स्वर्णभारसहस्रेण कुरुक्षेत्ररविग्रहे । यत्फलं लभते माघे वेण्याः स्नानाद्दिने दिने
माघ महिन्यात वेणीमध्ये दररोज स्नान केल्याने, कुरुक्षेत्रात सूर्यग्रहणाच्या वेळी हजार भार सोन्याचे दान केल्यासारखे पुण्य मिळते.
राजसूयसहस्रस्य राजन्नविकलं फलम् । सितासिते तु माघे च स्नानानां भवति ध्रुवम्
माघ महिन्यात पांढऱ्या-काळ्या पाण्यात स्नान केल्याने, हजार राजसूय यज्ञांचे अविभाज्य फळ निश्चित मिळते.
पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुर्यः सप्त च याः पुनः । वेण्यां स्नातुं समायांति माघेमासि नृपोत्तम
राजाधिराज, पृथ्वीवरील सर्व तीर्थस्थळे आणि सात पवित्र नगरे, माघ महिन्यात वेणी नदीवर स्नान करण्यासाठी एकत्र येतात.
सर्वतीर्थानि कृष्णानि पापिनां संगदोषतः । भवंति शुक्लवर्णानि प्रयागे माघमज्जनात्
पापी लोकांच्या संगामुळे सर्व तीर्थांचे पाणी काळसर होते, पण प्रयागात माघ महिन्यात स्नान केल्याने ते निर्मळ आणि उजळ होते.
आकल्पसंचितं पापं जन्मभिर्यन्नरैर्नृप । तद्भवेद्भस्मसान्माघे स्नातानां च सितासिते
राजा, अनेक जन्मांमध्ये आणि युगांमध्ये साचलेले पाप माघ महिन्यात स्नान करणाऱ्यांचे, ते गोरे असो वा काळे, राख होते.
वाङ्मनःकायजं पापं नरस्य विलयं व्रजेत् । प्रयागे माघमासे तु त्र्यहस्नातस्य निश्चितम्
प्रयागात माघ महिन्यात सलग तीन दिवस स्नान करणाऱ्याचे वाणी, मन आणि शरीराने केलेले सर्व पाप निश्चितच नाहीसे होते.
प्रयागे माघमासे यस्त्र्यहं स्नाति च मानवः । पापं त्यक्त्वा दिवं याति जीर्णां त्वचमिवोरगः
जो मनुष्य प्रयागात माघ महिन्यात तीन दिवस स्नान करतो, तो आपले पाप सोडून सर्प जशी जुनी कात टाकतो, तसा स्वर्गात जातो.
कुरुक्षेत्रसमा गंगा यत्रकुत्रावगाहिता । तस्माद्दशगुणा पुण्या यत्र विंध्येन संगता
गंगेचे जिथेही स्नान केले जाते, ती कुरुक्षेत्राइतकी पवित्र असते; पण जिथे ती विंध्य पर्वताशी मिळते, तिथे ती दहा पट अधिक पुण्यदायी मानली जाते.
तस्माच्छतगुणा गंगा काश्यामुत्तरवाहिनी । काश्याः शतगुणाः प्रोक्ता गंगायामुनसंगमे
काशीमध्ये उत्तरवाहिनी गंगा शंभर पट अधिक पुण्यदायी आहे; आणि गंगा-यमुना संगमावर काशीपेक्षा शंभर पट अधिक पुण्य मिळते असे सांगितले आहे.
सा सहस्रगुणा तासां भवेत्पश्चिमवाहिनी । या राजन्दर्शनादेव ब्रह्महत्यापहारिणी
राजा, या सर्वांमध्ये पश्चिमवाहिनी गंगा हजार पट अधिक प्रभावशाली आहे, कारण तिच्या केवळ दर्शनानेच ब्रह्महत्या सारखे पाप नाहीसे होते.
या पश्चाद्वाहिनी गंगा कालिंद्या सह संगता । हंति कोटिकृतं पापं सा माघे नृप दुर्लभा 6.127.
राजा, पश्चिमवाहिनी गंगा जेव्हा कालिंदीशी एकत्र येते, तेव्हा ती कोटी कोटी पापांचा नाश करते; पण माघ महिन्यात ती दुर्मिळ असते.
यत्कथ्यतेऽमृतं राजन्सा वेणी भुवि कीर्तिता । तस्यां माघे मुहूर्तं तु देवानामपि दुर्लभम्
राजा, जे अमृत म्हणून ओळखले जाते, तेच पृथ्वीवर वेणी म्हणून प्रसिद्ध आहे; माघ महिन्यात तिथे एक क्षण मिळवणेसुद्धा देवांसाठी कठीण आहे.
ब्रह्माविष्णुर्महादेवो रुद्रादित्यमरुद्गणाः । गंधर्वा लोकपालाश्च यक्षकिन्नरपन्नगाः
ब्रह्मा, विष्णु, महादेव, रुद्र, आदित्य, मरुतगण, गंधर्व, लोकपाल, यक्ष, किन्नर आणि नाग,
अणिमादिगुणैः सिद्धा ये चान्ये तत्त्ववादिनः । ब्रह्माणी पार्वती लक्ष्मीः शची मेनादितिर्दितिः
अणिमा वगैरे सिद्धी असलेले सिद्ध, इतर तत्वज्ञ, ब्रह्माणी, पार्वती, लक्ष्मी, शची, मेना, अदिती आणि दिती,
सर्वास्ता देवपत्न्यश्च तथा नागांगना नृप । घृताची मेनका रंभा उर्वशी च तिलोत्तमा
सर्व देवपत्नी, नागकन्या, घृताची, मेनका, रंभा, उर्वशी आणि तिलोत्तमा, हे सर्व,
गणा ह्यप्सरसां सर्वे पितॄणां च गणास्तथा । स्नातुमायांति ते सर्वे माघे वेण्यां नराधिप
सर्व अप्सरांचा समूह आणि पितरांचा समूह, हे सर्व माघ महिन्यात वेणीवर स्नान करण्यासाठी येतात, हे नराधिपा.
कृते युगे स्वरूपेण कलौ प्रच्छन्नरूपिणः । प्रयागे माघमासे तु त्र्यहस्नानस्य यत्फलम्
कृतयुगात ते आपल्या मूळ रूपात येतात, तर कलियुगात लपविलेल्या रूपात; प्रयागात माघ महिन्यात तीन दिवस स्नान केल्याचे फळ—
नाश्वमेधसहस्रेण तत्फलं लभते भुवि । त्र्यहस्नानफलं माघे पुरा कांचनमालिनी
तीन दिवस माघ महिन्यात स्नान केल्याचे फळ पृथ्वीवर हजार अश्वमेध यज्ञ करूनही मिळत नाही; पूर्वी कांचनमालिनीने हे फळ दिले होते—
राक्षसाय ददौ भूप तेन मुक्तः स पापकृत् । कार्तवीर्य उवाच । भगवन्राक्षसः कोऽसौ सा का कांचनमालिनी
राजा, तिने ते फळ एका राक्षसाला दिले आणि त्यामुळे तो पापी मुक्त झाला. कार्तवीर्य म्हणाला: भगवन्, तो राक्षस कोण होता आणि कांचनमालिनी कोण होती?
कथं दत्तवती धर्मं कथं वा तस्य सद्गतिः । एतत्कथय योगींद्र अत्रिसंतानभास्कर । यदि त्वं मन्यसे श्राव्यं परं कौतूहलं हि मे
तिने ते पुण्य कसे दिले आणि त्याला उत्तम स्थिती कशी मिळाली? योगींद्र, अत्रिसंतानातील सूर्य, हे सर्व मला सांग, जर तुला योग्य वाटले, कारण मला फारच कुतूहल आहे.
दत्तात्रेय उवाच। शृणु राजन्विचित्रं त्वमितिहासं पुरातनम् । यस्य स्मरणमात्रेण वाजपेयफलं लभेत्
दत्तात्रेय म्हणाले, राजन, एक अद्भुत आणि प्राचीन कथा ऐक, जिच्या केवळ आठवणीने वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळते.
अप्सरारूपसंपन्ना नाम्ना कांचनमालिनी । प्रयागे माघमासे सा स्नात्वा याति हरालयम्
एक अप्सरा होती, तिचं नाव होतं कांचनमालिनी. ती फारच सुंदर होती. माघ महिन्यात तिने प्रयागात स्नान केलं आणि मग हराच्या निवासाकडे निघाली.
निकुंजे गिरिराजस्य तिष्ठता गिरिरूपिणा । दृष्टा गगनमारूढा तेन वृद्धेन रक्षसा
ती पर्वतराजाच्या एका कुंजात असताना, पर्वताचा रूप घेतलेल्या एका वृद्ध राक्षसाने तिला आकाशात जाताना पाहिलं.
तेजस्विनी सुहेमाभा सुश्रोणी दीर्घलोचना । चंद्रानना सुकेशी च पीनोन्नतपयोधरा
ती तेजस्वी, सोन्यासारखी कांती असलेली, सुंदर कंबर, मोठ्या डोळ्यांची, चंद्रासारखा चेहरा, सुंदर केस, आणि भरगच्च उन्नत वक्ष असलेली होती.
तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नामुवाच राक्षसस्तदा । का त्वं कमलपत्राक्षि कुत आगम्यते त्वया
तीचं रूप पाहून त्या राक्षसाने विचारलं, 'कमलासारख्या डोळ्यांनो, तू कोण आहेस? कुठून आलीस?'
आर्द्रं च वसनं कस्मात्सार्द्रा ते कबरी कुतः । कुत्र आगम्यते भीरु कुतस्ते खेचरी गतिः
'तुझे वस्त्र ओले का आहेत? तुझे केस ओले कसे झाले? भीरू, तू कुठून आलीस आणि आकाशात कशी फिरतेस?'
केन पुण्येन वा भद्रे तव तेजोमयं वपुः । अतीवरूपसंपन्नं संभूतं च मनोहरम्
'भाग्यवानें, तुला हे तेजस्वी, अतिशय सुंदर आणि मन मोहून टाकणारं रूप कोणत्या पुण्यामुळे मिळालं?'
त्वद्वस्त्रबिंदुपातेन मम मूर्ध्नि सुलोचने । क्षणेन ह्यगमच्छांतिं क्रूरं मे मानसं सदा
'सुंदर डोळ्यांनो, तुझ्या वस्त्रातील पाण्याचे थेंब माझ्या डोक्यावर पडताच, माझं नेहमी क्रूर असणारं मन क्षणात शांत झालं.'
नीरस्य महिमा कोऽयमेतद्व्याख्यातुमर्हसि । त्वं मे शीलवती भासि नाकृतिर्निर्गुणा भवेत्
'हे पाणी चवीला निष्प्राण असूनही त्याचं हे मोठेपण काय? हे मला सांग. तू गुणी वाटतेस; गुणांशिवाय असं रूप येत नाही.'
अप्सरा उवाच। श्रूयतामप्सराश्चाहं भो रक्षः कामरूपिणी । प्रयागतश्चागताऽहं नाम्ना कांचनमालिनी
अप्सरा म्हणाली, 'ऐक राक्षसा, मी अप्सरा आहे, इच्छेनुसार रूप घेऊ शकते. मी प्रयागात आले आहे, आणि माझं नाव कांचनमालिनी आहे.'