ब्रह्मतेजोमयं तीव्रं दुःसहं सर्वदैवतैः । पुत्रैकं दीयतां कांत सुप्रियाहं यदा विभो
हे प्रभो, मला असा पुत्र दे की जो ब्रह्मतेजाने तेजस्वी, देवांनाही सहन न होणारा आणि प्रचंड बलवान असेल, म्हणजे मी आनंदी होईन.
कश्यप उवाच- निहतौ बलवृत्रौ च मम पुत्रौ महाबलौ । अघमाश्रित्य देवेन इंद्रेणापि दुरात्मना
कश्यप म्हणाले — बळ आणि वृत्र हे माझे महाबली पुत्र इंद्राने, पापाच्या आधारावर, मारले आहेत.
तस्यैव च वधार्थाय पुत्रमेकं ददाम्यहम् । वर्षाणां तु शतैकं त्वं शुचिर्भव यशस्विनि
त्याच्याच वधासाठी मी तुला एक पुत्र देईन. पण, हे यशस्विनी, तुला शंभर वर्षे पवित्र राहावे लागेल.
एवमुक्त्वा स योगींद्रो हस्तं शिरसि वै तदा । दत्त्वादित्या सहैवासौ गतो मेरुं तपोवनम्
असे म्हणून योगीश्वराने तिच्या डोक्यावर हात ठेवला आणि आदितीसह तो मेरू पर्वतावरील तपोवनात गेला.
तपस्तताप सा देवी तपोवननिवासिनी । शुचिष्मती सदा भूत्वा पुत्रार्था द्विजसत्तम
ती देवी तपोवनात राहून, नेहमी पवित्र राहून, पुत्रप्राप्तीसाठी कठोर तप करीत होती, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
ततो देवः सहस्राक्षो ज्ञात्वा उद्यममेव च । दित्याश्चैव महाभाग अंतरप्रेक्षकोऽभवत्
मग सहस्त्रदृष्टी देवाने तिच्या प्रयत्नाची जाणीव होऊन, गुप्तपणे तिच्यावर लक्ष ठेवायला सुरुवात केली, हे महाभाग.
पंचविंशाब्दिको भूत्वा देवराड्दैवतोपमः । ब्राह्मणस्य च रूपेण तस्याश्चांतिकमागतः
पंचवीस वर्षांचा होऊन, देवांचा राजा, देवांसारखा तेजस्वी, ब्राह्मणाचे रूप घेऊन तिच्या जवळ गेला.
स तां प्रणम्य धर्मात्मा मातरं तपसान्विताम् । तयोक्तस्तु सहस्राक्षो भवान्को द्विजसत्तम
त्याने त्या तपस्विनी मातेला वंदन केले. तेव्हा तिने त्या सहस्त्रदृष्टीला विचारले — 'तू कोण आहेस, हे श्रेष्ठ द्विजा?'
तामुवाच सहस्राक्षः पुत्रोऽहं तव शोभने । ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च धर्मं जानामि भामिनि
सहस्त्रदृष्टी म्हणाला — 'हे सुंदर स्त्री, मी तुझा पुत्र आहे, ब्राह्मण आहे, वेदज्ञ आहे आणि धर्म जाणतो, हे तेजस्विनी.'
तपसस्तव साहाय्यं करिष्ये नात्र संशयः । शुश्रूषति स तां देवीं मातरं तपसान्विताम्
तुझ्या तपात मी मदत करीन, यात शंका नाही. त्याने त्या तपस्विनी मातेला सेवा केली.
तमिंद्रं सा न जानाति आगतं दुष्टकारिणम् । धर्मपुत्रं विजानाति शुश्रूषंतं दिने दिने
ती इंद्राला, जो वाईट कृत्य करणारा होता, ओळखू शकली नाही; तिला रोज सेवा करणारा धर्मपुत्रच ओळखीचा वाटला.
अंगं संवाहयेद्देव्याः पादौ प्रक्षालयेत्ततः । पत्रं मूलं फलं तत्र वल्कलाजिनमेव च
तो राणीचे हातपाय दाबायचा, मग तिचे पाय धुवायचा; तिथे पानं, मुळं, फळं, तसेच झाडाची साल आणि मृगाचं कातडं आणून द्यायचा.
ददात्येवं स धर्मात्मा तस्यै दित्यै सदैव हि । भक्त्या संतोषिता तस्य संतुष्टा तमभाषत
तो धर्मात्मा नेहमी तिच्यासाठी हे सर्व आणायचा; त्याच्या भक्तीने तृप्त होऊन ती देवी त्याच्याशी समाधानाने बोलली.
पुत्रे जाते महापुण्ये इंद्रे च निहते सति । कुरु राज्यं महाभाग पुत्रेण मम दैवकम्
माझ्या पुत्राचा जन्म होईल, तो फार पुण्यवान असेल, आणि इंद्राचा नाश झाल्यावर, हे भाग्यवान, माझ्या मुलाच्या हातून तू राज्य कर.
एवमस्तु महाभागे ते प्रसादाद्भविष्यति । तस्याश्चैवांतरं प्रेप्सुरभवत्पाकशासनः
तसेच होवो, हे महाभाग्यवती; तुझ्या कृपेने तसेच घडेल. पण तिच्या मार्गात अडथळा आणायचा इंद्राचा हेतू झाला.
ऊने वर्षशते चास्या ददर्शांतरमच्युतः । अकृत्वा पादयोः शौचं दितिः शयनमाविशत्
शंभर वर्षे पूर्ण व्हायची बाकी असताना, अच्युताने एक संधी पाहिली; दितीने पाय न धुता आपल्या शय्येत प्रवेश केला.
शय्यांते सा शिरः कृत्वा मुक्तकेशातिविह्वला । निद्रामाहारयामास तस्याः कुक्षिं प्रविश्य ह
ती शय्येच्या पायाशी डोकं ठेवून, मोकळ्या केसांनी, फार अस्वस्थ होऊन झोपली; झोप तिच्यावर आली आणि तो तिच्या गर्भात शिरला.
वज्रपाणिस्ततो गर्भं सप्तधा तं न्यकृंतत । वज्रेण तीक्ष्णधारेण रुरोद उदरे स्थितः
मग वज्रधारी इंद्राने तीक्ष्ण वज्राने गर्भाला सात भागांत कापलं; गर्भ अजून पोटात असतानाच रडू लागला.
स गर्भस्तत्र विप्रेंद्रा इंद्रहस्तगतेन वै । रोदमानं महागर्भं तमुवाच पुनः पुनः
तो गर्भ, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, इंद्राच्या हातात असताना मोठ्याने रडत होता; इंद्र पुन्हा पुन्हा त्या मोठ्या गर्भाशी बोलला.
शतक्रतुर्महातेजा मा रोदीरित्यभाषत । सप्तधा कृतवाञ्छक्रस्तं गर्भं दितिजं पुनः
शतकृतू, तेजस्वी इंद्र म्हणाला, 'रडू नकोस.' आणि पुन्हा त्याने दितीच्या त्या गर्भाला सात भागांत विभागलं.
एकैकं सप्तधा च्छित्त्वा रुदमानं स देवराट् । एवं वै मरुतो जातास्ते तु देवा महौजसः
देवताधीश इंद्राने प्रत्येक भाग पुन्हा सात तुकड्यांत कापले, जरी ते रडत होते; अशा प्रकारे ते तेजस्वी मरुत जन्मले.
यथा इंद्रेण ते प्रोक्ता बभूवुर्नामभिस्ततः । अतिवीर्य महाकायास्तीव्र तेजः पराक्रमाः
इंद्राने ज्या नावांनी त्यांना हाक मारली, त्याच नावांनी ते प्रसिद्ध झाले; ते अत्यंत बलवान, मोठ्या देहाचे, तीव्र तेज आणि पराक्रम असलेले आहेत.
एकोना वै बभूवुस्ते पंचाशन्मरुतस्ततः । मरुतो नाम ते ख्याता इंद्रमेव समाश्रिताः
ते एक कमी पन्नास, म्हणजे एकुण एकोणपन्नास मरुत झाले; ते मरुत म्हणून प्रसिद्ध आहेत आणि नेहमी इंद्राच्या सेवेत असतात.
भूतानामेव सर्वेषां रोचयंति गणं महत् । निकायेषु निकायेषु हरिः प्रादात्प्रजापतिः
ते सर्व भूतांच्या मोठ्या समूहाला आनंद देतात; प्रत्येक गटात, हरि या सर्वांच्या स्वामीने त्यांना दिले.
क्रमशस्तानि राज्यानि पृथुपूर्वाणि तानि वै । स देवः पुरुषः कृष्णः सर्वव्यापी जगद्गुरुः
पृथु पासून सुरू होणारी ती प्राचीन राज्ये एकामागोमाग एक स्थापली गेली; तो देव, कृष्णवर्ण पुरुष, सर्वत्र व्यापलेला, जगाचा गुरु आहे.
तपोजिष्णुर्महातेजाः सर्व एकः प्रजापतिः । पर्जन्यः पावकः पुण्यः सर्वात्मा सर्व एव हि
तो एकच प्रजापती, तपश्चर्येत श्रेष्ठ, मोठ्या तेजाचा; तोच पर्जन्य, पावक, पवित्र, सर्वांचा आत्मा, खरंच सर्वस्व आहे.
तस्य सर्वमिदं पुण्यं जगत्स्थावरजंगमम् । भूतसर्गमिमं सम्यग्जानतो द्विजसत्तम
हे जग, स्थावर आणि जंगम, सर्व काही त्याचं आहे, तो पवित्र आहे; हे श्रेष्ठ द्विजा, सर्व भूतांची ही सृष्टी नीट जाणून घ्यावी.
नावृत्तिभयमस्तीह परलोकभयं कुतः । इमां सृष्टिं महापुण्यां सर्वपापहरां शुभाम्
इथे पुन्हा जन्माचा कोणताही भयं नाही, तर परलोकाचा भयं कशाला? ही सृष्टी फार पुण्यवान, सर्व पापे दूर करणारी आणि शुभ आहे.
यः शृणोति नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते । स हि धन्यश्च पुण्यश्च स हि सत्यसमन्वितः
जो मनुष्य भक्तीने हे ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो. असा मनुष्य खरोखरच भाग्यवान, पुण्यवान आणि सत्यशील असतो.
यः शृणोति इमां सृष्टिं स याति परमां गतिम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति
जो ही सृष्टीकथा ऐकतो, तो सर्व पापांपासून शुद्ध होऊन, श्रेष्ठ स्थानाला पोहोचतो आणि विष्णुलोकात जातो.