सूत उवाच- एकदा व्यास देवोऽसौ ब्रह्माणं जगतः पतिम् । सुव्रताख्यानकं सर्वं पप्रच्छातीव विस्मितः
सूतमुनी म्हणाले— एकदा व्यासमुनींनी, जगाचा अधिपती असलेल्या ब्रह्माजींना, सुव्रताची संपूर्ण कथा अत्यंत आश्चर्याने विचारली.
व्यास उवाच- लोकात्मँल्लोकविन्यास देवदेव महाप्रभो । सुव्रतस्याथ चरितं श्रोतुमिच्छामि सांप्रतम्
व्यास म्हणाले— हे जगाचे आत्मा, विश्वाची रचना करणारे, देवाधिदेव महाप्रभो, मला आता सुव्रताची कथा ऐकायची आहे.
ब्रह्मोवाच- पाराशर्यमहाभाग श्रूयतां पुण्यमुत्तमम् । सुव्रतस्य सुविप्रस्य तपश्चर्यासमन्वितम्
ब्रह्माजी म्हणाले— हे पाराशरपुत्र, मोठ्या भाग्यवान, आता तू सुव्रत या श्रेष्ठ ब्राह्मणाच्या तपश्चर्येने युक्त अशी उत्तम पुण्यकथा ऐक.
सुव्रतो नाम मेधावी बाल्यादपि स चिंतयन् । गर्भे नारायणं देवं दृष्टवान्पुरुषोत्तमम्
सुव्रत नावाचा एक बुद्धिमान पुरुष होता. तो लहानपणापासूनच चिंतन करत असे. गर्भात असतानाच त्याने परमेश्वर नारायणाचं दर्शन घेतलं होतं.
स पूर्वकर्माभ्यासेन हरेर्ध्यानं गतस्तदा । शंखचक्रधरं देवं पद्मनाभं सुपुण्यदम्
पूर्वीच्या पुण्यकर्मांच्या प्रभावामुळे त्याने त्या वेळी हरिच्या ध्यानात मन लावले. त्याला शंख आणि चक्र धारण करणारा, कमळनाभ असलेला, मोठे पुण्य देणारा देव दिसला.
ध्यायते चिंतयेत्सो हि गीते ज्ञाने प्रपाठने । एवं देवं हरिं ध्यायन्सदैव द्विजसत्तमः
तो गाण्यात, ज्ञानात किंवा पठणात, कुठेही असो, नेहमी हरिचेच ध्यान करतो, विचार करतो. अशा रीतीने, द्विजश्रेष्ठा, तो नेहमी देव हरिचेच स्मरण करतो.
क्रीडत्येवं सदा डिंभैः सार्द्धं च बालकोत्तमः । बालकानां स्वकं नाम हरेश्चैव महात्मनः
तो उत्तम मुलगा नेहमी इतर मुलांबरोबर खेळतो आणि खेळताना स्वतःचे नाव तसेच हरि या महात्म्याचे नाव घेतो.
चकार स हि मेधावी पुण्यात्मा पुण्यवत्सलः । समाह्वयति वै मित्रं हरेर्नाम्ना महामतिः
तो बुद्धिमान, पुण्यवान आणि पुण्याला प्रेम करणारा मुलगा आपल्या मित्राला हरिच्या नावाने हाक मारतो.
भोभोः केशव एह्येहि एहि माधवचक्रधृक् । क्रीडस्व च मया सार्धं त्वमेव पुरुषोत्तम
"अरे केशवा, ये, ये! ये माधवा, चक्रधारी! माझ्याबरोबर खेळ, तूच पुरुषोत्तम आहेस!"
सममेवं प्रगंतव्यमावाभ्यां मधुसूदन । एवमेव समाह्वानं नामभिश्च हरेर्द्विजः
"आपण दोघे मिळून जाऊ या, मधुसूदना!" अशा प्रकारे तो द्विज आपल्या मित्राला हरिच्या नावांनी बोलावतो.
क्रीडने पठने हास्ये शयने गीतप्रेक्षणे । याने च ह्यासने ध्याने मंत्रे ज्ञाने सुकर्मसु
खेळताना, वाचताना, हसताना, झोपताना, गाणी पाहताना, प्रवासात, बसताना, ध्यानात, मंत्रोच्चारात, ज्ञानात किंवा चांगले कर्म करताना—
पश्यत्येवं वदत्येवं जगन्नाथं जनार्दनम् । स ध्यायते तमेकं हि विश्वनाथं महेश्वरम्
तो जगन्नाथ, जनार्दन यांचेच पाहतो आणि बोलतो; तो एकट्या विश्वनाथ, महेश्वराचेच ध्यान करतो.
तृणे काष्ठे च पाषाणे शुष्के सार्द्रे हि केशवम् । पश्यत्येवं स धर्मात्मा गोविंदं कमलेक्षणम्
गवत, लाकूड, दगड, ओले किंवा कोरडे यांतही तो धर्मात्मा केशव, गोविंद, कमललोचन यालाच पाहतो.
आकाशे भूमिमध्ये तु पर्वतेषु वनेषु च । जले स्थले च पाषाणे जीवेष्वेव महामतिः
आकाशात, पृथ्वीवर, पर्वतांमध्ये, जंगलात, पाण्यात, जमिनीवर, दगडात आणि सर्व जीवांत तो महात्मा त्यालाच पाहतो.
नृसिंहं पश्यते विप्रः सुव्रतः सुमनासुतः । बालक्रीडां समासाद्य रमत्येवं दिनेदिने
तो सदाचरणी, शांत मनाचा ब्राह्मण नरसिंहाला पाहतो आणि मुलांच्या खेळात रमून रोज आनंद घेतो.
गीतैश्च गायते कृष्णं सुरागैर्मधुराक्षरैः । तालैर्लयसमायुक्तैः सुस्वरैर्मूर्च्छनान्वितैः
तो कृष्णाचे गोड, रसाळ, मधुर शब्दांत गाणे गातो, ताल आणि लय युक्त, सुरेल आणि रागांनी भरलेले.
सुव्रत उवाच- ध्यायंति वेदविदुषः सततं सुरारिं यस्यांगमध्ये सकलं हि विश्वम् । योगेश्वरं सकलपापविनाशनं च व्रजामि शरणं मधुसूदनस्य
सुव्रत म्हणतो— वेद जाणणारे नेहमी त्या सुरारिंचा ध्यान करतात, ज्याच्या अंगात संपूर्ण विश्व आहे. मी योगेश्वर, सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या मधुसूदनाच्या चरणी शरण जातो.
लोकेषु यो हि सकलेष्वनुवर्तते यो लोकाश्च यस्मिन्निवसंति सर्वे । दोषैर्विहीनमखिलैः परमेश्वरं तं तस्यैव पादयुगलं सततं नमामि
जो सर्व लोकांत व्यापून राहतो आणि ज्याच्यात सर्व लोक राहतात, जो सर्व दोषांपासून मुक्त आहे, त्या परमेश्वराच्या पवित्र पायांना मी नेहमी वंदन करतो.
नारायणं गुणनिधानमनंतवीर्यं वेदांतशुद्धमतयः प्रपठंति नित्यम् । संसारसागरमनंतमगाधदुर्गमुत्तारणार्थमखिलं शरणं प्रपद्ये
शुद्ध मनाचे लोक नेहमी नारायणाचे, गुणांचा खजिना, अमर सामर्थ्याचा, वेदांताने शुद्ध असलेल्या परमेश्वराचे पाठ करतात. या अंतहीन, खोल आणि कठीण संसारसागरातून पार पडण्यासाठी मी त्याच्या चरणी पूर्णपणे शरण जातो.
योगींद्र मानससरोवरराजहंसं शुद्धं प्रभावमखिलं सततं हि यस्य । तस्यैव पादयुगलं विमलं विशालं दीनस्य मेऽसुररिपो कुरु तस्य रक्षाम्
हे असुरांचा शत्रू, योग्यांच्या मनरूपी सरोवरातील राजहंस, ज्याची सर्व कीर्ती नेहमी शुद्ध आहे, त्या तुझ्या विशाल, निर्मळ पायांचे मला, या दुःखीला, रक्षण मिळू दे.
ध्यायेऽखिलस्य भुवनं स्वपतिं च देवं दुःखांधकारदलनार्थमिहैव चंद्रम् । लोकस्य पालनकृते परिणीतधर्मं सत्यान्वितं सकललोकगुरुं सुरेशम्
मी येथे सर्व जगाचा स्वामी असलेल्या देवाचे ध्यान करतो, जो दुःखाच्या अंधाराचा चंद्रासारखा नाश करतो, जो जगाचे पालन करतो, धर्म आणि सत्यात स्थित आहे, सर्वांचा गुरु आणि देवांचा देव आहे.
गायाम्यहं सुरसगीतकतालमानैः श्रीरंगमेकमनिशं भुवनस्य देवम् । अज्ञाननाशकमलं च दिनेशतुल्यमानंदकंदमखिलं महिमा समेतम्
मी रात्रंदिवस सुरेल गाणी आणि ठेक्यांमध्ये, श्रीरंगातील एकमेव देवाचे गातो, जो अज्ञानाचा नाश करणारा, सूर्यासारखा तेजस्वी, आनंदाचा स्रोत आणि सर्व महिम्याने युक्त आहे.
संपूर्णमेवममृतस्यकलानिधानं तं गीतकौशलमनन्यरसैः प्रगाये । युक्तं स्वयोगकरणैः परमार्थदृष्टिं विश्वं स पश्यति चराचरमेव नित्यम्
जो अमृताच्या साराने पूर्ण भरलेला आहे, जो गाण्यात कुशल आहे आणि इतर कोणत्याही आनंदात रस घेत नाही, आणि स्वतःच्या योगाच्या साधनांनी एकरूप झाला आहे, तो नेहमीच चराचर जगात परम सत्यदृष्टीने सर्व काही पाहतो.
पश्यंति नैव यमिहाथ सुपापलोकास्तं केशवं शरणमेवमुपैति नित्यम्
या जगातील दुष्ट लोक त्याला पाहू शकत नाहीत; तरीही तो नेहमी केशवाच्या शरण जातो.
कराभ्यां वाद्यमानस्तु तालं तालसमन्वितम् । गीतेनगायते कृष्णं बालकैः सह मोदते
तो हातांनी ताल वाजवतो, योग्य लयीत, आणि कृष्णाचे गाणे गातो, मुलांबरोबर आनंदाने रमतो.
एवं क्रीडारतो नित्यं बालभावेन वै तदा । सुव्रतः सुमनापुत्रो विष्णुध्यानपरायणः
अशा प्रकारे, नेहमीच खेळण्यात रमणारा, बालभावाने वागणारा, तो सुमना यांचा पुण्यवान पुत्र, विष्णूच्या ध्यानात मग्न राहिला.
क्रीडमानं प्राह माता सुव्रतं चारुलक्षणम् । भोजनं कुरु मे वत्स क्षुधा त्वां परिपीडयेत्
त्याला खेळताना पाहून त्याची आई, शुभ चिन्हांनी युक्त सुव्रताला म्हणाली, 'माझ्या मुला, जेवण घे, उपासमारीने तुला त्रास होईल.'
तामुवाच पुनः प्राज्ञः सुमना मातरं पुनः । महामृतेन तृप्तोस्मि हरिध्यानरसेन वै
त्यावर बुद्धिमान सुमना पुन्हा आपल्या आईला म्हणाला, 'माझे समाधान महान अमृताने, म्हणजे हरिध्यानाच्या रसाने झाले आहे.'
भोजनासनमारूढो मिष्टमन्नं प्रपश्यति । इदमन्नं स्वयं विष्णुरात्मा ह्यन्नं समाश्रितः
तो जेवायला बसला आणि मधुर अन्नाकडे पाहू लागला: 'हे अन्न म्हणजे स्वतः विष्णू आहे; आत्मा खरेतर अन्नातच निवास करतो.'
आत्मरूपेण यो विष्णुरनेनान्नेन तृप्यतु । क्षीरसागरसंवासो यस्यैव परिसंस्थितः
'आत्मरूपाने असलेला विष्णू या अन्नाने तृप्त होवो; जो क्षीरसागरात वास करतो आणि ज्याच्यात सर्व काही स्थिर आहे.'