ध्यायेऽखिलस्य भुवनं स्वपतिं च देवं दुःखांधकारदलनार्थमिहैव चंद्रम् । लोकस्य पालनकृते परिणीतधर्मं सत्यान्वितं सकललोकगुरुं सुरेशम्
मी येथे सर्व जगाचा स्वामी असलेल्या देवाचे ध्यान करतो, जो दुःखाच्या अंधाराचा चंद्रासारखा नाश करतो, जो जगाचे पालन करतो, धर्म आणि सत्यात स्थित आहे, सर्वांचा गुरु आणि देवांचा देव आहे.
गायाम्यहं सुरसगीतकतालमानैः श्रीरंगमेकमनिशं भुवनस्य देवम् । अज्ञाननाशकमलं च दिनेशतुल्यमानंदकंदमखिलं महिमा समेतम्
मी रात्रंदिवस सुरेल गाणी आणि ठेक्यांमध्ये, श्रीरंगातील एकमेव देवाचे गातो, जो अज्ञानाचा नाश करणारा, सूर्यासारखा तेजस्वी, आनंदाचा स्रोत आणि सर्व महिम्याने युक्त आहे.
संपूर्णमेवममृतस्यकलानिधानं तं गीतकौशलमनन्यरसैः प्रगाये । युक्तं स्वयोगकरणैः परमार्थदृष्टिं विश्वं स पश्यति चराचरमेव नित्यम्
जो अमृताच्या साराने पूर्ण भरलेला आहे, जो गाण्यात कुशल आहे आणि इतर कोणत्याही आनंदात रस घेत नाही, आणि स्वतःच्या योगाच्या साधनांनी एकरूप झाला आहे, तो नेहमीच चराचर जगात परम सत्यदृष्टीने सर्व काही पाहतो.
पश्यंति नैव यमिहाथ सुपापलोकास्तं केशवं शरणमेवमुपैति नित्यम्
या जगातील दुष्ट लोक त्याला पाहू शकत नाहीत; तरीही तो नेहमी केशवाच्या शरण जातो.
कराभ्यां वाद्यमानस्तु तालं तालसमन्वितम् । गीतेनगायते कृष्णं बालकैः सह मोदते
तो हातांनी ताल वाजवतो, योग्य लयीत, आणि कृष्णाचे गाणे गातो, मुलांबरोबर आनंदाने रमतो.
एवं क्रीडारतो नित्यं बालभावेन वै तदा । सुव्रतः सुमनापुत्रो विष्णुध्यानपरायणः
अशा प्रकारे, नेहमीच खेळण्यात रमणारा, बालभावाने वागणारा, तो सुमना यांचा पुण्यवान पुत्र, विष्णूच्या ध्यानात मग्न राहिला.
क्रीडमानं प्राह माता सुव्रतं चारुलक्षणम् । भोजनं कुरु मे वत्स क्षुधा त्वां परिपीडयेत्
त्याला खेळताना पाहून त्याची आई, शुभ चिन्हांनी युक्त सुव्रताला म्हणाली, 'माझ्या मुला, जेवण घे, उपासमारीने तुला त्रास होईल.'
तामुवाच पुनः प्राज्ञः सुमना मातरं पुनः । महामृतेन तृप्तोस्मि हरिध्यानरसेन वै
त्यावर बुद्धिमान सुमना पुन्हा आपल्या आईला म्हणाला, 'माझे समाधान महान अमृताने, म्हणजे हरिध्यानाच्या रसाने झाले आहे.'
भोजनासनमारूढो मिष्टमन्नं प्रपश्यति । इदमन्नं स्वयं विष्णुरात्मा ह्यन्नं समाश्रितः
तो जेवायला बसला आणि मधुर अन्नाकडे पाहू लागला: 'हे अन्न म्हणजे स्वतः विष्णू आहे; आत्मा खरेतर अन्नातच निवास करतो.'
आत्मरूपेण यो विष्णुरनेनान्नेन तृप्यतु । क्षीरसागरसंवासो यस्यैव परिसंस्थितः
'आत्मरूपाने असलेला विष्णू या अन्नाने तृप्त होवो; जो क्षीरसागरात वास करतो आणि ज्याच्यात सर्व काही स्थिर आहे.'
जलेनानेन पुण्येन तृप्तिमायातु केशवः । तांबूलचंदनैर्गंधैरेभिः पुष्पैर्मनोहरैः
'या पवित्र पाण्याने केशव तृप्त होवो, आणि या सुवासिक तांबूल, चंदन आणि मोहक फुलांनीही.'
आत्मस्वरूपेण तृप्तस्तृप्तिमायातु केशवः । शयने याति धर्मात्मा तदा कृष्णं प्रचिंतयेत्
'स्वतःच्या खऱ्या रूपात तृप्त झालेला केशव तृप्ती पावो.' जेव्हा तो निजतो, तेव्हा तो धर्मात्मा कृष्णाचे चिंतन करतो.
योगनिद्रान्वितं कृष्णं तमहं शरणं गतः । भोजनाच्छादनेष्वेवमासने शयने द्विजः
'योगनिद्रेत असलेल्या त्या कृष्णाच्या मी शरण गेलो आहे.' अशा प्रकारे, जेवताना, वस्त्र घालताना, बसताना, झोपताना तो द्विज नेहमी त्याचा स्मरण करतो.
चिंतयेद्वासुदेवं तं तस्मै सर्वं प्रकल्पयेत् । तारुण्यं प्राप्य धर्मात्मा कामभोगान्विहाय वै
तो वासुदेवाचे चिंतन करतो आणि सर्व काही त्याला अर्पण करतो; तारुण्यात पोहोचल्यावर धर्मात्मा सर्व विषयसुखांचा त्याग करतो.
स युक्तः केशवध्याने वैडूर्यपर्वतोत्तमे । यत्र सिद्धेश्वरं लिंगं वैष्णवं पापनाशनम्
तो केशवाच्या ध्यानात मग्न राहतो, वैडूर्य पर्वतावर, जिथे सिद्धेश्वराचे लिंग, पापांचा नाश करणारे, वैष्णव प्रतीक म्हणून आहे.
रुद्रमोंकारसंज्ञं च ध्यात्वा चैव महेश्वरम् । ब्रह्मणा वर्द्धितं देवं नर्मदादक्षिणे तटे
रुद्र, ज्याला ओंकार म्हणतात, आणि महेश्वर, जो ब्रह्म्याने वाढवला आहे, यांचे ध्यान करतो, नर्मदेच्या दक्षिण काठी.
सिद्धेश्वरं समाश्रित्य तपोभावं व्यचिंतयत्
सिद्धेश्वराच्या आश्रयाने, त्याने तपश्चर्येचे स्वरूप चिंतन केले.
व्यास उवाच- प्रश्नमेकं महाभाग करिष्ये सांप्रतं वद । त्वयैव पूर्वमुक्तं हि सुव्रतं च प्रतीश्वरम्
व्यास म्हणाले: 'महाभागा, मी तुला एक प्रश्न विचारणार आहे, सांग. तूच पूर्वी सुव्रत आणि सर्वांच्या ईश्वराचा उल्लेख केला होतास.'
पूर्वाभ्यासेन संध्यायन्नारायणमनामयम् । कस्यां ज्ञात्यां समुत्पन्नः सुव्रतः पूर्वजन्मनि
पूर्वस्मरणामुळे, संध्याकाळी निरंतर निर्मळ नारायणाचे ध्यान करणारा सुव्रत, पूर्वजन्मी कोणत्या कुळात जन्मला होता?
तन्मे त्वं सांप्रतं ब्रूहि कथमाराधितो हरिः । अनेनापि स देवेश कोयं पुण्यसमाविलः
'हे मला आता सांग, त्याने हरिची कशी उपासना केली? हा पुण्यवान कोण आहे, देवेन्द्रा, ज्याने असे पुण्य मिळवले?'
ब्रह्मोवाच- वैदिशे नगरे पुण्ये सर्वऋद्धिसमाकुले । तत्र राजा महातेजा ऋतध्वजसुतो बली
ब्रह्मा म्हणाले — वैदिशा या पवित्र नगरात, सर्व प्रकारच्या समृद्धीने भरलेल्या, ऋतध्वजाचा तेजस्वी आणि बलवान मुलगा राजा होता.
तस्यात्मजो महाप्राज्ञो रुक्मभूषणविश्रुतः । संध्यावली तस्य भार्या धर्मपत्नी यशस्विनी
त्याचा मुलगा अतिशय बुद्धिमान होता, सोन्याच्या दागिन्यांसाठी प्रसिद्ध होता; संध्यावली ही त्याची धर्मपत्नी, कीर्तीमान आणि सद्गुणी होती.
तस्यां पुत्रं समुत्पाद्य स आत्मसदृशं ततः । तस्य धर्मांगदं नाम चकार नृपनंदनः
त्या संध्यावलीपासून त्याला स्वतःसारखा एक मुलगा झाला; त्या राजपुत्राचे नाव धर्मांगद ठेवले.
सर्वलक्षणसंपन्नः पितृभक्तिपरायणः । रुक्मांगदस्य तनयो योयं भगवतां वरः
सर्व शुभ गुणांनी युक्त, वडिलांवर अत्यंत प्रेम करणारा, भगवंतांचा श्रेष्ठ भक्त धर्मांगद हा रुक्मांगदाचा मुलगा होता.
पितुः सौख्याय येनापि मोहिन्यै तु शिरो ददे । वैष्णवेन च धर्मेण पितृभक्त्या तु तस्य हि
वडिलांच्या सुखासाठी त्याने मोहिनीला आपले डोकेही दिले; त्याच्या वैष्णव धर्मामुळे आणि पितृभक्तीमुळे,
सुप्रसन्नो हृषीकेशः सकायो वैष्णवं पदम् । नीतस्तु सर्वधर्मज्ञो वैष्णवः सात्वतां वरः
हृषीकेश अतिशय प्रसन्न झाला आणि सर्व धर्म जाणणाऱ्या, सात्वतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्या वैष्णवाला वैष्णव लोकात नेले.
धर्मांगदो महाप्राज्ञः प्रज्ञाज्ञानविशारदः । तत्रस्थो वै महाप्राज्ञो धर्मोसौ धर्मभूषणः
धर्मांगद हा अत्यंत बुद्धिमान, विवेक आणि ज्ञानात पारंगत, तेथेच राहिला — तो मोठा ज्ञानी आणि धर्माचे भूषण होता.
दिव्यान्मनोनुगान्भोगान्मोदमानः प्रभुंजति । पूर्णे युगसहस्रांते धर्मो वै धर्मभूषणः
तो दिव्य आणि मनासारखे सुख उपभोगत आनंदात राहिला; हजार युगांची पूर्णता झाल्यावर, तो धर्माचा भूषण असलेला,
तस्मात्पदात्परिभ्रष्टो विष्णोश्चैव प्रसादतः । सुव्रतो नाम मेधावी सुमनानंदवर्द्धनः
त्या स्थानावरून खाली पडला, पण विष्णूच्या कृपेने, तो सुव्रत नावाने, बुद्धिमान आणि सुमनाचा आनंद वाढवणारा म्हणून जन्माला आला.
सोमशर्मस्य तनयः श्रेष्ठो भगवतां वरः । तपश्चचार मेधावी विष्णुध्यानपरोभवत्
तो सोमशर्माचा श्रेष्ठ पुत्र, भगवंतांचा उत्तम भक्त, तपश्चर्या करू लागला आणि विष्णूच्या ध्यानात मग्न राहिला.