तन्मया कथितं विप्र तवाग्रे परिनिष्ठितम् । एवं ज्ञात्वा महाभाग नारायणपरो भव
ती तुझ्यासमोर सांगितलेली गोष्ट पूर्णपणे स्पष्ट झाली आहे, हे जाणून, हे भाग्यवान ब्राह्मण, तू नारायणाच्या भक्तीत मन लाव.
ब्रह्मात्मजेनापि महानुभावः स विप्रवर्यः परिबोधितो हि । हर्षेणयुक्तः स महानुभावो भक्त्या वसिष्ठं प्रणिपत्य तत्र
ब्रह्मदेवाच्या पुत्रानेही त्या महान ब्राह्मणाला समजावले; आनंदाने भरून, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने भक्तीने वसिष्ठांना नमस्कार केला.
आमंत्र्य विप्रं स जगाम गेहं तां प्राप्य भार्यां सुमनां प्रहर्षः । सर्वं हि वृत्तं ममपूर्वचेष्टितं तेनैव विप्रेण तव प्रसादात्
त्या ब्राह्मणाला निरोप देऊन तो घरी गेला आणि सुमना या आपल्या पत्नीला भेटून अत्यंत आनंदी झाला; माझ्या पूर्वीच्या सर्व कृती त्या ब्राह्मणाने तुझ्या कृपेने उघड केल्या.
भद्रे वसिष्ठेन विकाशनीतमद्यैव मोहं परिनाशितं मे । आराधयिष्ये मधुसूदनं हि यास्यामि मोक्षं परमं पदं तत्
सौम्ये, आज वसिष्ठांनी माझा मोह दूर केला आहे; मी मधुसूदनाची उपासना करीन आणि त्या परम मोक्षपदाला जाईन.
आकर्ण्य वाक्यं परमं महांतं सुमंगलं मंगलदायकं हि । हर्षेण युक्ता तमुवाच कांतं पुण्योसि विप्रेण विबोधितोऽसि
ती सर्वोच्च, मंगलमय, कल्याणकारी वाणी ऐकून, ती आनंदाने आपल्या प्रिय पतीला म्हणाली, 'तू पुण्यवान आहेस, ब्राह्मणाने तुला जागृत केले आहे.'
सूत उवाच- सोमशर्मा महाप्राज्ञः सुमनया सह सत्तमः । कपिलासंगमे पुण्ये रेवातीरे सुपुण्यदे
सूतम्हणाले - सोमशर्मा हा अत्यंत बुद्धिमान आणि सुमना ह्या आपल्या पतिसोबत, कपिला आणि रेवाच्या पवित्र संगमावर गेला.
स्नात्वा तत्र स मेधावी तर्पयित्वा सुरान्पितॄन् । तपस्तेपे सुशांतात्मा जपन्नारायणं शिवम्
तेथे स्नान करून, त्या बुद्धिमानाने देव-पूर्वजांना तर्पण केले; शांतचित्ताने त्याने नारायणाचे पवित्र नाव जपत तप केला.
द्वादशाक्षरमंत्रेण ध्यानयुक्तो महामनाः । तस्यैव देवदेवस्य वासुदेवस्य सुव्रतः
द्वादशाक्षरी मंत्राने ध्यान करत, त्याचे मन एकाग्र होते; देवांचा देव वासुदेव याच्या भक्तीत तो नियमाने राहिला.
आसने शयने याने स्वप्ने पश्यति केशवम् । सदैव निश्चलो भूत्वा कामक्रोधविवर्जितः
तो बसला असो, झोपला असो, प्रवास करत असो किंवा स्वप्नात असो, त्याला नेहमी केशवच दिसे; तो नेहमी स्थिर राहिला, इच्छा व राग सोडून.
सा च साध्वी महाभागा पतिव्रतपरायणा । सुमना कांतमेवापि शुश्रूषति तपोन्वितम्
ती सुमना, पतीव्रता आणि पुण्यवती, आपल्या तपस्वी पतीची सेवा करीत होती.
ध्यायमानस्य तस्यापि विघ्नैः संदर्शितं भयम् । सर्पा विषोल्बणाः कृष्णास्तत्र यांति महात्मनः
त्याच्या ध्यानात असताना, काही अडथळ्यांमुळे त्याला भीती वाटू लागली; काळ्या विषारी साप त्या महात्म्याजवळ आले.
पार्श्वे ते तप्यमानस्य तस्य ते सोमशर्मणः । सिंहव्याघ्रगजा दृष्टा भयमेवं प्रचक्रिरे
त्याच्या तपात असताना, सिंह, वाघ, हत्ती त्याच्या जवळ आले आणि सोमशर्माला भीती वाटू लागली.
वेताला राक्षसा भूताः कूष्मांडाः प्रेतभैरवाः । भयं विदर्शयंत्येते दारुणं प्राणनाशनम्
वेताळ, राक्षस, भुते, कूष्मांड, प्रेत, भैरव असे भयानक जीव दिसू लागले आणि त्यांनी अत्यंत भयंकर, प्राणघातक भीती दाखवली.
नानाविधा महाभीमाः सिंहास्तत्र समागताः । दंष्ट्राकरालवक्त्राश्च जगर्जुश्चातिभैरवम्
अनेक प्रकारचे भयंकर सिंह तिथे जमले, त्यांची तोंडे मोठ्या दातांनी आणि जबड्यांनी भयानक दिसत होती, आणि ते मोठ्या आवाजात डरकाळ्या फोडू लागले.
विष्णोर्ध्यानात्स धर्मात्मा न चचाल महामतिः । महाविघ्नैः सुसंरूढैश्चालितो मुनिपुंगवः
विष्णूच्या ध्यानामुळे तो धर्मात्मा, मोठ्या बुद्धीचा, मोठ्या अडचणींमध्येही हलला नाही; तो श्रेष्ठ ऋषी स्थिर राहिला.
एवं न चलते ध्यानात्सोमशर्मा द्विजोत्तमः । झंझावातैश्च शीतेन महावृष्ट्या सुपीडितः
अशा प्रकारे, सोमशर्मा हा श्रेष्ठ ब्राह्मण ध्यानातून हलला नाही; जोरदार वारे, थंडी आणि मोठ्या पावसाने त्रास दिला तरीही.
भंभारावमहाभीमः सिंहस्तत्र समागतः । तं दृष्ट्वा भयवित्रस्तः सस्मार नृहरिं द्विजः
तेथे एक अत्यंत भयंकर सिंह मोठ्या डरकाळ्या फोडत आला; तो पाहून ब्राह्मण घाबरला आणि त्याने नरहरीचे स्मरण केले.
इंद्रनीलप्रतीकाशं पीतवस्त्रं महौजसम् । शंखचक्रधरं देवं गदापंकजधारिणम्
त्याने निळ्या मणीसारखा, पिवळे वस्त्र घातलेला, तेजस्वी, शंख-चक्र-गदा-पद्म धारण केलेला देव पाहिला.
महामौक्तिकहारेण इंदुवर्णानुकारिणा । कौस्तुभेनापि रत्नेन द्योतमानं जनार्दनम्
मोत्यांच्या मोठ्या हाराने, जो चंद्रासारखा शुभ्र चमकत होता, आणि कौस्तुभ मणीने शोभलेला जनार्दन तेजाने उजळून निघाला होता.
श्रीवत्सांकेन दिव्येन हृदयं यस्य राजते । सर्वाभरणशोभांगं शतपत्रनिभेक्षणम्
ज्याच्या हृदयावर दिव्य श्रीवत्साचा ठसा चमकत आहे, ज्याचे सर्व अंग दागिन्यांनी सुशोभित आहे, आणि ज्याची नजर शतदल कमळासारखी आहे.
सुस्मितास्यं सुप्रसन्नं रत्नदामाभिशोभितम् । भ्राजमानं हृषीकेशं ध्यानं तेन कृतं ध्रुवम्
त्याचे मुख सुंदर हास्याने आणि अत्यंत प्रसन्नतेने उजळले आहे, रत्नांच्या माळांनी सजलेले आहे; तो तेजस्वी हृषीकेश, त्याचेच ध्यान त्याने केले.
त्वमेव शरणं कृष्ण शरणागतवत्सल । नमोस्तु देवदेवाय किं मे भयं करिष्यति
हे कृष्णा, तूच माझे खरे आश्रय आहेस, शरण आलेल्यांवर प्रेम करणारा! देवांच्या देवाला माझा नमस्कार. मग मला भीती कशाची?
यस्योदरे त्रयो लोकाः सप्त चान्ये महात्मनः । शरणं तस्य प्रविष्टोस्मि क्वास्ते भयं ममैव हि
ज्याच्या उदरात हे तीनही लोक आणि आणखी सात लोक वसले आहेत, त्या महात्म्याच्या मी शरण गेलो आहे. मग मला भीती कुठे राहिली?
यस्माद्भयाः प्रवर्तंते कृत्यादिक महाबलाः । सर्वभयप्रहर्तारं तमस्मि शरणं गतः
ज्याच्या भीतीने कृत्यादी बलवान शक्ती निर्माण होतात, सर्व भीती दूर करणाऱ्या त्याच्याच मी शरण गेलो आहे.
पातकानां तु सर्वेषां दानवानां महाभयम् । रक्षको विष्णुभक्तानां तमस्मि शरणं गतः
सर्व पापी आणि दैत्यांसाठी जो मोठा भयंकर आहे, पण विष्णूभक्तांचा रक्षक आहे, त्याच्याच मी शरण गेलो आहे.
वृंदारकाणां सर्वेषां दानवानां महात्मनाम् । यो गतिः कृष्णभक्तानां तमस्मि शरणं गतः
सर्व देवगण, महान दैत्य आणि कृष्णभक्तांसाठी जो अंतिम ध्येय आहे, त्याच्याच मी शरण गेलो आहे.
अभयो भयनाशाय पापनाशाय ज्ञानवान् । एकश्चेंद्रस्वरूपेण तमस्मि शरणं गतः
जो निर्भय आहे, भीतीचा नाश करणारा, पापांचा नाश करणारा, ज्ञानाने परिपूर्ण, आणि एकटाच इंद्ररूप धारण करणारा आहे, त्याच्याच मी शरण गेलो आहे.
व्याधीनां नाशकायैव य औषधस्वरूपवान् । निरामयो निरानंदस्तमस्मि शरणंगतः
जो रोगांचा नाश करणारा, औषधस्वरूप असणारा, रोगरहित आणि दुःखरहित आहे, त्याच्याच मी शरण गेलो आहे.
अचलश्चालयेल्लोकानपापो ज्ञानमेव च । तमस्मि शरणं प्राप्तो भयं किं मे करिष्यति
जो स्थिर असूनही जगांना हलवू शकतो, पापरहित आणि ज्ञानस्वरूप आहे, त्याच्या शरण गेलो आहे; मग मला भीती कशाची?
साधूनां चापि सर्वेषां पालको यो ह्यनामयः । पाति विश्वं च विश्वात्मा तमस्मि शरणंगतः
सर्व सज्जनांचा रक्षक, जो कुठल्याही व्याधीपासून मुक्त आहे, विश्वाचे रक्षण करणारा आणि सर्वांचा आत्मा आहे, त्याच्याच मी शरण गेलो आहे.