यः शृणोति नरो भक्त्या भावध्यानसमन्वितः । अश्वमेधफलं तस्य जायते नात्र संशयः
जो मनुष्य भक्तीने, मन लावून हे ऐकतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते—यात शंका नाही.
अष्टाविंशतितमोऽध्यायः ऋषय ऊचुः- विस्तरेण समाख्याहि जन्म तस्य महात्मनः । पृथोश्चैव महाभाग श्रोतुकामा वयं पुनः
अठ्ठाविसावे अध्याय. ऋषी म्हणाले—हे महाभाग, त्या महात्मा पृथूचा जन्म विस्ताराने पुन्हा सांग, आम्हाला तो ऐकायची इच्छा आहे.
राज्ञा तेन यथा दुग्धा इयं धात्री महात्मना । पुनर्देवैश्च पितृभिर्मुनिभस्तत्त्ववेदिभिः
त्या महात्मा राजाने ही पृथ्वी कशी दुहिली, आणि पुन्हा देव, पितर आणि तत्वज्ञानी ऋषींनी कशी दुहिली, हे सांग.
यथा दैत्यैश्च नागैश्च यथा यक्षैर्यथा द्रुमैः । शैलैश्चैव पिशाचैश्च गंधर्वैः पुण्यकर्मभिः
दैत्य, नाग, यक्ष, झाडे, पर्वत, पिशाच्च आणि पुण्यवान गंधर्व यांनीही पृथ्वी कशी दुहिली, हे सांग.
ब्राह्मणैश्च तथा सिद्धै राक्षसैर्भीमविक्रमैः । पूर्वमेव यथा दुग्धा अन्यैश्च सुमहात्मभिः
ब्राह्मण, सिद्ध आणि भयंकर बलवान राक्षस यांनी, तसेच इतर थोर व्यक्तींकडूनही, हे पूर्वीच कालवले गेले होते.
तेषामेव हि सर्वेषां विशेषं पात्रधारणम् । क्षीरस्यापि विधिं ब्रूहि विशेषं च महामते
त्यांच्यामध्ये खरी वेगळी गोष्ट म्हणजे पात्र हातात धरणे हेच आहे. हे दूध कसे घ्यावे आणि त्यातील विशेष काय, हे आम्हाला सांग, हे ज्ञानी.
वेनस्यापि नृपस्यैव पाणिरेव महात्मनः । ऋषिभिर्मथितः पूर्वं स कस्मादिह कारणात्
राजा वेन याच्या हाताला ऋषींनी पूर्वी कालवले होते; असे का घडले, याचे कारण काय होते?
क्रुद्धश्चैव महापुण्यैः सूतपुत्र वदस्व नः । विचित्रेयं कथा पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी
हे सूतपुत्रा, मोठ्या पुण्यवानांनीही रागावले असता सर्व पापांचा नाश करणारी ही अद्भुत आणि पुण्याची गोष्ट आम्हाला सांग.
श्रोतुकामा महाभाग तृप्तिर्नैव प्रजायते । सूत उवाच- वैन्यस्य हि पृथोश्चैव तस्य विस्तरमेव च
हे भाग्यवान, आम्हाला ऐकायची फार इच्छा आहे; समाधान काही होत नाही. सूत म्हणाला – मी वेन आणि पृथू यांची सविस्तर कथा सांगतो.
जन्मवीर्यं तथा क्षेत्रं पौरुषं द्विजसत्तमाः । प्रवक्ष्यामि यथा सर्वं चरित्रं तस्य धीमतः
त्याचा जन्म, शौर्य, वंश आणि पराक्रम, हे द्विजश्रेष्ठांनो, मी सर्व तपशीलासह सांगतो आणि त्या बुद्धिमानाचा संपूर्ण चरित्र सांगतो.
शुश्रूषध्वं महाभागा मामेवं द्विजसत्तमाः । अभक्ताय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च
हे महाभाग द्विजश्रेष्ठांनो, माझे बोलणे लक्षपूर्वक ऐका. जो भक्त नाही, ज्याच्यात श्रद्धा नाही किंवा कपटी आहे, त्याला हे सांगू नये.
सुमूर्खाय सुमोहाय कुशिष्याय तथैव च । श्रद्धाहीनाय कूटाय सर्वनाशाय मा द्विजाः
अती मूर्ख, फारच भ्रमित, वाईट शिष्य, श्रद्धाहीन, खोटारडे किंवा सर्वनाशाला प्रवृत्त अशा कोणालाही, हे ब्राह्मणहो, सांगू नये.
अन्यथा पठते यो हि निरयं च प्रयाति हि । भवंतो भावसंयुक्ताः सत्यधर्मपरायणाः
जो हे वेगळ्या प्रकारे वाचतो, तो नरकात जातोच. पण तुम्ही सर्व भावनेने युक्त, सत्य आणि धर्माला समर्पित आहात.
भवतामग्रतः सर्वं चरित्रं पापनाशनम् । संप्रवक्ष्याम्यशेषेण शृणुध्वं द्विजसत्तमाः
तुमच्या समोर मी ही सर्व पापांचा नाश करणारी कथा पूर्णपणे सांगतो; ऐका, हे द्विजश्रेष्ठांनो.
स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदैश्च संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तमाः
ही कथा स्वर्ग, कीर्ती, दीर्घायुष्य आणि भाग्य देते, आणि वेदांशी सुसंगत आहे. ऋषींनी सांगितलेले हे गुपित मी तुम्हाला सांगतो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
यश्चैनं कीर्तयेन्नित्यं पृथोर्वैन्यस्य विस्तरम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताकृतम्
जो कोणी वेनपुत्र पृथूची सविस्तर कथा रोज ब्राह्मणांना वंदन करून वाचतो, त्याला केलेल्या किंवा न केलेल्या कर्माचे दु:ख राहत नाही.
सप्तजन्मार्जितं पापं श्रुतमात्रेण नश्यति । ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च क्षत्रियो विजयी भवेत्
सात जन्मांची पापे फक्त ऐकण्यानेच नष्ट होतात. ब्राह्मण वेदपारंगत होतो, क्षत्रिय विजयी होतो.
वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् । एवं फलं समाप्नोति पठनाच्छ्रवणादपि
वैश्याला संपत्ती मिळते आणि शूद्र सुखी होतो. वाचन किंवा ऐकण्याने असे फळ मिळते.
पृथोर्जन्मचरित्रं च पवित्रं पापनाशनम् । धर्मगोप्ता महाप्राज्ञो वेदशास्त्रार्थकोविदः
पृथूचा जन्म आणि चरित्र पवित्र असून पापांचा नाश करणारे आहे. तो धर्माचा रक्षक, अत्यंत बुद्धिमान आणि वेदशास्त्राचा अर्थ जाणणारा आहे.
अत्रिवंशसमुत्पन्नः पूर्वमत्रिसमः प्रभुः । स्रष्टा सर्वस्य धर्मस्य अंगो नाम प्रजापतिः
तो अत्रिवंशात जन्मलेला, पूर्वी अत्रिसमान प्रभू होता. सर्व धर्माचा निर्माता, अंग नावाचा प्रजापती होता.
य आसीत्तस्य पुत्रो वै वेनो नाम प्रजापतिः । धर्ममेवं परित्यज्य सर्वदैव प्रवर्तते
त्याचा पुत्र वेन नावाचा प्रजापती होता. त्याने नेहमी धर्म सोडून वागत राहिला.
मृत्योः कन्या महाभागा सुनीथा नाम नामतः । तां तु अंगो महाभागः सुनीथामुपयेमिवान्
मृत्यूची कन्या, सुनीथा नावाची पुण्यवती, अंग या महाभागाने तिच्याशी विवाह केला.
तस्यामुत्पादयामास वेनं धर्मप्रणाशनम् । मातामहस्य दोषेण वेनः कालात्मजात्मजः
तिच्या पोटी वेण नावाचा, धर्माचा नाश करणारा मुलगा जन्माला आला. हा वेण आपल्या आजोबांच्या दोषामुळे असा झाला; तो काळात्मजाचा मुलगा होता.
निजधर्मं परित्यज्य अधर्मनिरतोभवत् । कामाल्लोभान्महामोहात्पापमेव समाचरत्
आपला कर्तव्य सोडून, तो अधर्मातच रमला. इच्छा, लोभ आणि मोठ्या भ्रमामुळे, तो नेहमी पापाचाच व्यवहार करू लागला.
वेदाचारमयं धर्मं परित्यज्य नराधिपः । अन्ववर्तत पापेन मदमत्सरमोहितः
वेदांमध्ये सांगितलेला धर्म सोडून, तो राजा अहंकार, मत्सर आणि मोह यामुळे पापाच्या मार्गावरच चालू लागला.
वेदाध्यायं विना लोके प्रावर्तंत तदा जनाः । निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रजापतौ
त्या काळात लोकांनी वेदपठण थांबवले; त्या राजाच्या काळात लोकांनी स्वाध्याय आणि 'वषट्' म्हणणेही सोडून दिले.
प्रवृत्तं न पपुः सोमं हुतं यज्ञेषु देवताः । इत्युवाच स दुष्टात्मा ब्राह्मणान्प्रति नित्यशः
त्या वेळी, यज्ञात सोमपान होत नव्हते, देवतांना यज्ञातील हवि मिळत नव्हती; असा दुष्ट मनाचा वेण ब्राह्मणांना नेहमी सांगत असे.
नाध्येतव्यं न होतव्यं न देयं दानमेव च । न यष्टव्यं न होतव्यमिति तस्य प्रजापतेः
"ना अभ्यास करावा, ना होम करावा, ना दान द्यावे; ना यज्ञ करावा, ना आहुती द्यावी," असे त्या प्रजापतीने सांगितले.
आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते । अहमिज्यश्च यष्टा च यज्ञश्चेति पुनः पुनः
विनाश जवळ आला असताना, त्याने अशी क्रूर प्रतिज्ञा केली होती: "मीच पूज्य आहे, मीच यजमान आहे, आणि मीच यज्ञ आहे," असे तो पुन्हा पुन्हा म्हणत असे.
मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि । इत्यब्रवीत्सदा वेनो ह्यहं विष्णुः सनातनः
"माझ्यासाठीच यज्ञ व्हावा, माझ्यासाठीच आहुती द्यावी," असे वेण नेहमी म्हणत असे—"मीच सनातन विष्णू आहे."