कंकालानां हि सर्वेषां कूष्मांडानां तथैव च । पार्थिवानां च सर्वेषां गिरिशं शूलपाणिनम्
सर्व कंकाळ, कूष्मांड आणि पृथ्वीवरील सर्व प्राण्यांमध्ये, शूलधारी गिरीशाला राजा केले.
पर्वतानां हि सर्वेषां हिमवंतं महागिरिम् । नदीनां च तडागानां वापिकानां तथैव च
सर्व पर्वतांमध्ये, हिमवंत या महान पर्वताला राजा केले. नद्या, सरोवरे आणि विहिरींमध्येही—
कुंडानां कूपराज्ये हि दिव्येषु च सुरेश्वरः । सागरं स्थापितं पुण्यं सर्वतीर्थमनुत्तमम्
कुंड, विहिरी आणि दिव्य लोकांमध्ये, देवांचा स्वामी ब्रह्मदेवाने समुद्राला सर्वश्रेष्ठ आणि पवित्र तीर्थ म्हणून स्थापन केले.
गंधर्वाणां तु सर्वेषां राज्ये पुण्ये तथैव च । चित्ररथं ततो ब्रह्मा अभिषिच्य सुरेश्वरः
सर्व गंधर्वांमध्ये, पवित्र राज्याचा राजा म्हणून चित्ररथाचा अभिषेक केला; तसेच ब्रह्मदेवानेही त्याला मान्यता दिली.
नागानां पुण्यवीर्याणां वासुकिं च चतुर्मुखः । सर्पाणां तु तथा राज्ये अभिषिच्य स तक्षकम्
पुण्यवान नागांमध्ये, चतुर्मुख ब्रह्मदेवाने वासुकीला राजा केले; आणि सर्पांमध्ये, तक्षकाचा अभिषेक केला.
वारणानां ततो राज्ये ऐरावणमसिंचत । अश्वानां चैव सर्वेषामुच्चैःश्रवसमेव च
मग, हत्तींच्या राज्यात ऐरावताचा अभिषेक केला; आणि सर्व घोड्यांमध्ये उच्चैःश्रवस याला राजा केले.
पक्षिणां चैव सर्वेषां वैनतेयमथापि सः । मृगाणां च ततो राज्ये ब्रह्मा सिंहमथादिशत्
सर्व पक्ष्यांमध्ये ब्रह्मदेवांनी गरुडाला त्यांचा अधिपती नेमला; तर सर्व जनावरांमध्ये सिंहाला राजा केले.
गोवृषं तु गवां मध्ये अभिषिच्य प्रजापतिः । वनस्पतीनां सर्वेषां प्लक्षमेव पितामहः
गायींमध्ये प्रजापतीने बैलाला प्रमुख केले; आणि सर्व झाडांमध्ये पितामहाने उंबराच्या झाडाला श्रेष्ठ मान दिला.
एवं राज्यानि सर्वाणि संस्थाप्य च पितामहः । दिशापालांस्ततो ब्रह्मा स्थापयामास सत्तमः
अशा प्रकारे पितामहाने सर्व राज्यांची स्थापना केली; त्यानंतर ब्रह्मदेवांनी दिशांचे रक्षक नेमले.
वैराजस्य तथा पुत्रं पूर्वस्यां दिशि सत्तमः । सुधन्वानं दिशःपालं राजानं सोभ्यषिंचत
पूर्व दिशेला वैराजाचा पुत्र सुधन्वा याला ब्रह्मदेवांनी त्या दिशेचा राजा आणि रक्षक म्हणून अभिषेक केला.
दक्षिणस्यां महात्मानं कर्दमस्य प्रजापतेः । पुत्रं शंखपदं नाम राजानं सोभ्यषिंचत
दक्षिण दिशेला प्रजापती कर्दमाचा महात्मा पुत्र शंखपाद याला ब्रह्मदेवांनी राजा केले.
पश्चिमायां तथा ब्रह्मा वरुणस्य प्रजापतेः । पुत्रं च पुष्करं नाम सोऽभ्यषिंचत्प्रजापतिः
पश्चिम दिशेला प्रजापती वरुणाचा पुत्र पुष्कर याला ब्रह्मदेवांनी राजा म्हणून नेमले.
उत्तरस्यां दिशि ब्रह्म नलकूबरमेव च । एवं चैवाभ्यषिंचच्च दिक्पालान्समहौजसः
उत्तर दिशेला ब्रह्मदेवांनी नलकूबर याचा अभिषेक केला; अशा प्रकारे सर्व बलाढ्य दिशांचे रक्षक नेमले.
यैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना । यथाप्रदेशमद्यापि धर्मेण प्रतिपाल्यते
ज्यांच्या द्वारे ही संपूर्ण पृथ्वी, सात द्वीपांसह आणि नगरांसह, आजही त्यांच्या त्यांच्या प्रदेशात धर्माने राखली जाते.
पृथुश्चैवं महाभागः सोभिषिक्तो नराधिपः । राजसूयादिभिः सर्वैरभिषिक्तो महामखैः
अशा प्रकारे महाभाग पृथू यांचा नराधिपती म्हणून अभिषेक झाला; राजसूयासारख्या सर्व मोठ्या यज्ञांनी त्यांना अभिषेक करण्यात आला.
विधिना वेददृष्टेन राजराज्ये महीपतिः । चाक्षुषे नाम्नि संपुण्ये अतीते च महौजसि
वेदात सांगितलेल्या विधीनुसार, चाक्षुष नावाच्या प्रसिद्ध मन्वंतरात, त्या बलाढ्य राजाचा राज्याभिषेक झाला.
मन्वंतरे महाभाग देवपुण्यहितैषिणि । ततो वैवस्वतायैव मनवे राज्यमादिशत्
त्या मन्वंतरात, जो देव आणि सत्पुरुषांच्या कल्याणासाठी होता, त्यानंतर ब्रह्मदेवांनी वैवस्वत मनुला राज्य दिले.
विस्तरं चापि व्याख्यास्ये पृथोश्चैव महात्मनः । यदि मामेव विप्रेन्द्र शुश्रूषसि अतंद्रितः
हे विप्रश्रेष्ठ, जर तू मन लावून ऐकशील तर मी आता त्या महात्मा पृथूचा जन्म विस्ताराने सांगतो.
एतदेवमधिष्ठानं महत्पुण्यं प्रकीर्तितम् । सर्वेष्वेव पुराणेषु एतद्धि निश्चितं सदा
हेच पवित्र अधिष्ठान सर्व पुराणांत प्रसिद्ध आहे; हे नेहमीच निश्चित मानले जाते.
पुण्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्गवासकरं शुभम् । धन्यं पवित्रमायुष्यं पुत्रदं वृद्धिदायकम्
हे पुण्यदायक आहे, कीर्ती आणि दीर्घायुष्य देणारे आहे, स्वर्गवास मिळवून देणारे, शुभ, धन्य, पवित्र, आयुष्य वाढवणारे, पुत्रप्राप्ती आणि वृद्धी देणारे आहे.
यः शृणोति नरो भक्त्या भावध्यानसमन्वितः । अश्वमेधफलं तस्य जायते नात्र संशयः
जो मनुष्य भक्तीने, मन लावून हे ऐकतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते—यात शंका नाही.
अष्टाविंशतितमोऽध्यायः ऋषय ऊचुः- विस्तरेण समाख्याहि जन्म तस्य महात्मनः । पृथोश्चैव महाभाग श्रोतुकामा वयं पुनः
अठ्ठाविसावे अध्याय. ऋषी म्हणाले—हे महाभाग, त्या महात्मा पृथूचा जन्म विस्ताराने पुन्हा सांग, आम्हाला तो ऐकायची इच्छा आहे.
राज्ञा तेन यथा दुग्धा इयं धात्री महात्मना । पुनर्देवैश्च पितृभिर्मुनिभस्तत्त्ववेदिभिः
त्या महात्मा राजाने ही पृथ्वी कशी दुहिली, आणि पुन्हा देव, पितर आणि तत्वज्ञानी ऋषींनी कशी दुहिली, हे सांग.
यथा दैत्यैश्च नागैश्च यथा यक्षैर्यथा द्रुमैः । शैलैश्चैव पिशाचैश्च गंधर्वैः पुण्यकर्मभिः
दैत्य, नाग, यक्ष, झाडे, पर्वत, पिशाच्च आणि पुण्यवान गंधर्व यांनीही पृथ्वी कशी दुहिली, हे सांग.
ब्राह्मणैश्च तथा सिद्धै राक्षसैर्भीमविक्रमैः । पूर्वमेव यथा दुग्धा अन्यैश्च सुमहात्मभिः
ब्राह्मण, सिद्ध आणि भयंकर बलवान राक्षस यांनी, तसेच इतर थोर व्यक्तींकडूनही, हे पूर्वीच कालवले गेले होते.
तेषामेव हि सर्वेषां विशेषं पात्रधारणम् । क्षीरस्यापि विधिं ब्रूहि विशेषं च महामते
त्यांच्यामध्ये खरी वेगळी गोष्ट म्हणजे पात्र हातात धरणे हेच आहे. हे दूध कसे घ्यावे आणि त्यातील विशेष काय, हे आम्हाला सांग, हे ज्ञानी.
वेनस्यापि नृपस्यैव पाणिरेव महात्मनः । ऋषिभिर्मथितः पूर्वं स कस्मादिह कारणात्
राजा वेन याच्या हाताला ऋषींनी पूर्वी कालवले होते; असे का घडले, याचे कारण काय होते?
क्रुद्धश्चैव महापुण्यैः सूतपुत्र वदस्व नः । विचित्रेयं कथा पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी
हे सूतपुत्रा, मोठ्या पुण्यवानांनीही रागावले असता सर्व पापांचा नाश करणारी ही अद्भुत आणि पुण्याची गोष्ट आम्हाला सांग.
श्रोतुकामा महाभाग तृप्तिर्नैव प्रजायते । सूत उवाच- वैन्यस्य हि पृथोश्चैव तस्य विस्तरमेव च
हे भाग्यवान, आम्हाला ऐकायची फार इच्छा आहे; समाधान काही होत नाही. सूत म्हणाला – मी वेन आणि पृथू यांची सविस्तर कथा सांगतो.
जन्मवीर्यं तथा क्षेत्रं पौरुषं द्विजसत्तमाः । प्रवक्ष्यामि यथा सर्वं चरित्रं तस्य धीमतः
त्याचा जन्म, शौर्य, वंश आणि पराक्रम, हे द्विजश्रेष्ठांनो, मी सर्व तपशीलासह सांगतो आणि त्या बुद्धिमानाचा संपूर्ण चरित्र सांगतो.