गायते सुस्वरं गीतं सर्वविश्वप्रमोहनम् । तत्र वृत्रः समायातः कामाकुलितमानसः
ती गोड स्वरात गाणे गात होती, जे संपूर्ण जगाला मोहून टाकणारे होते; तेथे वृत्र आला, त्याचे मन कामाने भरलेले होते.
दोलारूढां समालोक्य रंभां चारुसुलोचनाम्
त्या झुल्यावर बसलेली, सुंदर डोळ्यांची रंभा त्याने पाहिली.
सूत उवाच- इयं हि का गायति चारुलोचना विलासभावैः परिविश्वमेव । अतीव बाला शुशुभे मनोहरा संपूर्णभावैः परिमोहयेज्जनम्
सूत म्हणतो—ही कोण आहे, जी सुंदर डोळ्यांनी, खेळकर हावभावांनी गाणे गात आहे आणि सर्वांना मोहून टाकत आहे? ती अत्यंत तरुण, मनमोहक आणि पूर्ण सौंदर्याने सर्वांना भुलवणारी आहे.
दृष्ट्वा स रंभां कमलायताक्षीं पीनस्तनीं चर्चितकुंकुमांगीम् । पद्माननां कामगृहं ममैषा नो वा रतिश्चारुमनोहरेयम्
रंभेला कमळासारखे डोळे, भरदार उरोज, केशरी कुंकवाने सजलेले अंग, कमळासारखे मुख पाहून—ही माझी आहे की नाही, असा विचार त्याला झाला; ही सुंदर स्त्री खरोखर मनाला आनंद देणारी आहे.
संपूर्णभावां परिरूपयुक्तां कामांगशीलामतिशीलभावाम् । यास्याम्यहं वश्यमिहैव अस्या मनोभवेनाद्य इहैव प्रेषितः
आज तिच्या मनाच्या ओढीने, मी तिच्याकडे जाणार आहे. ती रूपाने सुंदर, सर्व गुणांनी परिपूर्ण, प्रेमकलेत निपुण आणि उत्तम स्वभावाची आहे. आजच, तिच्या इच्छेने मी इथे येत आहे.
इतीव दैत्यः सुविचिंतयान्वितः कामेन मुग्धो बहुकालनोदितः । समातुरस्तत्र जगाम सत्वरमुवाच तां दीनमनाः सुलोचनाम्
अशा प्रकारे, त्या दैत्याने खोल विचार केला. त्याच्या मनात अनेक दिवसांपासून जागा झालेली कामवासना होती. तो अस्वस्थ झाला आणि लगेचच त्या सुंदर डोळ्यांच्या कन्येकडे गेला, आणि दुःखी मनाने तिला म्हणाला.
कस्यासि वा सुंदरि केन प्रेषिता किं नाम ते पुण्यतमं वदस्व मे । तवैव रूपेण महातितेजसा मुग्धोस्मि बाले मम वश्यतां व्रज
सुंदरी, तू कोणाची आहेस? तुला इथे कोणी पाठवलं? तुझे पुण्यवान नाव काय आहे ते मला सांग. तुझ्या रूपाने आणि तेजाने मी मोहून गेलो आहे, बालिके, माझ्या अधीन हो.
एवमुक्ता विशालाक्षी वृत्रं कामाकुलं प्रति । अहं रंभा महाभाग क्रीडार्थं वनमुत्तमम्
त्या विशाल डोळ्यांच्या कन्येने, कामाने व्याकुळ झालेल्या वृत्राला उत्तर दिलं, "महाभाग, मी रंभा आहे. खेळण्यासाठी या सुंदर वनात आले आहे."
सखीसार्धं समायाता नंदनं वनमुत्तमम् । त्वं तु को वा किमर्थं हि मम पार्श्वं समागतः
"मी माझ्या सख्या सोबत या नंदनवनात आले आहे. पण तू कोण आहेस आणि कोणत्या कारणासाठी माझ्या जवळ आला आहेस?"
वृत्र उवाच- श्रूयतामभिधास्यामि योहं बाले समागतः । हुताशनात्समुत्पन्नः कश्यपस्य सुतः शुभे
वृत्र म्हणाला, "ऐक, बालिके, मी कोण आहे आणि इथे का आलो ते सांगतो. शुभे, मी अग्नीतून जन्मलेलो, कश्यपाचा मुलगा आहे."
सखाहं देवदेवस्य इंद्र स्यापि वरानने । ऐंद्रं पदं वरारोहे अर्धं मे भुक्तिमागतम्
"देवताधिपती इंद्राचा मी मित्र आहे, सुंदर मुखवाली. इंद्राच्या पदाचा अर्धा भाग मी उपभोगला आहे, सुंदर नितंबवाली."
अहं वृत्रः कथं देवि मामेवं न तु विंदसि । त्रैलोक्यं वशमायातं यस्यैव वरवर्णिनि
"मी वृत्र आहे. देवी, तुला माझी ओळख कशी नाही? सुंदर वर्णवाली, तीनही लोक माझ्या अधीन झाले आहेत."
अहं शरणमायातः कामाद्रक्ष वरानने । भजस्व मां विशालाक्षि कामेनाकुलितं प्रिये
"वरमुखी, मी तुझ्याकडे आश्रय मागायला आलो आहे, कारण माझ्या मनात कामाची ज्वाळा आहे. विशाल डोळ्यांनो, प्रिये, मी कामाने व्याकुळ झालो आहे, मला स्वीकार."
रंभोवाच- वशगा हं तवैवाद्य भविष्यामि न संशयः । यं यं वदाम्यहं वीर तं तं कार्यं त्वयैव हि
रंभा म्हणाली, "आज मी नक्कीच तुझ्या अधीन राहीन, यात शंका नाही. वीर, मी जे सांगीन ते तू करावं लागेल."
एवमस्तु महाभागे तं तं सर्वं करोम्यहम् । एवं संबंधकं कृत्वा तया सह महाबलः
"ठीक आहे, महाभागे, मी तुझं सर्व काही करीन." अशा प्रकारे त्यांच्यात ठराव झाला आणि तो बलवान तिच्यासोबत राहिला.
तस्मिन्वने महापुण्ये रेमे दानवसत्तमः । तस्या गीतेन नृत्येन हास्येन ललितेन च
त्या पवित्र वनात, श्रेष्ठ दानव तिच्या गाण्याने, नृत्याने, हास्याने आणि कोमल लीलांनी आनंदी झाला.
अतिमुग्धो महादैत्यः स तस्याः सुरतेन च । तमुवाच महाभागं वृत्रं दानवसत्तमम्
तो महान दैत्य तिच्या आणि त्यांच्या संगतीने पूर्णपणे मोहित झाला. तेव्हा पुण्यवती रंभेने त्या श्रेष्ठ दानव वृत्राला म्हणाले.
सुरापानं कुरुष्वेह पिबस्व मधुमाधवीम् । तामुवाच विशालाक्षीं रंभां शशिनिभाननाम्
"इथे मद्यपान कर, मधासारखी गोड सुरा प्यायची," असं ती चंद्रासारख्या मुखवाली, विशाल डोळ्यांच्या रंभेला म्हणाली.
पुत्रोहं ब्राह्मणस्यापि वेदवेदांगपारगः । सुरापानं कथं भद्रे करिष्यमि विनिंदितम्
"मी ब्राह्मणाचा पुत्र आहे आणि वेद व त्यांच्या शाखांमध्ये पारंगत आहे. भद्रे, मी निषिद्ध असं मद्यपान कसं करू शकतो?"
तया तु रंभया देव्या प्रीत्या दत्ता सुरा हठात् । तस्या दाक्षिण्यभावेन सुरापानं कृतं तदा
पण देवी रंभेने प्रेमाने त्याला जबरदस्तीने मद्य दिलं. तिच्या सौजन्यामुळे त्याने ते मद्य प्यायलं.
अतीवमुग्धं सुरया ज्ञानभ्रष्टो यदाभवत् । तदंतरे सुरेंद्रेण वज्रेण निहतस्तदा
मद्यामुळे तो अत्यंत मोहित झाला आणि शुद्ध हरपला. त्याच वेळी इंद्राने वज्राने त्याचा वध केला.
ब्रह्महत्यादिकैः पापैः स लिप्तो वृत्रहा ततः । ब्राह्मणास्तु ततः प्रोचुरिंद्र पापं कृतं त्वया
मग वृत्रहंता ब्रह्महत्या आणि इतर पापांनी कलंकित झाला. तेव्हा ब्राह्मणांनी इंद्राला सांगितलं, "तू पाप केलं आहेस."
अस्माद्वाक्यात्तु विश्वस्तो वृत्रो नाम महाबलः । हतो विश्वासभावेन एवं पापं त्वया कृतम्
या तुझ्या बोलण्यावर विश्वास ठेवून, तो महाबली वृत्र तुझ्यावर विसंबला आणि त्याच विश्वासामुळे त्याचा नाश झाला. म्हणून हे पाप तुझ्या हातून घडले आहे.
इंद्र उवाच- येन केनाप्युपायेन हंतव्योरिः सदैव हि । देवब्राह्मणहंतारं यज्ञानां धर्मकंटकम्
इंद्र म्हणाला — देव, ब्राह्मण यांचा वध करणारा, यज्ञ आणि धर्माच्या मार्गातील काटा, असा जो कोणी असेल त्याचा नाश कोणत्याही उपायाने करायलाच हवा.
निहतं दानवं दुष्टं त्रैलोक्यस्यापि नायकम् । तदर्थं कुपिता यूयमेतन्न्यायस्य लक्षणम्
तीनही लोकांचा नायक असलेला, दुष्ट दानव मारला गेला आहे. म्हणून तुम्ही रागावला आहात, पण हेच न्यायाचे लक्षण आहे.
विचारमेवं कर्त्तव्यं भवद्भिर्द्विजसत्तमाः । पश्चात्कोपं प्रकर्त्तव्यमन्यायं मम चिंत्यताम्
हे श्रेष्ठ द्विजांनो, अशा प्रकारे विचार करावा. नंतर जर अन्याय झाला असेल तर मग माझ्यावर राग काढा.
एवं संबोधिता विप्रा इंद्रेणापि महात्मना । ब्रह्मादिभिः सुरैः सर्वैर्बोधितास्ते च सत्तमाः
महात्मा इंद्राने आणि ब्रह्मा व इतर सर्व देवांनी सांगितल्यावर त्या श्रेष्ठ लोकांना सर्व समजले.
जग्मुः स्वस्थानमेवं हि निहते धर्मकंटके
धर्माचा विघ्न करणारा नष्ट झाल्यावर, ते आपापल्या स्थानावर परत गेले.
सूत उवाच- तं पुत्रं निहतं श्रुत्वा सा दितिर्दुःखपीडिता । पुत्रशोकेन तेनैव संदग्धा द्विजसत्तमाः
सूतेने सांगितले — आपल्या पुत्राचा मृत्यू ऐकून, दितीला फार दुःख झाले. पुत्रशोकाने ती अंतःकरणाने जळू लागली, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
पुनरूचे महात्मानं कश्यपं मुनिपुंगवम् । इंद्रस्यापि सुदुष्टस्य वधार्थं द्विजसत्तम
तिने पुन्हा महात्मा, ऋषीमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या कश्यपांना, अत्यंत दुष्ट इंद्राचा वध व्हावा म्हणून विनंती केली, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.