प्रभवंति महाभाग विद्वांस्तत्र न मुह्यति । पूर्वकल्पे महाभागो यथा रुक्मांगदो नृपः
हे सर्व प्रकट होते, महाभागा; ज्ञानी माणसे तिथे गोंधळत नाहीत. पूर्वीच्या कल्पातसुद्धा, जसा राजा रुक्मांगद होता.
तथा धर्मांगदश्चायं संजातः ख्यातिमान्द्विजः । रामादयो महाप्राज्ञा ययातिर्नहुषस्तथा
तसेच हा धर्मांगद, जो द्विजांमध्ये प्रसिद्ध आहे, तो जन्म घेतो; राम आणि इतर महाप्राज्ञ, तसेच ययाति आणि नहुष.
मन्वादयो महात्मानः प्रभवंति लयंति च । ऐंद्रं पदं प्रभुंजंति राजानो धर्मतत्पराः
मनू आणि इतर महात्मे जन्म घेतात आणि नष्ट होतात; धर्माला वाहिलेले राजे इंद्रपदाचा आनंद घेतात.
यथा धर्मांगदो वीरः प्रभुंजति महत्पदम् । एवं वेदाश्च देवाश्च पुराणाः स्मृतिपूर्वकाः
जसा धर्मांगद वीर मोठ्या पदाला पोहोचतो, तसेच वेद, देव आणि प्राचीन स्मृतीही.
एतत्तु सर्वमाख्यातं तवाग्रे द्विजसत्तम । चरितं सुव्रतस्याथ पुण्यं सुगतिदायकम्
हे सर्व मी तुला सांगितले, द्विजश्रेष्ठा, त्या सुशील पुरुषाचे पुण्यकर्म, जे उत्तम गति देणारे आहे.
अव्यक्तं तु महाभाग प्रब्रवीमि तवाग्रतः
महाभागा, आता मी तुझ्यासमोर अव्यक्त सांगतो.
ऋषय ऊचुः- विचित्रेयं कथा पुण्या धन्या यशोविधायिनी । सर्वपापहरा प्रोक्ता भवता वदतां वर
ऋषी म्हणाले: ही कथा फारच अद्भुत, पुण्यदायी, धन्य आणि कीर्ती देणारी आहे; तूच ती सांगितलीस, पापांचा नाश करणारी.
सृष्टिसंबंधमेतन्नस्तद्भवान्वक्तुमर्हति । पूर्वमेव यथासृष्टिर्विस्तरात्सूतनंदन
ही सृष्टीची गोष्ट, सूतानंदना, कृपया आम्हाला सविस्तर सांग, पूर्वी कशी सृष्टी झाली हे.
सूत उवाच- विस्तरेण प्रवक्ष्यामि सृष्टिसंहारकारणम् । श्रुतमात्रेण यस्यापि नरः सर्वज्ञतां व्रजेत्
सूत म्हणाले: मी सृष्टी आणि संहाराचे कारण सविस्तर सांगतो; फक्त ऐकूनही माणूस सर्वज्ञ होतो.
हिरण्यकश्यपेनापि व्यापितं भुवनत्रयम् । तपसाराध्य प्रबह्माणं वरं प्राप्तं सुदुर्लभम्
हिरण्यकशिपूनेही तप करून ब्रह्मदेवाची उपासना केली आणि अतिशय दुर्मिळ वर मिळवला, आणि त्याने तीनही लोक व्यापले.
तस्माद्देवान्महाभागादमरत्वं तथैव च । देवाँल्लोकान्स संव्याप्य प्रभुत्वं स्वयमर्जितम्
म्हणून, महाभागा, त्याने देवांकडून अमरत्व मिळवले; देवांचे लोक व्यापून त्याने स्वतःच प्रभुत्व मिळवले.
ततो देवाः सगंधर्वा मुनयो वेदपारगाः । नागाश्च किन्नराः सिद्धा यक्षाश्चैव तथापरे
मग देव, गंधर्व, वेदपारंगत ऋषी, नाग, किन्नर, सिद्ध, यक्ष आणि इतर सर्व,
ब्रह्माणं तु पुरस्कृत्य जग्मुर्नारायणं प्रभुम् । क्षीरसागरसंसुप्तं योगनिद्रां गतं प्रभुम्
ब्रह्मदेवाला पुढे करून, ते सर्व क्षीरसागरात योगनिद्रेत असलेल्या नारायणाकडे गेले.
तं संबोध्य महास्तोत्रैर्देवाः प्रांजलयस्तथा । संबुद्धे सति देवेशे वृत्तं तस्य दुरात्मनः
त्याला मोठ्या स्तोत्रांनी जागं करून, देवांनी हात जोडून प्रार्थना केली; जेव्हा देवाधिदेव जागे झाले, तेव्हा त्यांनी त्या दुष्टाचा सर्व प्रकार सांगितला.
आचचक्षुर्महाप्राज्ञ समाकर्ण्य जगत्पतिः । नृसिंहरूपमास्थाय हिरण्यकशिपुं व्यहन्
महाज्ञानी जगन्नाथाने सर्व काही ऐकून, नरसिंहाचा रूप धारण केले आणि हिरण्यकशिपूचा वध केला.
पुनर्वाराहरूपेण हिरण्याक्षो महाबलः । उद्धृता वसुधा पुण्या असुरो घातितस्तदा
पुन्हा, वराह रूप घेऊन, बलाढ्य हिरण्याक्षाने पवित्र पृथ्वी उचलली आणि त्या असुराचा त्यावेळी नाश केला.
अन्यांश्चघातयामास दानवान्घोरदर्शनान् । एवं चैतेषु नष्टेषु दानवेषु महत्सु च
त्याने इतर भयंकर दिसणाऱ्या दानवांनाही संपवले; अशा प्रकारे हे मोठे दानव नष्ट झाले.
अन्येषु तेषु नष्टेषु दितिपुत्रेषु वै तदा । पुनः स्थानेषु प्राप्तेषु देवेषु च महत्सु च
त्या वेळी, दितीचे पुत्र नष्ट झाले आणि देवता व मोठे लोक आपापल्या जागी पुन्हा स्थिर झाले.
यज्ञेष्वेव प्रवृत्तेषु सर्वेषु धर्मकर्मसु । सुस्थेषु सर्वलोकेषु सा दितिर्दुःखपीडिता
सर्व यज्ञ आणि धर्मकर्मे सुरू असताना, सर्व लोक सुखरूप असताना, दिती मात्र दुःखाने व्याकुळ झाली.
पुत्रशोकेन संतप्ता हाहाभूता विचेतना । भर्तारं सूर्यसंकाशं तपस्तेजः समन्वितम्
पुत्रशोकाने संतप्त, हताश व शुद्ध, दितीने तपशक्तीने तेजस्वी आणि सूर्यासारख्या आपल्या पतीजवळ गेली.
दातारं च महात्मानं भर्तारं कश्यपं तदा । भक्त्या प्रणम्य विप्रेन्द्र तमुवाच महामतिम्
ती भक्तीभावाने, दानशूर व महान आत्मा असलेल्या कश्यपाला वंदन करून, त्या बुद्धिमान पतीला म्हणाली.
भगवन्नष्टपुत्राहं कृता देवेन चक्रिणा । दैतेया दानवाः सर्वे देवैश्चैव निपातिताः
भगवन्, मी पुत्रहीन झाले आहे, चक्रधारी देवाने माझ्या मुलांचा नाश केला; सर्व दैत्य आणि दानव देवांनी मारले आहेत.
पुत्रशोकानलेनाहं संतप्ता मुनिसत्तम । ममानंदकरं पुत्रं सर्वतेजोहरं विभो
मुनीश्रेष्ठा, मी पुत्रशोकाच्या ज्वाळेत जळत आहे; हे प्रभो, मला आनंद देणारा आणि सर्वांना सामर्थ्याने मागे टाकणारा पुत्र दे.
सुबलं चारुसर्वांगं देवराजसमप्रभम् । बुद्धिमंतं सुसर्वज्ञं ज्ञातारं सर्वपंडितम्
बलवान, सुंदर अंगाचा, देवेंद्रासारखा तेजस्वी, बुद्धिमान, सर्वज्ञ आणि सर्व पांडित्य जाणणारा असा पुत्र मला हवा आहे.
तपस्तेजः समायुक्तं सबलं चारुलक्षणम् । ब्रह्मण्यं ज्ञानवेत्तारं देवब्राह्मणपूजकम्
तपशक्ती, सामर्थ्य आणि शुभ लक्षणांनी युक्त, ब्रह्मणिष्ठ, ज्ञान जाणणारा, देव आणि ब्राह्मणांची पूजा करणारा असा पुत्र असावा.
जेतारं सर्वलोकानां ममानंदकरं द्विज । सर्वलक्षणसंपन्नं पुत्रं मे देहि त्वं विभो
सर्व लोकांवर विजय मिळवणारा, मला आनंद देणारा, सर्व गुणांनी युक्त असा पुत्र तू मला दे, हे प्रभो.
एवमाकर्ण्य वै तस्याः कश्यपो वाक्यमुत्तमम् । कृपाविष्टमनास्तुष्टो दुःखिताया द्विजोत्तम
तिचे बोलणे ऐकून, कश्यपाच्या मनात करुणा दाटली आणि तो प्रसन्न झाला; दुःखी असलेल्या तिला तो म्हणाला.
तामुवाच महाभाग कृपणां दीनमानसाम् । तस्याः शिरसि संन्यस्य स्वहस्तं भावतत्परः
तो तिला म्हणाला, 'हे भाग्यवती, दुःखी आणि खचलेल्या तुझ्या डोक्यावर स्वतःचा हात ठेवून, तिच्या कल्याणासाठी तो मन लावून उभा राहिला.'
भविष्यति महाभागे यादृशो वांछितः सुतः । एवमुक्त्वा जगामासौ मेरुं गिरिवरोत्तमम्
तो म्हणाला, 'हे पुण्यवती, तुझ्या इच्छेप्रमाणे पुत्र नक्कीच होईल'; असे सांगून तो मेरू या श्रेष्ठ पर्वताकडे निघून गेला.
तपस्तेपे निरालंबः साधयन्परमव्रतः । एतस्मिन्नंतरे सा तु दधार गर्भमुत्तमम्
तो निर्भर राहून कठोर तप करीत राहिला, परम व्रत साध्य केले; या दरम्यान, तिने उत्तम गर्भ धारण केला.