दुःखानलैर्विविधमोहमयैः सुधूमैः शोकैर्वियोगमरणांतिक सन्निभैश्च । दग्धोस्मि कृष्ण सततं मम देहि मोक्षं ज्ञानांबुदैः समभिषिंच सदैव मां त्वम्
हे कृष्णा, विविध मोहांच्या धुराने आणि दुःखाच्या ज्वाळांनी, विरह व मृत्यूसमान शोकांनी मी नेहमीच जळत आहे. मला मुक्ती दे आणि ज्ञानाच्या पावसाने नेहमी माझ्यावर कृपा कर.
घोरांधकारपटले महतीव गर्ते संसारनाम्निपतितं सततं हि कृष्ण । त्वं सत्कृपो मम हि दीनभयातुरस्य तस्माद्विरज्यशरणं तव आगतोस्मि
हे कृष्णा, मी संसार नावाच्या मोठ्या खोल खड्ड्यात, भयानक अंधाराच्या पडद्याखाली पडलो आहे. तू दीन आणि भयग्रस्तांवर खऱ्या अर्थाने दयाळू आहेस, म्हणून मी सर्व सोडून तुझ्या शरण आलो आहे.
त्वामेव ये नियतमानसभावयुक्ता ध्यायंति ज्ञानमनसा पदवीं लभंते । नत्वैव पादयुगलं च महासुपुण्यं यद्देवकिन्नरगणाः परिचिंतयंति
जे लोक मन लावून, नेहमी तुझा ध्यान करतात, ज्ञानाच्या मनाने तुझा विचार करतात, त्यांना तुझा मार्ग मिळतो. तुझे पवित्र चरण देव आणि किन्नरही नेहमी वंदन करतात.
नान्यं वदामि न भजामि न चिंतयामि त्वत्पादपद्मयुगलं सततं नमामि । कामं त्वमेव मम पूरय मेद्य कृष्ण दूरेण यातु मम पातकसंचयस्ते
मी दुसऱ्या कोणाची घोषणा करत नाही, पूजा करत नाही, किंवा विचारही करत नाही. मी नेहमी तुझ्या कमळासारख्या पायांना वंदन करतो. हे कृष्णा, तूच माझ्या सर्व इच्छा पूर्ण कर. माझे सर्व पाप दूर जावोत.
दासोस्मि देव तव किंकरजन्मजन्म त्वत्पादपद्मयुगलं सततं स्मरामि
हे देवा, मी तुझा दास आहे, जन्मोजन्मी. मी नेहमी तुझे कमळासारखे पाय आठवत असतो.
यदि कृष्ण प्रसन्नोसि देहि मे सुवरं प्रभो । मन्मातापितरौ कृष्ण सकायौ मंदिरे नय
हे कृष्णा, जर तू प्रसन्न असशील, तर मला एक उत्तम वर दे. माझी आई-वडील आणि नातेवाईकांना तुझ्या धामात ने.
आत्मनश्च महादेव मयासह न संशयः । श्रीकृष्ण उवाच- एवं ते परमं कार्यं भविष्यति न संशयः
हे महादेव, यात शंका नाही की तू आणि मी दोघेही हे नक्कीच मिळवू. श्रीकृष्ण म्हणाले: तुझे हे परम इच्छित कार्य नक्कीच पूर्ण होईल, यात शंका नाही.
तस्य तुष्टो हृषीकेशो भक्त्या तस्य प्रतोषितः । प्रयातौ वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितौ
त्याच्या भक्तीने हृषीकेश प्रसन्न झाला आणि त्याला समाधान दिले. दोघेही दाह आणि प्रलयापासून मुक्त होऊन वैष्णव लोकात पोहोचले.
सुव्रतेन समं तौ द्वौ सुमना सोमशर्मकौ । यावत्कल्पद्वयं प्राप्तं तावत्स सुव्रतो द्विजः
सुव्रतासोबत सुमना आणि सोमशर्मा हे दोघे दोन कल्पेपर्यंत तिथेच राहिले. त्या काळात सुव्रत नावाचा तो द्विज तिथेच वास करत होता.
बुभुजे बुभुजे दिव्याँल्लोकांश्चैव महामते । देवकार्यार्थमत्रैव काश्यपस्य गृहं पुनः
त्याने दिव्य लोकांचा आनंद घेतला आणि देवकार्याच्या निमित्ताने पुन्हा कश्यपाच्या घरी जन्म घेतला.
अवतीर्णो महाप्राज्ञो वचनात्तस्य चक्रिणः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते विष्णोश्चैव प्रसादतः
त्या चक्रधारीच्या आज्ञेने तो महान ज्ञानी तिथे अवतरला. विष्णूच्या कृपेने त्याने इंद्रपदाचा भोग घेतला.
वसुदत्तेति विख्यातः सर्वदेवैर्नमस्कृतः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते सांप्रतं वासवो दिवि
तो सर्व देवांनी वंदन केलेला वसुदत्त म्हणून प्रसिद्ध झाला. तोच आता स्वर्गात इंद्रपदाचा भोग घेत आहे.
एतत्ते सर्वमाख्यातं सृष्टिसंबंधकारणम् । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि यदेव परिपृच्छसि
संपूर्ण सृष्टीच्या संबंधाचे कारण मी तुला सांगितले. आता तू जे विचारशील ते मी पुढे सांगीन.
व्यास उवाच- धर्माङ्गदो महाप्राज्ञो रुक्माङ्गदसुतो बली । आद्ये कृतयुगे जातः सृष्टिकाले स वासवः
व्यास म्हणाले: धर्मांगद हा रुक्मांगदाचा बुद्धिमान आणि बलवान पुत्र, कृतयुगाच्या सुरुवातीला, सृष्टीच्या काळात इंद्र म्हणून जन्माला आला.
तत्कथं देवदेवेश अन्यो धर्माङ्गदो भुवि । अन्यो रुक्मांङ्गदो राजा किं चायं त्रिदशाधिपः
देवतांचा स्वामी, एक धर्मांगद पृथ्वीवर, दुसरा रुक्मांगद राजा, आणि हा तिसरा स्वर्गातील देवांचा अधिपती कसा?
एतन्मे संशयं जातं तद्भवान्वक्तुमर्हति । ब्रह्मोवाच- हंत ते कथयिष्यामि सर्वसंदेहनाशनम्
माझ्या मनात हा संदेह निर्माण झाला आहे. कृपया तू हे स्पष्ट कर. ब्रह्मा म्हणाले: ऐक, मी तुला सर्व शंका दूर करणारे उत्तर सांगतो.
देवस्य लीलासृष्ट्यर्थे वर्तते द्विजसत्तम । यथा वाराश्च पक्षाश्च मासाश्च ऋतवो यथा
द्विजश्रेष्ठा, सर्व काही देवाच्या लीलेसाठीच अस्तित्वात आहे, जशी दिवस, पक्ष, महिने आणि ऋतू असतात.
संवत्सराश्च मनवस्तथा यांति युगाः पुनः । पश्चात्कल्पः समायाति व्रजाम्येवं जनार्दनम्
वर्षे, मनू, आणि पुन्हा पुन्हा युगे जातात; त्यानंतर कल्प येतो आणि मग मी जनार्दनाकडे जातो.
अहमेव महाप्राज्ञ मयि यांति चराचराः । पुनः सृजति योगात्मा पूर्ववद्विश्वमेव हि
महाप्राज्ञा, सर्व चराचर माझ्यातच विलीन होतात; आणि मग योगशक्तीने मी पुन्हा पूर्वीसारखे विश्व निर्माण करतो.
पुनरहं पुनर्वेदाः पुनस्ते देवता द्विजाः । तथा भूपाश्च ते सर्वे स्वचरित्रसमाविलाः
पुन्हा मी, पुन्हा वेद, पुन्हा तुम्ही देव आणि द्विज, तसेच ते सर्व राजे, प्रत्येकजण आपल्या स्वभावासह प्रकट होतात.
प्रभवंति महाभाग विद्वांस्तत्र न मुह्यति । पूर्वकल्पे महाभागो यथा रुक्मांगदो नृपः
हे सर्व प्रकट होते, महाभागा; ज्ञानी माणसे तिथे गोंधळत नाहीत. पूर्वीच्या कल्पातसुद्धा, जसा राजा रुक्मांगद होता.
तथा धर्मांगदश्चायं संजातः ख्यातिमान्द्विजः । रामादयो महाप्राज्ञा ययातिर्नहुषस्तथा
तसेच हा धर्मांगद, जो द्विजांमध्ये प्रसिद्ध आहे, तो जन्म घेतो; राम आणि इतर महाप्राज्ञ, तसेच ययाति आणि नहुष.
मन्वादयो महात्मानः प्रभवंति लयंति च । ऐंद्रं पदं प्रभुंजंति राजानो धर्मतत्पराः
मनू आणि इतर महात्मे जन्म घेतात आणि नष्ट होतात; धर्माला वाहिलेले राजे इंद्रपदाचा आनंद घेतात.
यथा धर्मांगदो वीरः प्रभुंजति महत्पदम् । एवं वेदाश्च देवाश्च पुराणाः स्मृतिपूर्वकाः
जसा धर्मांगद वीर मोठ्या पदाला पोहोचतो, तसेच वेद, देव आणि प्राचीन स्मृतीही.
एतत्तु सर्वमाख्यातं तवाग्रे द्विजसत्तम । चरितं सुव्रतस्याथ पुण्यं सुगतिदायकम्
हे सर्व मी तुला सांगितले, द्विजश्रेष्ठा, त्या सुशील पुरुषाचे पुण्यकर्म, जे उत्तम गति देणारे आहे.
अव्यक्तं तु महाभाग प्रब्रवीमि तवाग्रतः
महाभागा, आता मी तुझ्यासमोर अव्यक्त सांगतो.
ऋषय ऊचुः- विचित्रेयं कथा पुण्या धन्या यशोविधायिनी । सर्वपापहरा प्रोक्ता भवता वदतां वर
ऋषी म्हणाले: ही कथा फारच अद्भुत, पुण्यदायी, धन्य आणि कीर्ती देणारी आहे; तूच ती सांगितलीस, पापांचा नाश करणारी.
सृष्टिसंबंधमेतन्नस्तद्भवान्वक्तुमर्हति । पूर्वमेव यथासृष्टिर्विस्तरात्सूतनंदन
ही सृष्टीची गोष्ट, सूतानंदना, कृपया आम्हाला सविस्तर सांग, पूर्वी कशी सृष्टी झाली हे.
सूत उवाच- विस्तरेण प्रवक्ष्यामि सृष्टिसंहारकारणम् । श्रुतमात्रेण यस्यापि नरः सर्वज्ञतां व्रजेत्
सूत म्हणाले: मी सृष्टी आणि संहाराचे कारण सविस्तर सांगतो; फक्त ऐकूनही माणूस सर्वज्ञ होतो.
हिरण्यकश्यपेनापि व्यापितं भुवनत्रयम् । तपसाराध्य प्रबह्माणं वरं प्राप्तं सुदुर्लभम्
हिरण्यकशिपूनेही तप करून ब्रह्मदेवाची उपासना केली आणि अतिशय दुर्मिळ वर मिळवला, आणि त्याने तीनही लोक व्यापले.