आदाविंद्रं हि देवेंद्रं द्रुतं सूदय पुत्रक । पश्चाद्देवा निपात्यंतां ततो गरुडवाहनः
'सर्वप्रथम, माझ्या मुला, त्वरेने इंद्राचा नाश कर. त्यानंतर इतर देवतांना पडून द्या आणि मग गरुडावर बसणाऱ्यालाही.'
तयोराकर्ण्य सा देवी अदितिः पतिदेवता । दुःखेन महताविष्टा पुत्रमिंद्रमभाषत
हे ऐकून, पतीला समर्पित असलेल्या अदिती देवीला मोठं दुःख झालं आणि तिने आपल्या इंद्र मुलाशी बोलली.
दितिपुत्रो महाकायो वर्द्धते ब्रह्मतेजसा । देवानां हि वधार्थाय तपस्तेपे निरंजने
'दितीचा मुलगा, मोठ्या देहाचा, ब्रह्मतेजाने वाढत आहे. त्याने देवांचा नाश करण्यासाठी शुद्ध तप केला आहे.'
एवं जानीहि देवेश यदि क्षेममिहेच्छसि । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं स मातुः पाकशासनः
'हे देवराज, तुला जर इथे कल्याण हवं असेल तर हे लक्षात ठेव.' आईचे हे शब्द ऐकून वज्रधारी इंद्राने—
चिंतामवाप दुःखेन महतीं देवराट्तदा । महाभयेन संत्रस्तश्चिंतयामास वै ततः
देवराज मोठ्या दुःखात आणि चिंता मध्ये पडला. प्रचंड भीतीने घाबरून तो विचार करू लागला.
कथमेनं हनिष्यामि देवधर्मविदूषकम् । इति निश्चित्य देवेशो बलस्य निधनं प्रति
'जो देवधर्माचा भंग करतो, त्याचा मी कसा नाश करू?' असं ठरवून देवराजाने बलाच्या विनाशाचा विचार केला.
एकदा हि बलः सोपि संध्यार्थं सिंधुमाश्रितः । कृष्णाजिनेन दिव्येन दंडकाष्ठेन राजितः
एकदा बल सुद्धा संध्याकाळच्या विधीसाठी समुद्राकडे गेला, त्याने दिव्य कृष्णमृगचर्म आणि पवित्र काठी घेतली होती.
अमलेनापि पुण्येन ब्रह्मचर्येण तेन सः । सागरस्योपकंठे तं संध्यासनमुपागतम्
शुद्ध आणि पुण्य ब्रह्मचर्याने तो समुद्राच्या काठावर संध्यासने बसण्यासाठी गेला.
जपमानं सुशांतं तं ददृशे पाकशासनः । वज्रेण तेन दिव्येन ताडितो दितिनंदनः
तो शांतपणे जप करत असताना, वज्रधारी इंद्राने त्याला पाहिलं आणि आपल्या दिव्य वज्राने दितीपुत्रावर प्रहार केला.
बलं निपतितं दृष्ट्वा गतसत्वं गतं भुवि । हर्षेण महताविष्टो देवराण्मुमुदे तदा
बल पृथ्वीवर पडलेला, प्राण गेलेला पाहून देवराज मोठ्या आनंदात भरला आणि देवतांनी आनंद केला.
एवं निपात्य तं दैत्यं दितिनंदनमेव च । राज्यं चकार धर्मात्मा सुखेन पाकशासनः
त्याप्रमाणे त्या दैत्याला आणि दितीच्या मुलालाही पाडून, धर्मपरायण पाकराज सुखाने आपले राज्य स्थापले.
सूत उवाच- हतं श्रुत्वा दितिः पुत्रं सुबलं बलमेव च । रुदितं करुणं कृत्वा हा हा कष्टं भृशं मम
सूती म्हणाले— दितीने जेव्हा आपल्या सुपुत्राचा आणि त्याच्या सामर्थ्याचा वध झाल्याचे ऐकले, तेव्हा तिने फार करुण रडत, 'हाय! माझे हे किती मोठे दु:ख!' असे आक्रोश केले.
एवं सुकरुणं कृत्वा बहुकालं तपस्विनी । सा गता कश्यपं कांतं तमुवाच यशस्विनी
अशी दीर्घकाळ शोक करून, ती तपस्विनी दिती आपल्या प्रिय कश्यपाकडे गेली आणि कीर्तीने प्रसिद्ध असलेली ती त्याला म्हणाली—
तव पुत्रो महापाप इंद्रः सुरगणेश्वरः । सागरोपगतं दृष्ट्वा बलं मे ब्रह्मलक्षणम्
तुझा पुत्र, देवांचा राजा इंद्र, फार मोठा पापी आहे; समुद्राजवळ माझ्या ब्रह्मचिन्ह असलेल्या बलाचा पाहून,
वज्रेण घातयामास संध्यामास्यंतमेव हि । एवं श्रुत्वा ततः क्रुद्धो मरीचितनयस्तदा
त्याने संध्याकाळी, अगदी शेवटी, वज्राने त्याचा वध केला; हे ऐकून, मरीचीचा पुत्र तेव्हा फार रागावला.
क्रोधेन महताविष्टः प्रजज्वालेव वह्निना । अवलुंच्य जटामेकां शुच्यग्नौ स द्विजोत्तमः
मोठ्या संतापाने पेटून, अग्नीप्रमाणे धगधगत, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने एक जटा उपटून ती शुद्ध अग्नीत टाकली.
इंद्रस्यैव वधार्थाय पुत्रमुत्पादयाम्यहम् । तस्मात्कुंडात्समुत्पन्नो हुताशनमुखादपि
इंद्राचा वध करण्यासाठी मी पुत्र उत्पन्न करतो; म्हणून त्या कुंडातून, हवनाच्या ज्वाळेतून तो जन्मास आला.
कृष्णांजनचयोपेतः पिंगाक्षो भीषणाकृतिः । दंष्ट्राकरालवक्त्रांतो जगतां भयदायकः
तो काळ्या अंजनासारखा काळा, पिंगट डोळ्यांचा, भयंकर रूपाचा, मोठ्या दाढांनी भीषण तोंडाचा आणि सर्व जगाला भय देणारा होता.
महाचर्वरिको घोरः खड्गचर्मधरस्तथा । सर्वांगतेजसा दीप्तो महामेघोपमो बली
तो भयंकर, मोठा खाणारा, तलवार आणि ढाल घेणारा, सर्व अंगातून तेजाने उजळणारा आणि मोठ्या मेघासारखा बलवान होता.
उवाच कश्यपं विप्रमादेशो मम दीयताम् । कस्मादुत्पादितो विप्र भवता कारणं वद
त्याने कश्यप ऋषींना विचारले— 'माझ्या कडून कोणते काम घ्यायचे आहे ते सांगा; मला का निर्माण केले, हे कारण सांगा.'
तमहं साधयिष्यामि प्रसादात्तव सुव्रत । कश्यप उवाच- अस्या मनोरथं पुत्र पूरयस्व ममैव हि
'तुझ्या कृपेने मी हे कार्य पूर्ण करीन, हे दृढव्रती,' असे त्याने सांगितले. कश्यप म्हणाले— 'माझ्या या पत्नीची इच्छा पूर्ण कर, पुत्रा, माझ्यासाठी.'
अदित्यास्त्वं महाप्राज्ञ जहि इंद्रं दुरात्मकम् । निहते देवराजे हि ऐंद्रं पदं प्रभुंक्ष्व च
'अदितीपासून जन्मलेला बुद्धिमान पुत्रा, तू त्या दुष्ट इंद्राचा वध कर; देवांचा राजा मारला गेल्यावर, इंद्रपद भोग.'
एवं तेन समादिष्टः कश्यपेन महात्मना । वृत्रस्तु उद्यमं चक्रे तस्येंद्रस्य वधाय च
महात्मा कश्यप यांनी तसे सांगितल्यावर, वृत्रासुराने इंद्राचा वध करण्याचा निर्धार केला.
धनुर्वेदस्य चाभ्यासं स चक्रे पौरुषान्वितः । बलं वीर्यं तथा क्षात्रं तेजो धैर्यसमन्वितम्
त्याने पुरुषार्थाने धनुर्विद्येचा अभ्यास केला; त्याच्याकडे बल, शौर्य, क्षात्रतेज, तेज आणि धैर्य होते.
दृष्ट्वा हि तस्य दैत्यस्य सहस्राक्षो भयातुरः । उपायं चिंतितं तस्य वृत्रस्यापि दुरात्मनः
त्या दैत्याचे सामर्थ्य पाहून, सहस्रनेत्र इंद्र घाबरला; त्याने त्या दुष्ट वृत्रावर उपाय शोधला.
वधार्थं देवदेवेन समाहूय महामुनीन् । सप्तर्षीन्प्रेषयामास वृत्रं दैत्येश्वरं प्रति
त्याचा वध करण्यासाठी देवाधिदेवाने मोठ्या ऋषींना बोलावले; त्याने सप्तर्षींना त्या दैत्यराज वृत्राकडे पाठवले.
भवंतस्तत्र गच्छंतु यत्र वृत्रः स तिष्ठति । संधिं कुर्वंतु वै तेन सार्द्धं मम मुनीश्वराः
'जिथे वृत्र उभा आहे तिथे तुम्ही सर्व जा; माझ्यासोबत त्याच्याशी संधी करा, हे ऋषिवरांनो.'
एवं तेन समादिष्टा मुनयः सप्त ते तदा । वृत्रासुरं ततः प्रोचुः सहस्राक्ष प्रचालिताः
त्याप्रमाणे इंद्राने सांगितल्यावर, ते सातही ऋषी वृत्रासुराकडे गेले आणि त्याला उद्देशून बोलू लागले.
सख्यं कर्तुं प्रयच्छेत्स क्रियतां दैत्यसत्तम । ऋषयः सप्ततत्त्वज्ञा ऊचुर्वृत्रं महाबलम्
दैत्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वीर, मैत्री करण्यासाठी तू परवानगी दे, असे सत्य जाणणारे सात ऋषी बलवान वृत्राला म्हणाले.
सहस्राक्षो महाप्राज्ञो भवता सह सत्तम । मैत्रमिच्छति वै कर्तुं तत्कथं न करोषि किम्
सहस्त्र नेत्रांचा, अत्यंत बुद्धिमान इंद्र तुझ्याशी मैत्री करू इच्छितो, हे श्रेष्ठा; मग तू का करत नाहीस?