैव रुंधेयं नात्र कार्या विचारणा
"माझ्या इच्छेने मी पृथ्वी जाळू शकतो, किंवा पाण्याने बुडवू शकतो; आकाश आणि पृथ्वी दोन्ही अडवू शकतो—इथे काही विचार करण्याची गरज नाही."
यदा न शक्यते मोहादवलेपाच्च पार्थिव । अपनेतुं तदा वेनं ततः क्रुद्धा महर्षयः
राजा वेण भ्रम आणि गर्वामुळे थांबवता येईना, तेव्हा मोठ्या संतापाने महर्षींनी कृती केली.
विस्फुरंतं तदा वेनं बलाद्गृह्य ततो रुषा । वेनस्य तस्य सव्योरुं ममंथुर्जातमन्यवः
तेव्हा ऋषींनी रागाने वेणाला जोरात पकडले आणि त्याच्या डाव्या मांडीला हालवले.
कृष्णांजनचयोपेतमतिह्रस्वं विलक्षणम् । दीर्घास्यं च विरूपाक्षं नीलकंचुकवर्चसम्
तेथून एक काळपट, छोट्या उंचीचे, विचित्र दिसणारे, लांब चेहरा, वाकडे डोळे आणि काळ्या वस्त्रात गुंडाळलेले काहीतरी बाहेर आले.
लंबोदरं व्यूढकर्णमतिभीतं दुरोदरम् । ददृशुस्ते महात्मानो निषीदेत्यब्रुवंस्ततः
त्याचे पोट मोठे, कान मोठे, चेहरा घाबरलेला आणि पोट आत गेलेले होते; हे पाहून महर्षींनी त्याला 'बस' असे सांगितले.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा निषसाद भयातुरः । पर्वतेषु वनेष्वेव तस्य वंशः प्रतिष्ठितः
त्यांच्या शब्दांनी घाबरून तो बसला; डोंगर आणि जंगलात त्याची वंशावळ वाढली.
निषादाश्च किराताश्च भिल्लानाहलकास्तथा । भ्रमराश्च पुलिंदाश्च ये चान्ये म्लेच्छजातयः
निषाद, किरात, भिल्ल, आहलिक, भ्रमर, पुलिंद आणि इतर अनेक म्लेच्छ जाती त्याच्यापासून उत्पन्न झाल्या.
पापाचारास्तु ते सर्वे तस्मादंगात्प्रजज्ञिरे । अथ ते ऋषयः सर्वे प्रसन्नमनसस्ततः
हे सर्व वाईट वर्तन करणारे त्या अंगापासून जन्मले; मग सर्व ऋषी प्रसन्न झाले.
गतकल्मषमेवं तं जातं वेनं नृपोत्तमम् । ममंथुर्दक्षिणं पाणिं तस्यैव च महात्मनः
अशा प्रकारे दोष नाहीसा झाल्यावर, त्या महान वेणाच्या उजव्या हाताला त्यांनी हालवले.
मथिते तस्य पाणौ तु संजातं स्वेदमेव हि । पुनर्ममंथुस्ते विप्रा दक्षिणं पाणिमेव च
त्याच्या हातातून हालवताना घाम आला; पुन्हा ब्राह्मणांनी त्याचा उजवा हात हालवला.
सुकरात्पुरुषो जज्ञे द्वादशादित्यसन्निभः । तप्तकांचनवर्णांगो दिव्यमाल्यांबरावृतः
त्या उजव्या हातातून, बारा सूर्यांसारखा तेजस्वी, तप्त सोन्यासारखा रंग असलेला, दिव्य हार आणि वस्त्रांनी सुशोभित पुरुष जन्माला आला.
दिव्याभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः । मुकुटेनार्कवर्णेन कुंडलाभ्यां विराजते
त्याचे शरीर दिव्य दागिन्यांनी शोभलेले, दिव्य सुवासिक लेप लावलेले; सूर्यासारखा मुकुट आणि कुंडले घातलेले होते.